Soru & Cevap: Soru Sor, Cevap Al

Hiçbir canlı inorganik madde sentezleyemez tüm Canlılar inorganik maddeleri doğadan hazır alır fakat ayrıştırıcılar inorganik madde sentezlemiyır mu?

Sudenaz Taşkın

Hayır, ayrıştırıcılar inorganik madde sentezlemez, organik maddeleri parçalayarak bünyelerindeki inorganik bileşikleri açığa çıkarır! Burada kilit nokta, biyolojideki "sentez" ile "yıkım" kavramlarının birbiriyle karıştırılmasıdır.

Biyokimyada sentez, küçük ve basit moleküllerin kimyasal bağlarla birleştirilip daha karmaşık moleküller haline getirilmesidir. Oysa ayrıştırıcı bakteriler ve mantarlar tam tersi bir iş yapar. Ölü organizmaları, dökülen yaprakları veya deniz tabanına çöken organik atıkları hücre dışı sindirim enzimleri ve hücresel solunum yollarıyla parçalarlar. Bu karmaşık organik moleküller parçalandıkça yapı taşları dağılır, su, karbondioksit, amonyak ve çeşitli mineral tuzları çevreye salınır. Bu sürece sentez değil, mineralizasyon yani inorganikleştirme denir!

Ayrıca hiçbir canlı kalsiyum, magnezyum, demir veya fosfor gibi inorganik elementleri yoktan var edemez ya da sıfırdan üretemez. Canlılar bu elementleri sadece besinlerle veya ortamdaki sudan hazır alır, kendi dokularına bağlar. Ayrıştırıcılar da bu organik dokuları yıkarak elementleri serbest bırakır ve madde döngülerine geri kazandırır. Yani ortada yeni bir inorganik madde sentezi yoktur, doğanın muazzam geri dönüşüm mekanizması vardır!

Kaynaklar

Jane B. Reece, Lisa A. Urry, Michael L. Cain, Peter V. Minorsky. Campbell Biyoloji. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
Michael Begon, Colin R. Townsend. Ecology: From Individuals To Ecosystems. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı

1

0

Paylaş

Aslı Özkan

Üye CevabıSen de Cevap Ver

Neden bazı insanların ince bileği varken bazı insanların kalın bileği var?

Unknown Variable

Neden bazı insanların ince bileği varken bazı insanların kalın bileği var?

Bilek kalınlığı meselesini hemen netleştirelim, bu farkın temel sebebi tamamen kemik çatımız ve iskelet yapımız! Bilek bölgesinde hacim kazandıracak bir kas kütlesi bulunmaz, parmaklarımızı ve elimizi hareket ettiren kasların gövdeleri ön kolda yer alır. Bilekten ise sadece parmaklara uzanan kablo benzeri tendonlar geçer. Dolayısıyla bileğin kalınlığını neredeyse tamamen radius ve ulna kemiklerinin distal uçlarının genişliği, eklem yapısı ve üzerindeki az miktarda deri altı yağı belirler. Bu durum belirli bir ırkın etiketi kesinlikle değil, popülasyonların kendi içinde ve hatta aynı ailede bile devasa varyasyon gösteren poligenik bir genetik miras

İşin evrimsel ve genetik arka planı tam bir şölen Kemik kalınlığı ve iskelet çerçevesi tek bir genin açılıp kapanmasıyla değil, genomumuzun dört bir yanına dağılmış yüzlerce lokusun etkileşimiyle belirleniyor. Evrimsel biyolojide Allen Kuralı dediğimiz çok zarif bir adaptasyon var. Ekvatora yakın, sıcak ve kurak iklimlerde yaşayan popülasyonlar fazla vücut ısısını hızla dağıtmak için daha uzun ve ince uzuvlara evrilme eğilimi gösterirken, soğuk iklim popülasyonlarında ısıyı korumak için daha tıknaz ve kompakt kemik çatıları seçilebiliyor. Ancak güncel insan genetiği bize çok net bir gerçeği gösteriyor, türümüzdeki genetik çeşitliliğin yüzde 85 ila 90 gibi ezici bir kısmı popülasyonların kendi içinde bulunuyor. Yani belirli bir coğrafyaya veya etnisiteye bakıp genelleme yapmak imkansız, her popülasyonda hem çok ince hem de oldukça kalın bilekli bireyler görünüyor.

