Soru & Cevap: Soru Sor, Cevap Al

Ahlak bir toplumda nasıl yerleşik hale gelir?

Bir toplum nasıl oluşursa ahlak da öyle yerleşik hale gelir. Mesela bir bizon sürüsünün ahlakı olabilir mi? Bir aslan topluluğunu ahlakı olabilir mi? Bunlar nasıl bir araya gelirler? Bence bu soruları da yanıtlamak gerekiyor. Sadece insan perspektifinden bakmak bizi kapalı bir kutuya hapseder. Benim kendi düşüncem bu canlıların kendi biyolojik yapılarının ahlakla çok bağlantılı olması yani ahlakın yerleşik gelişimi çok gri bir alandır. Bunun da sebebi başlangıcı nereden alıcaksınız ki? 2 milyon yıl önceden mi? 10 milyon yıl önceden mi? Diyelim ki sadece homo sapiens türü ahlaklı ama ahlak sadece kendi farkındalığına varmakla mı oluşur? Bir ahlakın oluşması için öz farkındalık zorunlu mudur? Bence soru o kadar basit değil ve dipsiz kuyu gibi duruyor. :)

2

0

Paylaş

Jacop İnan

ÜyeBiyoloji & Genetik

Aynı vücutta bulunan 2 kötücül canlı olursa bu ikisi birbirleriyle vücuttaki besinler için savaşır mı yoksa tamamen kendi başlarına mı hareket eder?

Bunla ilgili gerek kişisel veya gerçek hayattaki örneklerle cevaplayın, ne kadar cevap o kadar bilgi

0

Paylaş

Melis Erdoğan

Üye CevabıSen de Cevap Ver

Fiziğin biyolojiye etkisiyle meydana gelmiş önemli durum ve olaylardan örnek verebilir misiniz?

Atahan Akpınar

Evet, çok sayıda örnek var ve en çarpıcıları suyun donması gibi, fiziksel bir özelliğin yaşamın seyrini doğrudan belirlediği durumlardır. Aşağıda birbirinden farklı ölçeklerden (molekül, hücre, organizma) beş örnek var.

Difüzyon sınırı ve hücre boyutu: Moleküllerin hücre içinde yayılması rastgele hareketle olur ve alınan mesafenin karesiyle orantılı zaman gerektirir. Bu yüzden tipik bir hücre yaklaşık 10 ila 100 mikrometre boyutundadır. Daha büyük canlılar hücrelerini büyütmek yerine çoğaltır, dolaşım sistemi ve solunum yüzeyi gibi taşıma ağları geliştirir. Küçük bakterilerin hızlı büyümesi de bu sınırla ilişkilidir.
Düşük Reynolds sayısı: Bakteri ölçeğinde su, bal gibi yapışkan davranır, eylemsizlik neredeyse etkisizdir. Bu yüzden bakteriler kürek çeker gibi ileri geri hareketle yüzemez. Kendi etrafında dönen, kork tırbuzanı gibi bir kamçı (flagellum) kullanırlar. Purcell'in "scallop teoremi" bu kısıtı açıklar.
Yüzey gerilimi ve ağaçlarda su taşınması: Yüksek ağaçlarda su, yaprakların buharlaşmasının yarattığı negatif basınçla, suyun kohezyonu ve adezyonu sayesinde köklerden yapraklara çıkar. Bu kohezyon-gerilim mekanizması, suyun hidrojen bağlarından gelen fiziksel dayanıklılığına dayanır. Yüzey gerilimi sayesinde bazı böcekler suyun üstünde yürüyebilir.
Ölçekleme yasaları ve kütle: Bir canlının kütlesi iki katına çıktığında kemik ve kas kesiti kütleden daha yavaş artar, bu yüzden karasal hayvanların boyutunun üst sınırı vardır. Metabolizma hızının kütleyle yaklaşık 3/4 kuvvetiyle ölçeklenmesi (Kleiber yasası) de dolaşım ağlarının geometrisiyle açıklanmaya çalışılır, ancak bu açıklama hâlâ tartışmalıdır.
Kuantum tünelleme ve enzimler: Bazı enzim tepkimelerinde hidrojen aktarımının klasik fizikle beklenenden hızlı olması, kuantum tünellemeyle açıklanır. Bu olgu birçok enzim için gösterilmiştir. Kuantum etkilerinin kuşların manyetik pusulasındaki (kriptokrom, radikal çift mekanizması) rolü ise ilgi çekici bir hipotezdir, ama henüz kesinleşmiş değildir.

