Soru & Cevap: Soru Sor, Cevap Al

Fizikseven Fizik

ÜyeFizik & Kuantum

Parçacıkalr melsa elektron gibi parçacıklar olası bulutluyken yer çekimi kuvvetinden etkilenirler mi?

0

Paylaş

Evrim Ağacı

CevaplandıSen de Cevap Ver

Elektronegatiflik ile elektron ilgisi aynı şey mi?

Evrim Ağacı

Hayır, elektronegatiflik ile elektron ilgisi aynı şey değildir ve bu iki kavram birbirine karıştırılmamalıdır.^[1] Elektronegatiflik, bir atomun bağdaki elektronları veya elektron yoğunluğunu kendine çekme eğiliminin ölçüsüdür.^[1] Elektron ilgisi ise gaz halindeki bir atoma bir elektron eklenip negatif yüklü iyon, yani anyon oluştuğunda gerçekleşen enerji değişimidir.^[2]

Elektron ilgisi ölçülebilen fiziksel bir niceliktir: izole, gaz halindeki bir atom elektron aldığında açığa çıkan ya da soğurulan enerjidir ve kJ/mol cinsinden ölçülür.^[1] Elektronegatiflik ise bağdaki bir atomun elektronları ne kadar sıkı çektiğini anlatır. Ölçülmez, hesaplanır ve birimi yoktur.^[1]

Yine de iki özellik periyodik tabloda genel olarak benzer yönlerde değişir. Aynı periyotta soldan sağa gidildikçe etkin çekirdek yükü artar, çekirdeğin daha güçlü çekimi elektronları çekirdeğe yaklaştırır ve atom yarıçapı küçülür.^[2] Elektronegatiflik soldan sağa artar.^[1] Elektron ilgisi değerleri de soldan sağa gidildikçe daha negatif olma eğilimindedir, yani atom elektron alırken daha çok enerji açığa çıkar.^[2] Bir grupta aşağı inildikçe ise dış elektronlar çekirdekten uzaklaşır, atom yarıçapı büyür ve elektronegatiflik azalır.^[1][2]

Periyodik tabloda elektronegatifliği en yüksek element 4,0 değeriyle flordur.^[1] Soy gazlar tam dolu değerlik kabukları nedeniyle başka atomlarla genellikle elektron paylaşmazlar, bu yüzden elektronegatiflik çizelgelerine alınmazlar.^[1] Elektron ilgisinde de periyottaki eğilimi bozarlar, çünkü kabukları tam doludur ve yeni elektron daha yüksek bir enerji seviyesine girmek zorundadır.^[2]

İki kavramın periyodik tablodaki yerini öteki periyodik özelliklerle birlikte Periyodik Özellikler yazımızda ele aldık.

Kaynaklar

Flowers, P., Theopold, K., Langley, R. ve Robinson, W. R., et al. Chemistry 2E, 7.2 Covalent Bonding (Bölümler: Electronegativity; Electronegativity Versus Electron Affinity). (2019). Alındığı Tarih: 26 Ekim 2026. Alındığı Yer: OpenStax | Arşiv Bağlantısı
Flowers, P., Theopold, K., Langley, R. ve Robinson, W. R., et al. Chemistry 2E, 6.5 Periodic Variations In Element Properties. (2019). Alındığı Tarih: 26 Ekim 2026. Alındığı Yer: OpenStax | Arşiv Bağlantısı

2

0

Paylaş

Ethem Ozan Uysal

ÜyeFizik & Kuantum

Evrenin dışı yoksa kendi içine mi genişliyor. Zaman ve mesafe, tek noktadaki varoluşun deneyimi olabilir mi?

0

Paylaş

Can Yılmaz

Üye CevabıSen de Cevap Ver

Günümüzde uçabilen en büyük kuş hangisidir?

Semih Aydemir

Günümüzde uçabilen en büyük kuş sorusunun cevabı neyi ölçtüğünüze göre değişir, kanat açıklığına bakıyorsanız rekor gezici albatrosta, gövde ağırlığına bakıyorsanız toy kuşundadır. Bahsettiğiniz pelikan yazısındaki beş metre kanat açıklığı bilgisi ise bariz bir yazım veya çeviri hatasıdır, günümüzde yaşayan hiçbir kuş türü bu boyuta ulaşamaz.