Peki işlevsel olarak bir fark yaratıyor mu derseniz, günlük yaşam aktivitelerinde veya ince motor becerilerde hiçbir dezavantaj ya da üstünlük yaratmıyor Piyano çalmak, klavyede yazmak veya hassas işler yapmak gibi ince motor hareketlerde bileğin ince ya da kalın olması performansı etkilemiyor. Fark yalnızca biyomekanik ve yüksek mekanik yükler söz konusu olduğunda ortaya çıkıyor. Kalın bilekler daha geniş kemik kesit alanına ve eklem yüzeyine sahip olduğu için ağır yükleri dağıtmada doğal bir avantaj sağlıyor. Hatta spor biliminde maksimum doğal kas kütlesi potansiyeli hesaplanırken bilek çevresinin ölçülmesi boşuna değil, iskelet temeli ne kadar genişse taşıyabileceği kas yükü de o kadar artıyor. Buna karşılık çok dar kemik kanalına veya kare şeklinde bilek oranına sahip bireylerde karpal tünel sendromu gibi sinir sıkışması riskleri biraz daha yüksek olabiliyor fakat bu da tek başına bir kader değil, doku elastikiyeti ve kullanım alışkanlıkları gibi birçok faktörle birlikte şekilleniyor.

Kaynaklar

Christopher B. Ruff. Morphological Adaptation To Climate In Modern And Fossil Hominids. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
C. Boz, et al.. The Wrist Ratio As An Indicator Of Carpal Tunnel Syndrome. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı

0

Paylaş

Enes Doğukan Kahraman

ÜyeAstronomi & Kozmoloji

Gözlemlenebilir evren dünya büyüklüğünde olsaydı, dünyamız bu evrenin içinde ne kadar büyük olurdu?

0

Paylaş

Derya Korkmaz

Üye CevabıSen de Cevap Ver

En küçük uzunluk birimi olan Planck dan daha uzun bir uzunluk birimi teorisi var mı?

bilgihan kozan

Planck uzunluğundan daha küçük fiziksel bir uzunluk birimi tanımlayan, kabul görmüş veya kanıtlanmış bir teorimiz yoktur. Ancak teorik fizikte Planck uzunluğu (yaklaşık 1,6 x 10-35 metre), sanılanın aksine evrenin kesinlikle bölünemez en küçük pikseli veya nihai bir tuğlası olmak zorunda değildir. Bu ölçek, mevcut fizik yasalarımızın, özellikle genel görelilik ile kuantum mekaniğinin birlikte çalışamadığı ve ölçüm çözünürlüğümüzün tükendiği kuramsal bir sınırdır.

Derste öğrencilerime kuantum fiziğine giriş yaptığımda tahtaya bu minik sayıyı yazdığım an sınıftan hemen bir soru patlar: "Hocam cetveli daha ince bölsek ne olur, atomaltı cetvelimiz mi yetmiyor?" Hatta geçen gün bir sınav kağıdında "Planck uzunluğu evrenin Minecraft bloklarıdır" cevabını görünce hem güldüm hem de veli toplantılarının tüm yorgunluğu bir anda uçup gitti :) Aslında durum bir teknoloji veya cetvel yetersizliğinden çok daha derindir.

Bir mesafeyi veya yapıyı incelemek için üzerine yüksek enerjili bir parçacık, örneğin bir foton göndermeniz gerekir. Kuantum mekaniğindeki belirsizlik ilkesine göre, baktığınız alan küçüldükçe kullandığınız parçacığın enerjisini artırmak zorundasınız. Planck ölçeğinden daha küçük bir mesafeyi ayırt etmeye çalışırsanız, o küçücük uzay bölgesine o kadar devasa bir kütle ve enerji yığarsınız ki genel görelilik devreye girer ve orada mikroskobik bir kara delik oluşur. Bu kara delik de incelemek istediğiniz alanı olay ufkunun ardına hapseder. Enerjiyi daha da artırdığınızda kara delik küçülmek yerine daha da büyür, yani daha derine bakmak isterken daha büyük bir kör noktayla karşılaşırsınız.

Teorik fizik modelleri bu sınıra farklı açıklamalar getirir. Yerçekimini hesaba katmayan standart kuantum alan teorisinde uzay zaman pürüzsüz ve süreklidir, yani matematiksel olarak Planck uzunluğunun altına inmekte hiçbir engel yoktur. Sicim teorisinde ise temel yapı taşları noktasal parçacıklar değil, Planck ölçeğine yakın boyutlardaki tek boyutlu sicimlerdir. Bu teorideki T-dualitesi adı verilen simetri, Planck ölçeğinin altına inmeye çalıştığınızda matematiğin tersine dönerek aslında yeniden büyük ölçekleri tarif ettiğini gösterir. Döngüsel kuantum kütleçekimi yaklaşımında ise uzayın alan ve hacim operatörleri kesikli paketler halindedir.

Özetle, Planck ölçeğinin ötesinde daha küçük bir uzunluk birimi tanımlayan yeni bir standart teori yoktur. Planck uzunluğu, doğanın kesilmiş nihai yapı taşı olmaktan ziyade, uzay ve zamanı klasik anlamda mesafe olarak tanımlama yeteneğimizi kaybettiğimiz fiziksel sınırdır.

