Kişilik gelişimini etkileyen faktörler

a) Genetik Faktörler

b) Koşullama Faktörleri

c) Bilişsel Etkiler

d) Aile Etkileri

e) Çevresel Etkiler

.............................................................................................................................................................................

a)Genetik Faktörler

Kalıtımla beraber davranışlar ve alışkanlıklarla ilgili huyların da kalıtımla beraber çocuğa geçtiğini tespit eden araştırmalar yapılmıştır.

..............................................................................................................................................................................................................

b)Koşullama Faktörlerinin Kişilik Gelişimine Etkileri

Kişiliğin oluşmasında öğrenme kuramları da etkili olmaktadır. İnsanlar (doğrudan ya da dolaylı olarak) hem klasik hem de edimsel koşullama yoluyla kişilik gelişimlerine katkı sunabilmektedirler.

..............................................................................................................................................................................................................

c)Bilişsel Etkiler

Kişiliğin şekillenmesinde zihinsel işlevlerin de etkisi azımsanamaz. Özellikle çocukluk ve gençlik çağlarında kişiliğin gelişmesi, sağlıklı ilişkiler kurulması ve sürdürülmesi kişinin bilişsel koşullarının olumlu yönde ilerlemesiyle mümkündür. Zihinsel işlevlerde; algılayış, öğrenme, yeni durumlara uyum, kavrama ve olayları ilişkilendirebilme yetkinlikleri bireylerde farklı düzeydedir.

..............................................................................................................................................................................................................

d,e)Aile Etkileri ve Çevresel Etkiler

Bireyin yaşadığı ilk çevre ailedir. Kişiliğin oluşmasında en önemli çevresel faktör bu yüzden ailedir.^[1][1][1][1]

(Bu cümleler alıntıdır başka bir deyişle farklı bir siteden alınıp önünüze konmuştur kendi bilgim ve deneyimim ile yaptığım yorumlarımı içermez) Gen mi yoksa çevre mi? Bir başka ifadeyle başta zeka olmak üzere çocukların temel becerileri doğuştan mı geliyor, yoksa sonradan çevreden mi kazanılıyor? Bu soruya cevap vermek hiçte sanıldığı kadar kolay değil. Çünkü genetik ve çevresel faktörleri kesin bir çizgiyle ayırmak oldukça güç… Doğuştan dediğimiz pek çok faktörün daha çocuk anne karnındayken annenin beslenmesinden, stres seviyesine kadar çevresel faktörlerin etkisi görülüyor. Eğer anne gebelik döneminde sigara ya da alkol kullanıyorsa bunun doğacak çocuk üzerindeki etkisi genetik midir yoksa çevresel midir?

Peki bir ebeveyn olarak sizin bu soruya vereceğiniz cevap nedir? Size göre başta zeka olmak üzere çocukların temel becerileri doğuştan yani genetik faktörlere mi bağlıdır yoksa bu beceriler sonradan gelişip değişebilir mi? Prof. Dr. Selçuk Şirin ‘’Yetişin Çocuklar’’ adlı kitabında bu konuya bir parantez açıyor. Şirin’ e göre bu soruya verdiğiniz yanıt aynı zamanda sizin ebeveynlik tarzınızı da yansıtıyor. Eğer zeka ve yeteneklerin doğuştan sabit ve değişmez olduğunuza inanıyorsanız, çaba ve emeğe önem vermiyorsunuz diye ekliyor. Yani çocuk bir kere denedi ve olmadıysa, vurguyu çocuğun sabit yeteneğine yapıyor, yeni bir hedef koymayı denemiyorsunuz. ‘’Bu çocuk doğuştan bu işlere yatkın değil’’ ya da ‘’bu çocuk beceriksiz’’ diyorsunuz… Öte yandan eğer zeka ve yeteneklerin geliştiğine ve değiştiğine inanıyorsanız başarmak için çaba ve emeğe önem veriyorsunuz demektir. Bir başarı olduğunda çocuğunuza ‘’ sen zekisin’’ demek yerine ‘’çok çalıştın ve başardın’’ diyorsunuz. Bu durumda değiştirilemez faktörlere değil, çabaya odaklanıyor çocuğun harcadığı emeğe vurgu yapıyorsunuz…

