Soru & Cevap: Soru Sor, Cevap Al
Bugün
Bugün bölümü hazırlanıyor.
Bugün bölümü hazırlanıyor.
İnsanın canlı olmasıyla ile alakalı bir durum ve bu canlılık zamanla toplumsal normları oluşturdu. Bu normları türün devamlılığını sağlama istenci dışında oluştuğunu düşünmemek lazım. Yani evliliğin bu kadar kutsallaştırılması veya çocuk sahibi olmaya teşvik edilmesi de aynı sebepten.
Neden intihar etmek yerine yaşamalıyız?
Çünkü yaşıyoruz ve ölüp ölmemek tamamen sana kalmış ama başta da dediğim gibi kendini öldürmen çok zor bir durum. Bunun da sebebi vücudundaki her zerre genellikle daha fazla yaşamaya çalışmak şekilde gelişti. Bulundurduğun stres sistemi veya diğer birçok şey bu sebepten evrimleşti kendini öldürmen için değil. Psikolojik destek konusu ise insanın işlevsel bir varlık olarak görülmesi yani kimse işlevsel bir aletin ortadan kalkmasını istemez. Bu aynı zamanda empatik de bir şey yani birçok etken var.
Merhabalar.
Pekâlâ insanlar doğanın veya kozmosun onlara göre şekil almasını ya da onları önemsemesini bekliyor. Ancak gündelik hayatta yaşanılan "tesadüfler" herhangi bir başka olaya bağlı değildir. Ayrıyetten onlar tesadüf değil, "olasılık"tır. Düşük veya yüksek olasılıklar vardır. Bu olasılıklar bir başka eylemin sonuçlarının sebepleri olarak değil; ancak ve ancak kendi sebepleri olurlar. Dolayısıyla evrenden bizler için özenli bir yer bekliyoruz ama biz yine kozmosun herhangi bir maddesi gibi herhangi bir maddeyiz. Ancak bu madde; kendi kendini düşünebilen, varlığını bir biçime sokabilen bilinçli bir biyolojik makinedir. Hem de çok düşük olasılıklar sonucu oluşmuş ilginç bir makine. İşin özüne gelirsek: Olasılıklar, hayattaki küçük dokunuşlarımızın bize geri dönüşü değildir; varoluş sebepleri yine onların ilk nedenidir.
İlk sorunun cevabı aslında çok basit yani insan dediğiniz varlık bir canlı olduğu için kendine ve olaylara anlam yükler hatta siz bu soruya dahi anlam yüklediğiniz için attınız. Anlam yüklemek kaçınılmaz bir beyinsel aktivitedir. İnsan benzeri sinir sistemi geliştirmiş bazı canlılara bakarsak onların da insanlar gibi hayatlarını kurtarma pahasına kaçtığını kimi zaman seçim yaptıklarını görürüz. Bu seçim çocuğunu kurtarmak için canını riske atmak tarzında olabilir.
Kötü bir olaya kader dememiz veya farklı şeyler olarak tanımlamamız aslında yine çok doğal bir sürecin etkisinden doğuyor. Olumsuz duygulardan her zaman kaçma eğilimindeyiz aslında bu noktada bu bir tercih değildir zorunluluktur. Yaşamak istiyorsan olumsuzdan kaç olumluyu kovala. Bu her zaman böyle olucak demiyorum ama çoğu zaman böyledir. Anlattığım şeyler özneldir yani size bunları destekleyecek kaynak göstermedim.
Merhabalar, evrende geçmişin zaten yaşanmış olduğunu hem pratik olarak hem de sezgisel olarak biliyoruz. Ancak geleceğin halihazırda yaşanmış olduğunu neden düşünüyorsunuz?
Gelecek zaten yaşanmış olsaydı bence hatırlanabilirdi (daha doğrusu bilinebilirdi). Uzay ile etkileşime girebiliyoruz, uzayın ve zamanın bir bütün olduğunu da biliyoruz ve eğer oralarda bir yerde gelecek yaşanmışsa bunun bilgisine uzay sayesinde bir şekilde ulaşabilirdik sanıyorum.
Geleceği hatırlamak diyince aklıma Arrival filmi geldi. Filmde zamanın akışını algılama biçimimiz geçmiş ve geleceği bakış açımızı değiştiriyor. Zamanı doğrusal algılamak yerine dairesel algılarsak geleceği hatırlayabileceğimize değiniyor film.
Tahminin yarım doğru, ama asıl sebep başka. Dış basınç buharlaşma ve yoğuşma hızını "aynı derecede" etkilemiyor, çünkü bu iki hızı belirleyen şeyler farklı. Denge buhar basıncı sıvının cinsine ve sıcaklığa bağlı, ortamdaki diğer gazlar dengeyi neredeyse hiç oynatmıyor.
Hız mantığıyla bakalım:
Denge, bu iki hız eşitlenince kurulur ve bunun için buharın kısmi basıncı sıvının kendi değerine ulaşmalı. Dışarıdaki toplam basınç bu hesabın içine girmiyor. Kapalı kaba bir miktar inert gaz basarsan buharlaşma hızı aynı kalır, yoğuşma hızını da buharın kısmi basıncı belirler. Yani denge aynı yerde kurulur.
Termodinamik açıdan: denge, sıvı ve buharın kimyasal potansiyellerinin eşit olması demek. Dış basıncı artırırsan sıvının potansiyeli çok hafif yükselir, çünkü sıvı neredeyse sıkışmaz. Bu küçük değişimi Poynting düzeltmesi veriyor:
p = p* · exp[Vm(P − p*) / RT]
Suyun 25 °C'deki molar hacmiyle (yaklaşık 18 cm³/mol) dış basıncı 1 atm artırsan buhar basıncı yalnızca yaklaşık binde 0,7 yani %0,07 kadar yükselir. Pratikte sıfır sayılır, o yüzden "bağlı değildir" demek iyi bir yaklaşım. Tam doğrusu "çok zayıf bağlıdır".
Kaynama noktası karışıklığı: Dış basınç kaynama noktasını elbette değiştiriyor, ama sebep farklı. Sıvı, buhar basıncı dış basınca eşitlendiğinde kaynar. Buhar basıncı sabit duruyor, hedef olan dış basınç değişiyor. Düdüklü tencerede suyun 100 °C'nin üstünde kaynaması bu yüzden, tencerenin içindeki basınç yükseldiği için buhar basıncının o seviyeye ulaşması daha yüksek sıcaklık gerektiriyor. Kapak açık bir tencerede ise net buharlaşmanın yavaşlaması, havadaki difüzyonun buharı yüzeyden uzaklaştırmasıyla ilgili bir kinetik konu. Denge değerini değiştirmiyor.