Kaynaklar

John Baez. The Planck Length. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı

0

Paylaş

Eren Çetinkaya

Üye CevabıSen de Cevap Ver

İndüklenmiş uyum nedir?

eylül liber

İndüklenmiş uyum, bir enzimin aktif bölgesinin substratına bağlanırken biçim değiştirip ona tam uyum sağlamasını açıklayan biyokimyasal modeldir! Klasik anahtar kilit modelinin aksine enzimler katı ve hareketsiz yapılar değildir, substrat temas ettiği anda aktif bölge dinamik bir şekilde esneyerek substratı adeta sarar.

Bu modeli 1958 yılında biyokimyacı Daniel Koshland ortaya attı. Emil Fischer'ın 1894 tarihli meşhur anahtar kilit hipotezi enzimleri sert bir kilit, substratı ise o kilide kusursuzca oturan bir anahtar gibi görüyordu. Oysa moleküler düzeyde doğa çok daha hareketli ve büyüleyici bir esnekliğe sahip! İndüklenmiş uyum modeline göre enzimin aktif bölgesi başlangıçta substrat ile tamamen örtüşmez. Substrat yüzeye yaklaşıp ilk zayıf bağlar kurulduğunda, bu etkileşim enzimin üç boyutlu yapısında hızlı bir konformasyonel değişimi, yani şekil değişimini tetikler.

Bu süreci hayal etmenin en tatlı yolu bir eldiven düşünmektir! Boş duran bir eldiven henüz elinizin net kıvrımlarına sahip değildir, fakat elinizi içine soktuğunuz anda kumaş esner ve parmaklarınızı sıkıca kavrar. İşte enzim de substratını bu şekilde sararak onu kimyasal bağlarını kırmaya veya yeni bağlar kurmaya en elverişli geçiş durumuna zorlar. Böylece tepkimenin aktivasyon enerjisi düşer ve kimyasal süreç inanılmaz bir hızla gerçekleşir! Tepkime tamamlanıp ürünler serbest kaldığında ise enzim hiç yorulmadan yeniden eski gevşek yapısına döner.

Hücrelerimizdeki metabolik reaksiyonların bu denli hatasız yürümesi, enzimlerin bu dinamik esnekliği ve muazzam özgüllüğü sayesindedir!

Kaynaklar

Daniel E. Koshland Jr.. Application Of A Theory Of Enzyme Specificity To Protein Synthesis. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı

0

Paylaş

Serkan Çağlar Arslan

Üye CevabıSen de Cevap Ver

Ahlak bir toplumda nasıl yerleşik hale gelir?

ARİF G.

Ahlakın bir toplumda yerleşik hale gelmesi, bireylerin içselleştirdiği değerlerin zamanla toplumsal normlara dönüşmesiyle gerçekleşir. Bu süreçte rol oynayan başlıca unsurlar şunlardır:

1. Temel Taşıyıcı Kurumlar

Aile: Çocuğun ilk sosyal ortamı olan aile, ahlaki değerlerin (dürüstlük, saygı, sorumluluk) temelinin atıldığı yerdir. Ebeveynlerin tutum ve davranışları doğrudan rol model olur.

Eğitim Sistemi: Okullar, sadece akademik bilgi vermekle kalmaz; aynı zamanda bireylere adalet, empati, haklara saygı ve toplumsal aidiyet bilinci kazandırır.

Din ve Gelenekler: Tarih boyunca dinler ve kültürel gelenekler, toplumda "iyi" ve "kötü" kavramlarının çerçevesini çizmiş, yazılı olmayan kuralların kuşaktan kuşağa aktarılmasını sağlamıştır.

2. Sosyal Dinamikler ve Yaptırımlar

Toplum Baskısı ve Onay: Toplumun genel kabul gördüğü kurallara uyan bireyler takdir (sosyal onay) görürken, aykırı davrananlar dışlanma veya kınama gibi sosyal yaptırımlarla karşılaşır. Bu durum kuralların korunmasında etkilidir.

Rol Modeller ve Liderler: Toplumda saygı gören kanaat önderleri, sanatçılar, bilim insanları ve siyasetçiler; savundukları değerler ve sergiledikleri duruşla kitlesel davranışları yönlendirirler.

Hukuk ve Adalet: Ahlaki değerlerin bir kısmı zamanla yasalaşır. Güçlü ve adil bir hukuk sistemi, yazılı olmayan ahlaki kuralların toplumda korunmasını ve caydırıcılığını güvence altına alır.

3. Zamanla İçselleştirme Süreci

Ahlakın kalıcı olabilmesi için bireylerin kurallardan korktuğu için değil, doğru olduğuna inandığı için bunları benimsemesi gerekir. Toplumsal vicdanın geliştiği ortamlarda ahlak, dışsal bir zorunluluktan çıkıp içsel bir pusulaya dönüşür.

2

0

Paylaş