Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Saz kedisi (Felis chaus)

Saz kedisi (Felis chaus)
Saz kedisi (Felis chaus).
Emin Yoğurtçuoğlu
Reklamı Kapat

Bu içerik, Evrim Ağacı'nın Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır. Yaşam Ağacı projesinin amacı, başta Türkiye'de bulunan türleri, Türkiye'deki doğa gözlemcilerimizin özgün fotoğraf ve video içerikleri ışığında, evrimsel akrabalık ilişkilerine uygun bir şekilde filogenetik bir ağaç üzerinde kategorize etmek, nihayetinde ise Dünya'daki tüm türleri yavaş yavaş Yaşam Ağacı'na eklemektir.

Bu yazı, Evrim Ağacı'nın tür gözlemleri ve türlere dair bilgileri barındıran Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Gözlem Bilgileri

Yetişkin bir saz kedisi ile yaban hayatında göz göz gelmek! Göç mevsimindeki kuşları gözlemlemek amacıyla gidilen arazide şans eseri denk geldik ve aslında bu süre zarfında uzaktan oturup izlediği anlaşıldı. Fakat Türkiye popülasyonu tehlike altında olduğu için yer bilgisini paylaşmayacağız maalesef. Müthiş kamuflajı sayesinde kıpırdamadığı sürece gözle fark edilmesi çok zordur. Yaşam Ağacı projemize katkı sağlayan isim, Türkiye'de en çok kuş türünün gözlem kaydı rekorunu elinde tutan yaban hayatı uzmanı Emin Yoğurtçuoğlu!

Kendisi bugüne kadar 6 kıtada 63 ülke gezdi ve yaklaşık 3200 kuş türünü gözlemleme fırsatına erişti. Ayrıca Türkiye’deki 485 kayıtlı kuş türünden 433 tanesini gözlemleyip, 431 tanesinin fotoğraf kaydını aldı. Türkiye'de 485 kuş türü elbette hepsini görmek mümkün değil. Temelde 350 tanesini gözlemleme şansı elde edebiliyorsunuz. 350’den sonrası misafir ve nadir türler olarak kayda geçiyor.

Tanım ve Genel Bilgiler

Kum sarısı tonları, hardal rengi veya kızılımsı kahverengi olan beneksiz orta boyutlu kedigillerdir. Bacakları görece uzundur. Felis türleri içerisindeki en iri kedidir. Yetişkinlerin vücut uzunlukları (baş-gövde) genellikle 59-76 cm arasındadır. Omuz yükseklikleri 36 cm'dir ve 2-16 kg arasında bir ağırlığa sahiptirler. Batı popülasyonlarından doğuya gidildikçe vücut boyutlarında azalma görülmektedir. Bu durum doğu popülasyonlarının diğer ufak kediler ile olan rekabetine bağlanmıştır. Uzun bacakları, kısa kuyrukları ve kıllı kulakları, kediye ufak bir "vaşak görünümü" kazandırır.

Yetişkin bir saz kedisi (Felis chaus), dişi birey.
Emin Yoğurtçuoğlu

Az miktarda cinsiyetler arası boyut farkı olan eşeysel dimorfizm görülür. Dişiler genellikle erkeklerden daha ufak boyutlu ve açık renklidir. Her iki cinsiyet de yaklaşık 1 yaşına geldiğinde cinsel olgunluğa erişir. Gebelikleri yaklaşık 2 ay sürer. Yavrular 6 aylıkken avlanmaya başlar, 8-9 aylık olunca da anneden ayrılır. Suratları uzun ve dardır, beyaz renkte ağız çevresi dikkat çekicidir, dik kulakları 4,5 ila 8 cm arasındadır. Gözleri, diğer birçok kedi gibi sarı iris rengine ve dik, eliptik pupile (göz bebeği) sahiptir. Gözlerinin iç kısmından (medial) burun kenarlarına doğru çitalara benzer şekilde siyah renkte bir çift çizgi iner. Zigomatik kemerleri daha yuvarlak olduğu için nispeten yuvarlak bir yüz görünümü kazandırır.

