İnsanda poligami, geçmiş zamanlarda yaşanan hıv tarzı bir virüs salgını yüzünden elenmiş olabilir mi? Bu konuda bir tez/makale bulunmakta mı?

Bu ilginç bir hipotez ve bilim insanları buna benzer fikirleri gerçekten araştırdı. Ancak sorundaki örnekte geçen HIV benzeri eski bir salgının insanlarda poligamiyi ortadan kaldırdığı fikrini destekleyen kabul görmüş bir kanıt yoktur.

Bunun yerine literatürde şu çalışmalar bulunuyor:

Bazı evrimsel modeller, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonların (STI) yaygın olduğu büyük toplumlarda tek eşliliğin (monogami) avantaj kazanabileceğini öne sürüyor. Çünkü aynı anda çok sayıda eşe sahip olmanın enfeksiyonların yayılmasını kolaylaştırabileceği modellenmiştir.

2016'da yayımlanan bir çalışma, hastalık dinamikleri ile toplumsal kuralların birlikte etkisiyle bazı toplumlarda toplumsal olarak dayatılan tek eşliliğin ortaya çıkmış olabileceğini öne sürüyor. Bu bir matematiksel modeldir, tarihsel bir kanıt değildir.

Başka çalışmalar ise insanların tek eşliliğinin yalnızca hastalıklarla açıklanamayacağını; çocuk bakımında babanın rolü, ebeveyn yatırımı, miras sistemi, toplumsal düzen ve kültürel normlar gibi birçok etkenin birlikte rol oynadığını savunuyor.

Özellikle HIV için ise dikkat edilmesi gereken bir nokta var: HIV oldukça yeni bir virüstür ve insanlık tarihinin çok büyük bölümünde mevcut değildi. Bu nedenle insan evriminde milyonlarca yıl boyunca poligamiyi ortadan kaldıran etken olarak gösterilemez. Ayrıca günümüzde poligaminin HIV yayılımıyla ilişkisi de beklenenden daha karmaşık olup, bazı bölgelerde yapılan çalışmalar doğrudan beklenen ilişkiyi göstermemiştir.

Kısacası:

Evet, "eski cinsel yolla bulaşan hastalıklar tek eşliliğin evriminde rol oynamış olabilir" diyen bilimsel makaleler vardır.

Hayır, "HIV benzeri belirli bir salgın poligamiyi eledi" şeklinde doğrulanmış bir tez veya bilimsel fikir birliği yoktur.

Günümüzde antropoloji ve evrimsel biyolojide en yaygın görüş, tek eşliliğin ortaya çıkışının tek bir nedenden değil, biyolojik, kültürel ve toplumsal birçok etkenin birleşiminden kaynaklandığı yönündedir.