İnsan beyni neden bazı olayları üzerinden epeyce zaman geçmesine rağmen önemli olmayan bir günün sadece bir an yaşanmış o olayı hatırlıyor?

şu labda mikroskop başında fare beyin kesitlerini boyamaktan gözüm kör olmak üzereyken bu soruyu görmek iyi geldi, en azından kendi beynimin de bir zamanlar nasıl çalıştığını hatırladım...

beynimiz aslında neyi kaydedeceğini "bilmez". oturup "hadi şu anı diske yazalım" demez. bu tamamen o an hissettiğin duyguların nörokimyasal yoğunluğuyla alakalı bir durum.

senin anlattığın senaryo, yani ilkokul öğretmeninin sesini veya yüzünü hatırlamayıp ona karşı hissettiğin sevgiyi hatırlaman, beynin farklı bellek sistemlerinin zamanla nasıl farklı şekillerde aşındı��ını gösteriyor. yüz, ses, mekan gibi spesifik detaylar epizodik (anısal) belleğe aittir. bu detayları kodlamak hipokampus dediğimiz bölgenin işidir. hissettiğin o sevgi, sıcaklık veya güven duygusu ise amigdala gibi duygusal bellekle ilişkili bölgelerin mesaisidir.

duygusal hafıza evrimsel olarak çok daha dirençlidir. bir şeye veya birine karşı hissettiğin duygu, hayatta kalman veya sosyal bağ kurman için o kişinin giydiği kıyafetten çok daha kritik bir bilgidir. detaylar zamanla silinip giderken (buna literatürde bellek bozunması diyoruz, keşke tez danışmanımın bitmek bilmeyen revizyon istekleri veya reviewer 2'nin saçma sapan yorumları da beynimden böyle silinip gitse), o kişinin sende yarattığı duygusal iz (engram) amigdala ve ilgili ağlarda sapasağlam kalır.

yani beynin "bu insan güvenli ve sevilesi, bu bilgiyi saklayayım" diye bilinçli bir karar vermiyor. sadece, o sevgi duygusunu yaşarken beyninde salgılanan nörotransmitterler, o duyguya ait sinaptik bağlantıları o kadar güçlendiriyor ki, hipokampus yıllar içinde öğretmenin yüzüne ait verileri sinaps budamasıyla (synaptic pruning) silse bile, amigdala o sevgiyi unutmuyor. özetle beynin enerji maliyeti yüksek olan görsel ve işitsel detaylar�� çöpe atmış ama ana fikri senin için dosyalamış.