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

Genetik analizlere göre Felis cinsi, yaklaşık 6.2 milyon yıl önce Avrasya'daki atasal türden evrimleştiği ve 3.04 ila 0.99 milyon yıl önce de Felis türlerine ayrıldığı gösterilmiştir.

Tanımlanan 3 alt türü bulunur:

  • F. c. chaus: En yaygın alt türdür. Türkiye, İran, Türkmenistan, Irak, Filistin, Suriye, Kafkaslar, Belucistan Eyaleti, Ceyhun Nehri civarında görülür.
  • F. c. affinis: Güney Asya'daki alt türdür. Özellikle Güney Hindistan, Sri Lanka ve Nepal, Keşmir, Bengal ve Yunnan gibi bölgelerde görülür.
  • F. c. fulvidina: Güneydoğu Asya'daki alt türdür. Myanmar ve Tayland'dan, Kamboçya ve Vietnam'a kadar olan kısımda görülür.

Hindistan sınırları içerisindeki 55 bireyde yapılan mtDNA analizleri, popülasyon içerisindeki genetik varyasyonların fazla olduğu, popülasyonlar arasındaki farklılaşmaların göreceli olarak daha az olduğu görülmüştür.

Taksonomik olarak Johann Anton Güldenstädt tarafından 1776'ta Kafkaslarda gözlenen birey üzerinden ilk defa tanımlanmıştır. Etçiller (Carnivora) takımı içerisinde, Feliformia (Kedimsiler) alt takımında, Felidae (Kedigiller) ailesinde, Felinae (Küçük Kediler) alt ailesinde, Felis (kedi) cinsinde sınıflandırılır.

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Orta Doğu, Güney ve Güneydoğu Asya'da yaşarlar. Habitatları arasında bataklıklar, nemli çayırlar, sazlık ormanlar, çalılık ve fundalıklar bulunur. İran'ın kıyılarında ve Kafkaslarda görülebilirler. En sık yaşadıkları alan Hint Yarımadası'dır. Afrika'daki tek popülasyonu Mısır'da aşağı Nil Vadisi'nde görülür.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Saz kedisi (Felis chaus) ile göz göze gelirken, dişi birey.
Saz kedisi (Felis chaus) ile göz göze gelirken, dişi birey.
Emin Yoğurtçuoğlu

Türkiye'de halen, farklı yaşam alanlarında varlığını sürdüren beş kedi türü bulunmaktadır: yaban kedisi (Felis silvestris), karakulak (Caracal caracal), vaşak (Lynx lynx) ve saz kedisi (Felis chaus). Ayrıca IUCN Kırmızı Liste tarafından nesli "Tehlikede (EN)" sınıflandırılan İran parsı (Panthera pardus tulliana) da nadiren sınırdan geçerek Doğu illerinde görülebileceği söylenir. İran parsı veya Kafkasya parsı adı verilen leoparın Türkiye sınırları içerisindeki popülasyonuna Anadolu parsı adı veriliyor. Ancak 1970'lerden sonra Ege ve Akdeniz bölgesindeki lokal popülasyonun tükendiği rapor edilmiştir. Günümüzde Türkiye'nin doğusunda nadiren de olsa Anadolu parsı yaşadığı kabul edilir. Örneğin 2003 yılında Bitlis'te, 2013 yılında Diyarbakır'da ve Trabzon'da olmak üzere Türkiye'nin doğusunda gözlem kayıtları bulunmaktadır.

Popülasyon ve Koruma Statüsü

IUCN Kırmızı Liste tarafından Asgari Endişe (LC) kategorisinde listelenirler. Bu sınıflandırma Dünya geneli için geçerlidir. Ancak avcılık, habitat kaybı, bataklıkların tarım alanlarına dönüştürülmesi ve kemirgenlerle mücadele sonucu avlarının azalmasıyla nedeniyle Türkiye'deki popülasyonları tehlike altında kabul edilir. Türkiye'de fotokapan çalışmaları ile birey belirleme çalışmaları yürütülmektedir.

