Saz delicesi (Circus aeruginosus)

H. Tuğrul Atasoy

Gözlem Bilgileri

Zonguldak'ta Filyos Çayı (Yenice Irmağı) yanında ve Bolu'da süzülürken gözlemlediğimiz saz delicesi (Circus aeruginosus). Kendileri aynı zamanda kızıl tuygun olarak da bilinir.

Tanım ve Genel Bilgiler

Ülkemizin en büyük delice türü olan saz delicesi (Circus aeruginosus). Uzaktan şahinle (Buteo buteo) çoğu zaman karıştırılır. Kendisi yırtık kanatlı genç bir erkeğe benziyor. Muhtemelen ilk veya ikinci yılında. Kanatların altındaki beyaz tonlamasından bunu anlayabilirsiniz. Çeşitli varyasyonları, cinsel dimorfizmleri bulunduğundan ve şahin (Buteo buteo) ile karıştırıldığından ötürü Field Guide to Birds isimli taksonomik ornitoloji kitaplarından yardım almak gerekebilir. Bu kitaplar arasında en başarılısı bize göre Collins Bird Guide'dır. Bu kitabın aynı zamanda bir telefon uygulaması da mevcut. Renk varyasyonlarını (don), yaşlarına göre renk tonlamalarını, seslerini ve her taraftan görünüşlerini ayrıntılı olarak işleyen Collins Bird Guide uygulamasını anlattığımız yazımıza buradan erişebilirsiniz.

Pedram Türkoğlu

Erkeğin sırtı ve kanat örtüleri kızıl kahverengine sahip olmasından dolayı kolayca ayırt edilir. Gençleri ise kanat altlarında sekonder (ikincil) tüylerde beyazlıklar içerir. Yetişkin erkek belirgin olarak tamamen açık renge (krem/kahverengi) bürünmeye başlar. Erkeğin alt kısımlarında sekonder (ikincil) kanat tüyleri daha belirgin olarak beyazdır. Marjinal tüyleri ise siyahtır. Dişilerin alt kısımlarında marjinal tüyler daha kahverengi ağırlığındadır.

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

Deliceler, Accipitridae (Atmacagiller) ailesinde üye yırtıcı kuşlardır. Bu taksonomik ailenin içerisinde atmacalar, kartallar, çaylaklar, tuygunlar, şahinler ve Eski Dünya akbabaları gibi birçok tanınan yırtıcı kuş yer alır. Diğer yandan balık kartalı, Pandionidae ailesine üye iken; sekreter kuşu Sagittariidae ailesine üyedir. 

Pedram Türkoğlu

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Adından da anlaşılacağı gibi genelde ıslak, sazlık ve sulak alanları tercih ederler. Son zamanlarda sanayileşmenin artmasından ötürü tarım alanlarında ve düzlüklerde de rastlanmıştır. 

Davranış ve Etoloji

Sazlıkların tepesinde yuvarlak çizerek bölgeyi tararlar. Sazlıkların üzerinde adeta havada asılı kalarak, aşağıyı izlerler. Yerden 2 ile 6 metre yüksekliğinde avı gördüğünde pençelerini aniden açar ve saldırır. Diğer delicelerden daha antisosyal bir türdür. Yalnızlığı sever.

Diyet ve Metabolizma

Küçük memeliler ve kuşlar dahil olmak üzere sürüngenler, balıklar ve böcekler ile beslenir. Ayrıca diğer birçok etçil hayvan gibi leşle de beslenebilir.