Önce şu pelikan efsanesini aradan çıkaralım. Sulak alanlarımızda da karşımıza çıkan tepeli pelikan (Pelecanus crispus) gerçekten devasa bir kuştur ancak kanat açıklığı en fazla 3,2 ile 3,4 metre civarına ulaşır. Beş metre dediğiniz açıklık neredeyse küçük bir pervaneli uçak ebadıdır. O ölçekleri en son milyonlarca yıl önce yaşamış ve soyu tükenmiş Pelagornis sandersi gibi fosil devlerde görüyorduk. Doğa ne kadar sınırları zorlasa da, günümüz atmosfer yoğunluğunda ve kuş iskeletinin kemik mukavemetinde beş metrelik bir kanadı çırpıp havalandıracak kas kütlesi biyomekanik açıdan mümkün değildir.

Kanat açıklığı kategorisinde yaşayan tartışmasız zirve, gezici albatros (Diomedea exulans) ve yakın akrabası güney kraliyet albatrosudur (Diomedea epomophora). Güvenilir saha ölçümlerinde 3,5 metreyi aşan, hatta nadir kayıtlarda 3,65 metreye kadar ulaşan kanat açıklıkları belgelenmiştir. Bu hayvanlar açık denizlerde rüzgar gradyanını kullanarak neredeyse tek bir kasını bile yormadan, kanat çırpmadan günlerce süzülür. Havada kusursuz birer aerodinamik dehasıdırlar ancak karaya indiklerinde o büyü bozulur, devasa kanatları toplamak ve yürümek onlar için tam bir eziyete dönüşür.

Büyüklüğü havaya kaldırılan kütle olarak ele alırsak, taht doğrudan toy kuşlarına geçer. Afrika savanlarında yaşayan kori toyu (Ardeotis kori) ile Avrasya bozkırlarının sakini büyük toy kuşu (Otis tarda), uçabilen en ağır canlılardır. Yetişkin bir erkek toy kuşu 18 ile 20 kilogram ağırlığa ulaşabilir. Evrimsel olarak uçabilen bir canlının taşıyabileceği fiziksel sınırın tam eşiğindedirler. O cüsseli gövdeyi yerden kesmek muazzam bir kalori ve efor istediği için mecbur kalmadıkça uçmazlar, yerde koşturmayı tercih ederler.

Özetle, gökyüzünde en geniş kanat açıklığı albatroslara, yerçekimine direnen en ağır gövde ise toy kuşlarına aittir. Pelikanlar da oldukça heybetlidir fakat beş metrelik kanat masalını fosil kayıtlarına bırakmak gerekir.

Kaynaklar

Guinness World Records. Largest Wingspan For A Bird Species Living. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı

0

Paylaş

Begüm Ercan

Üye CevabıSen de Cevap Ver

Dünya'daki içme suyu biterse ne yapacağız?

Yusuf BARAN

Dünya'daki su kapalı bir hidrolojik döngü içinde sürekli dolaşır, yani teknik olarak gezegendeki su uzaya kaçıp yok olmaz! Asıl risk, kolayca erişebildiğimiz temiz tatlı su kaynaklarının tükenmesi ve kirlenmesidir. Böyle bir senaryoda çözüm kesinlikle Mars'a gitmek değil, Dünya'daki devasa okyanus sularını arıtmak ve mevcut suyu kapalı devre sistemlerle geri dönüştürmektir.

Mars fikri harika bir bilimkurgu filmi gibi tınlasa da gerçekler çok daha karmaşık! Mars'ta yer altında ve kutup takkelerinde devasa miktarda su buzu olduğunu biliyoruz. HATTA Kızıl Gezegen'in yüzeyinin altında göller bile keşfedildi! Fakat oradaki suyu hemen bir bardağa doldurup içemeyiz, çünkü Mars buzu ve toprağı insan için son derece zehirli olan perklorat tuzları ile dolu! Bir damla su içebilmek için ölümcül radyasyon ve dondurucu soğuk altında milyonlarca kilometrelik bir lojistik operasyon yürütmek, fiziksel ve ekonomik açıdan imkansıza yakındır.