Mueller ve Dweck’in (1998) yaptıkları araştırma bulguları zekaya mı yoksa çabaya mı vurgu yapmamız gerektiği konusunda bize önemli ipuçları veriyor. Araştırmada 10-12 yaşlarındaki 128 öğrenci gruplara ayrılıyor ve her gruba da aynı problem veriliyor. Tüm öğrenciler problemi başarıyla çözüyor ve başarıları için övülüyorlar. Deneyin kritik noktası övgünün dayanağı. Her grup farklı şekillerde övülüyor. Birinci gruptaki öğrencilere problemi çözdükleri için "çok zeki oldukları" söyleniyor. İkinci gruptakilere "çok çabaladıkları için" çözdükleri mesajı veriliyor.

Başarılarını takiben aynı öğrencilere "Yeni ve önemli bir şey öğrenmenizi sağlayacak bir problem mi istersiniz yoksa sonucunda başarının garantili olduğu bir problem mi? " diye soruluyor. Araştırmanın sonuçları oldukça ilginç; zekaları için övgü alan öğrencilerin %67 ´si daha kolay olan ikinci şıkka yönelirken, çabaları için övgü alan öğrencilerin %92´si yeni bir şey öğrenebilecekleri problemi seçmişler.

Benzer pek çok araştırma yetenekler konusunda sabit fikre inananların hayatta başarılı olmak için şartları zorlamadığını, ilk başarısızlıkta pes ettiğini gösteriyor. Buna karşın hayatta başarının çalışmakla geldiğine inananların başarısızlıkları bile gelişimleri için bir araç olarak kullandıklarını gösteriyor. Nobel ödüllü bilim insanımız Prof. Dr. Aziz Sancar’ın "Çoğu insan zekaya inanır, ben inanmıyorum, bizi birbirimizden ayıran emektir, ben çalışmaya inanıyorum" sözleri çaba ve emeğin önemini anlamak açısından oldukça önemli…

Sonuç olarak; zeka başta olmak üzere çocuğun temel becerilerinde genetik faktörler önemli olmakla birlikte bu becerilerin gelişimini çevreden ayrı düşünmek eksik bir bakış açısı getirmektedir. Çünkü gelişim, kalıtım ve çevrenin etkileşiminin bir ürünüdür. Yeteneğin en üst düzeyde performansa dönüşebilmesi için çalışmak şart. Ebeveynler olarak çocuklarımızın doğuştan getirdiği özellikleri yerine göstermiş oldukları çaba ve emeğe vurgu yapmak hayat boyunca karşılaşacakları zorluklarla mücadele etme gücünü de onlara verecektir

*ek olarak evrim ağacı platformunda Ağustos 21 2019 da paylaşılan sözde şudur:Bireyin yaşadığı ilk çevre ailedir. Kişiliğin oluşmasında en önemli çevresel faktör bu yüzden ailedir

Ayri ailelerde büyüyen ikizlerle yapilan calismalarda boy gibi özelliklerin cevresel sartlar tarafindan ciddi oranda etkilendigi biliniyordu. Yapilan calismalar^[2] beyin gelisimininin de cevresel sartlar tarafindan ciddi oranda etkilendigini gösterdi.

Genleriniz ideal beslenmeyle erisebileceginiz maksimum boyu ve kötü beslenmedeki minimumun ne olacagini belirler fakat bu genis bir skaladir. Bu skala icerisinde tam olarak hangi boyda olacaginizi belirleyen cevresel sartlardir. Ayni durum seker hastaligi icin de gecerlidir, stres hormonunuz icin de.