Davranış ve Etoloji

Genellikle noktürnal (gececil) yaşayan türlerdir; ancak akşam üzeri de görülebilirler. Üreme zamanında idrar ile koku bıraktıkları bilinir. Çiftleşme davranışları evcil kedi (Felis catus) ile benzerdir. Suda avlanan ve suyu seven nadir kedigillerden birisidir.

Diyet ve Metabolizma

Etçildirler. Diyetleri arasında yaban domuzu yavruları gibi ufak memeliler, kemirgenler, kuşlar, sürüngenler, amfibiyenler, eklem bacaklılar bulunur. Diğer birçok etçil gibi gerektiğinde leşlerle de beslenirler. Diğer yırtıcı türlerden korunmak ve avlanmak için ağaçlara da tırmanabilirler.

Etimoloji

Türkçe genellikle "saz kedisi" veya "sazlık kedisi" olarak bilinir. Fakat diğer adları arasında bataklık vaşağı da bulunur. İngilizce ismi orman kedisi anlamını taşıyan jungle cat'tir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 6
  • Tebrikler! 3
  • Umut Verici! 3
  • Bilim Budur! 1
  • İnanılmaz 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • Wikipedia. Anatolian Leopard. (2020, Nisan 23). Alındığı Tarih: 23 Nisan 2020. Alındığı Yer: Wikipedia | Arşiv Bağlantısı
  • Wikipedia. Persian Leopard. (2020, Nisan 23). Alındığı Tarih: 23 Nisan 2020. Alındığı Yer: Wikipedia | Arşiv Bağlantısı
  • Hürriyet Daily News. Shepherd Kills First Anatolian Leopard Sighted In Turkey For Years. (2013, Kasım 03). Alındığı Tarih: 23 Nisan 2020. Alındığı Yer: Hürriyet | Arşiv Bağlantısı
  • Kubilay Toyran. Noteworthy Record Of Panthera Pardus In Turkey. (2018, Kasım 01). Alındığı Tarih: 23 Nisan 2020. Alındığı Yer: Research Gate | Arşiv Bağlantısı
  • WWF. Saz Kedisi. (2020, Nisan 23). Alındığı Tarih: 23 Nisan 2020. Alındığı Yer: WWF Türkiye | Arşiv Bağlantısı
  • Pecon-Slattery, Jill, et al. (2006). The Late Miocene Radiation Of Modern Felidae: A Genetic Assessment. Zenodo | Arşiv Bağlantısı, sf: 1-5.
  • Jill Pecon Slattery & Stephen J. O'Brien. (1996). Patterns Of Y And X Chromosome Dna Sequence Divergence During The Felidae Radiation. Genetics | Arşiv Bağlantısı, sf: 1245-1255.
  • Wikipedia. Jungle Cat. (2020, Nisan 23). Alındığı Tarih: 23 Nisan 2020. Alındığı Yer: Wikipedia | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 12/07/2020 15:16:47 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8595

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Fotosentez
Genetik
Enerji
Wuhan
Avrupa
Coğrafya
Evrimsel Süreç
Zeka
Albert Einstein
Hastalık Dağılımı
Kuantum
Mikroevrim
Sağlık Bakanlığı
Yıldız
Çocuk
Göğüs Hastalığı
Evren
Lhc (Büyük Hadron Çarpıştırıcısı)
Koronavirüs
Maymun
Yumurta
Üreme
Gezegen
Bebek
Bağışıklık Sistemi
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Dünya, her insanın ihtiyaçlarını karşılayabilir; ancak her insanın açgözlülüğünü değil!”
Mahatma Gandhi
Geri Bildirim Gönder