Peki temiz tatlı suyumuz biterse gezegenimizde ne yapacağız? Yanı başımızda duran ve gezegenin yüzde yetmişini kaplayan okyanuslara yöneleceğiz! Çözümün ilk basamağı desalinizasyon, yani deniz suyunu tuzdan arındırma teknolojisidir. Günümüzde ters ozmoz sistemleri kullanılarak deniz suyundaki tuz ve mineraller süzülüp içilebilir su üretilebiliyor. Enerji maliyeti yüksek olsa da Mars'a su aramaya gitmekle kıyaslanamayacak kadar erişilebilir ve pratiktir.

İkinci ve en kritik adım ise atık suların geri kazanımıdır. Uluslararası Uzay İstasyonu'ndaki astronotlar zaten yıllardır tam olarak bunu yapıyor! İstasyonda ter, solunum nemi ve hatta idrar bile özel filtrelerden geçirilerek Dünya'daki birçok şebeke suyundan daha saf hale getiriliyor. Gezegen genelinde tatlı su krizi yaşandığında, kentsel atık suların en ileri arıtma yöntemleriyle yeniden döngüye sokulması hayatta kalmamızı sağlayacak temel yöntem olacaktır.

Kaynaklar

USGS. Desalination: Drinking Water From The Sea. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
NASA. Water On Mars. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı

0

Paylaş

Arda Bozkurt

Üye CevabıSen de Cevap Ver

Bir bardak Kolanın böbreklerden toksinlerle beraber tam olarak atılması için 32 bardak su gerekli mi?

Uğur S.

Bir bardak Kolanın böbreklerden toksinlerle beraber tam olarak atılması için 32 bardak su gerekli mi?

Hayır, uzaktan yakından hiçbir bilimsel geçerliliği yok. Bir bardak kolayı vücuttan atmak veya asidini dengelemek için 32 bardak su içmek gerektiği masalı, fizyolojiden bihaber alkali su simsarlarının uydurduğu bayat bir şehir efsanesidir. Hatta bu tavsiyeye uyup peş peşe 32 bardak su içmeye kalkarsanız koladan değil, nur topu gibi bir hiponatremiden acilin kırmızı alanına yatarsınız.

Bu iddia, insan bedenini içi saf su dolu cam bir beher zannedenlerin ilkel seyreltme matematiğinden türemiştir. Kolanın pH değeri fosforik asit sebebiyle 2,5 civarındadır. Ancak o çok bilmişlerin atladığı ufak bir biyoloji gerçeği var, insan midesi zaten gün boyu pH değeri 1,5 ile 2 arasında değişen hidroklorik asit üretiyor. Yani içtiğiniz asitli içecek, midenizin kendi doğal ortamından daha asidik bile değildir. Mideden geçen asidik karışım bağırsağa ulaştığında, pankreasın salgıladığı bikarbonatla gayet nizami biçimde tamponlanır ve nötralize edilir.

Böbreklerimiz de kenarda oturup toksin aksın diye kova kova su bekleyen pasif bir mutfak süzgeci değildir. Kanımızın pH seviyesi akciğerler, böbrekler ve bikarbonat tampon sistemleri sayesinde 7,35 ile 7,45 gibi inanılmaz dar bir koridorda milimetrik olarak tutulur. Kola içtiniz diye kanınız asitleşmez, böbrekleriniz de acil durum alarmı vermez. Gün boyu sahada ve masada gerçek kronik hastalık yüküyle uğraşırken bir de insanların 8 litre su içip kendini zehirleme ihtimaliyle cebelleşmek gerçekten yorucu. Çünkü o kadar suyu kısa sürede lıkır lıkır içmek kandaki sodyumu tehlikeli biçimde seyreltir, beyin ödemi yapar ve komaya kadar sokar.

Elbette kolayı masum ilan edecek halim yok. Düzenli tüketimi tip 2 diyabet, obezite ve kardiyometabolik risklerin en büyük besleyicilerindendir. Fakat buradaki problem vücutta biriken hayali toksinler değil, o kutudaki devasa serbest şeker yüküdür. Sağlığı korumanın yolu da 32 bardak su içip böbrekleri iflasa zorlamak değil, o kutuyu baştan açmamaktır.

Kaynaklar

Hopkins, E., Sanvictores, T., Sharma, S.. Physiology, Acid Base Balance. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
Harvard T.H. Chan School of Public Health. Sugary Drinks And Health. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı

0

Paylaş