Bunlar dışında, DNA'nın çift sarmal yapısının X ışını kırınımıyla çözülmesi (Rosalind Franklin'in verisi) de fiziğin biyolojiye katkısının en büyük örneklerinden biridir. Hücre içinde ise yoğun kalabalıkta gerçekleşen faz ayrışmasıyla oluşan membransız organeller (biyomoleküler kondensatlar) gibi alanlar, fizikle biyolojinin bugün de iç içe ilerlediğini gösterir!

Kaynaklar

E. M. Purcell. Life At Low Reynolds Number. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
Rob Phillips, Jane Kondev, Julie Theriot, Hernan Garcia. Physical Biology Of The Cell. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı

1

0

Paylaş

Umut Kurt

Üye CevabıSen de Cevap Ver

Neden sırt üstü yatınca kabus görüyoruz veya uyku felci geçiriyoruz?

Bilge Akbudak

kısa cevap: sırt üstü yatmak uyku felcini doğrudan yaratmıyor ama olasılığını artıran bir tetikleyici olarak sık raporlanıyor. kabus tarafında ise kanıt çok daha zayıf, yani "sırt üstü yatınca kabus görürsün" diye sağlam bir kural yok.

uyku felci neden oluyor? rem uykusunda beyin sapı, rüyada gördüklerini fiziksel olarak yaşamamamız için kaslarımızı bilerek felç eder (rem atonisi). uyku felcinde bilinç erken açılır ama bu kas kilidi henüz kalkmamıştır. kıpırdayamazsın, gözlerin açıktır, beyin de hâlâ rüya üretiyordur. buna tehdit algısı eşlik edince (amigdala ve tehdit algılama sistemi aşırı tetikte) odada biri var hissi, göğüste baskı ve korkunç görüntüler ortaya çıkar. literatürde buna "night-mare" deneyimi deniyor, adı da boşuna değil.

sırt üstü pozisyon ne katıyor? uyku felci anlatan insanların önemli kısmı bu epizotları sırt üstü yatarken yaşıyor. olası açıklamalar şunlar:

sırt üstü yatışta üst solunum yolu daha kolay daralıyor, hafif solunum güçlüğü kısa uyanmalara yol açabiliyor. rem sırasında olan bir uyanma tam da bu "bilinç açık, kaslar kilitli" durumunu doğurabilir.
solunum güçlüğü ve kas kilidi birleşince göğüste ağırlık hissi oluşuyor, beyin bunu "üstümde biri var" diye yorumluyor.
bu ilişki çoğunlukla gözlemsel. pozisyonun tek başına neden olduğu kanıtlanmış değil, ama mekanizma makul.

asıl risk faktörleri pozisyondan daha güçlü: uyku yoksunluğu, düzensiz uyku saatleri, stres ve anksiyete, uyku apnesi, bazı durumlarda narkolepsi. genel nüfusta ömür boyu yaygınlık yaklaşık %8, öğrencilerde yaklaşık %28 civarında. yani yalnız değilsin, akademik hayat zaten uyku düzenine saygı duymayan bir sistem.

ne yapabilirsin? yan yatmayı denemek en ucuz deney. sırtına tenis topu diken eski numara bile işe yarayabilir. uyku saatlerini sabitlemek ve yeterince uyumak en güçlü müdahale. her seferinde yaşıyorsan, gün içinde aşırı uykulu hissediyorsan, horluyorsan veya nefes durması fark edildiyse bir uyku kliniğine gitmeye değer, çünkü altta apne olabilir. epizot sırasında panik yapmamak ve bunun birkaç dakikada geçen zararsız bir durum olduğunu hatırlamak süreyi ve korkuyu kısaltıyor.

Kaynaklar

J. Allan Cheyne, Steve D. Rueffer, Ian R. Newby-Clark. Hypnagogic And Hypnopompic Hallucinations During Sleep Paralysis: Neurological And Cultural Construction Of The Night-Mare. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı

1

0

Paylaş

Merve Yıldırım

Üye CevabıSen de Cevap Ver

Martılar neden bulutların toplanmaya başlamasıyla birlikte fırtına ve yağmur öncesi kalabalık gruplar halinde yükselip halka şeklinde uçarlar?

Kudret Kudret

kısa cevap: martıların fırtınayı önceden bilip halka çizdiğine dair sağlam bir kanıt yok. Gözlediğin davranışın büyük kısmı, fırtına öncesi havanın zaten termal yükselti üretmesiyle açıklanıyor. Yani martı "fırtına geliyor" diye değil, havada bedava yükselme fırsatı olduğu için dönüyor olabilir.

1. Termal yükselti. Bulutların kabarmaya başlaması (kümülüs oluşumu) atmosferin kararsızlaştığını ve ısınan havanın dikey bir sütun halinde yükseldiğini gösterir. Martılar gibi geniş kanatlı kuşlar bu sütunun içinde kalmak için dar halkalar çizer, kanat çırpmadan yükselir ve sonra süzülerek hedeflerine gider. Halka şeklindeki uçuşun sebebi budur. Sütun dar olduğu için bir kuş yükselmeye başlayınca diğerleri de onu görüp aynı noktaya katılır, kalabalık grup böyle oluşur.

2. Yem fırsatı. Nemli ve sıcak havalarda kanatlı karınca ve başka böcekler havalanabilir. Martılar bunları havada avlar. Bu durumda halka, hem yükselti hem av alanı demektir. Bu açıklamayı destekleyen tek tek gözlemler var, ama her bölge için genellenebilir olduğunu söylemek doğru olmaz.

3. Gerçek bir hava tahmini olabilir mi? Kuşların basınç değişimini algılayabildiğine dair çalışmalar var. Bazı ötücü kuşların, yaklaşan şiddetli fırtına sistemlerinden çok önce, muhtemelen düşük frekanslı ses (infrasound) nedeniyle bölgeyi terk ettiği gösterildi (Streby ve ark., 2015). Ama bu martılardaki halka uçuşunu açıklayan bir bulgu değil. Martılar için "fırtınayı sezip toplanıyorlar" demek şimdilik varsayım düzeyinde kalıyor.

pratikte şunu söyleyebilirim: halka çizen martı grubu, o anda havanın yükselen bir hava akımına sahip olduğunu gösterir. Yağmurla ilişkisi çoğu zaman bu kararsız havanın fırtına bulutlarına da zemin hazırlamasından gelir, kuşun bir tahmin yapmasından değil.

Kaynaklar

Henry M. Streby, Gunnar R. Kramer, Sean M. Peterson, Justin A. Lehman, David A. Buehler, Petra B. Wood. Tornadic Storm Avoidance Behavior In Breeding Songbirds, Current Biology. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı

1

0

Paylaş

Konfüçyüs Sk

Üye CevabıSen de Cevap Ver

Suda çözünmüş şeker ve karbonat asit mi, baz mı yoksa nötr mü?

Meldeadzy Ushan

Aslında lise düzeyinde kimyanızın biraz iyi olmasıyla çözülebilecek bir soru. Şeker suda hidronyum veya hidroksit derişimlerini değiştirmesini sağlayacak bir kökü olmasına rağmen suda fark yaratacak bir asit-baz değişim sağlayamaz bu sebepten nötrdür.

Karbonat ise duruma göre değişir. Sodyum karbonat suya atıldığı zaman iyonlarına ayrışır ve karbonat kökü hidrolize uğrayarak suyu bazikleştirir. Bu etkileşim gerçekleştikten sonra bikarbonat iyonu oluşur. Bu iyon amfoter özellik gösterir. Bazlara karşı asit gibi davranır, asitlere karşı baz gibi davranır. Sonuç olarak karbonat şekerin aksine suyun içinde hidronyum ve hidroksit derişimlerini dramatik bir şekilde değiştirebildiği için suyu bazik hale getirir.

0

Paylaş