İçerikler - Sayfa 97

Gece yarısı, loş bir barda bilardo oynadığımızda fiziksel gerçekliğin oyunda bir rolü olduğunu biliriz. Hareket eden toplar, sürtünmeye maruz kalır ve sonunda durur. Masa yamuk ve toplar çukurlu olabilir. Ortamın havası da topu istediğimiz yere atma becerimizi etkileyebilir.

Matematiksel bilardo, tüm bu fiziksel zorlukları yok sayar. Toplar, sürtünme kuvvetine maruz kalmayan noktalardır ve bu sebeple sonsuza kadar hareket etmeye devam eder. Masanın bir kenarına çarptığında gerçek toplar gibi geldiği tarafa aynı açıyla sekerek geri döner. Matematiksel bir bilardo masasında topların düşebileceği cepler yoktur. Matematikçiler, masada uzun vadede neler olacağıyla ve sonsuza dek devam eden yörüngelerle ilgilendikleri için sürtünmede olduğu gibi topun bir köşeye gitme durumunu da göz ardı eder.

Ocak 1874'te matematikçi Georg Cantor, uzunluğu 1 birim olan bir doğru üzerindeki noktaların, kenar uzunluğu 1 birim olan bir karedeki noktalarla örtüşüp örtüşmeyeceğini merak etti. Başlangıçta cevabın açıkça "Hayır!" olduğunu düşündü ancak bir şekilde ispat istiyordu. Ağustos 1874'te Vally Guttmann ile evlendiğinde hâlâ bu problem üzerinde çalışıyordu ve balayı döneminin çoğunu arkadaşı ve meslektaşı matematikçi Richard Dedekind ile bu problemi tartışarak geçirdi.

Üç yıl sonra Cantor, bir doğru üzerindeki noktalar ile bir kare üzerindeki noktalar arasında birebir örtüşme olduğunu fark etti. Bunu görmek için karedeki her noktanın koordinatlarını iç içe geçirerek doğru üzerinde karşılık gelen bir nokta elde etti. Örneğin, (0.216, 0.750) koordinatlı nokta, doğru üzerindeki 0.271560 sayısıyla eşleştirilir. Bu kuralın, karedeki noktalar ile doğru üzerindeki noktalar arasında bir birebir örtüşme sağladığı ve karedeki noktaların kümesinin kardinalitesinin doğru üzerindeki noktalarınkiyle aynı olduğu sonucu çıkarılır.^[2]

Bilim dünyasında bir ilke imza atıldı ve herhangi bir bilim dalından makale başvurularına izin veren ancak bir şartı olan bir konferans düzenlendi: Çalışmanın büyük kısmını yapay zekâ yapmak zorundaydı. Agents4Science 2025 adlı bu sanal etkinlik, 22 Ekim’de gerçekleşti ve büyük dil modellerini (LLM) başka araçlar veya veri tabanlarıyla birleştirerek çok adımlı görevleri yerine getirebilen yapay zekâ ajanlarının çalışmalarına odaklandı.

Hipotez kurmak, verileri analiz etmek ve ilk aşama hakem değerlendirmelerini sağlamak başta olmak üzere tüm süreçte AI ajanları ön plandaydı. İnsan hakemler daha sonra en iyi çalışmaları değerlendirdi. Toplamda 314 makaleden 48’i kabul edildi. Her çalışmada, insanların ve yapay zekânın araştırma ve yazım sürecinin her aşamasında nasıl iş birliği yaptığı ayrıntılı biçimde açıklanmak zorundaydı.

3I/ATLAS Kuyruklu Yıldızı, Güneş Sistemimizi ziyaret eden ve kökeni başka bir yıldız sistemine dayanan, şimdiye kadar bilinen üçüncü yıldızlararası nesnedir. Bu cisim, 2017’deki 1I/ʻOumuamua ve 2019’daki 2I/Borisov’un ardından keşfedilen, evrenin uzak köşelerinden gelen "gerçek bir yabancı"dır. Bu tür nesneler, kendi Güneş Sistemimizin dışındaki dünyaların oluşumu hakkında önemli ipuçları sunduğu için bilimsel açıdan son derece önemlidir.

3I/ATLAS, NASA tarafından finanse edilen ATLAS (Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System) teleskopu tarafından 1 Temmuz 2025 tarihinde Şili’deki Río Hurtado’da tespit edildi. Yapılan gözlemler, cismin Güneş’in çekimine bağlı kalmayacak kadar hızlı hareket ettiğini ve hiperbolik bir yörüngeye (kapalı bir yörünge izlemeyen) sahip olduğunu gösterdi; bu durum, cismin yıldızlararası uzaydan geldiğini ve yolculuğuna devam edeceğini kanıtladı. Hatta 3I/ATLAS'ın yörüngesinin, şimdiye kadar Güneş Sistemi'nde gözlemlenen cisimler arasında, dinamik olarak en uç yörüngelerden birisi olduğu kaydedilmiştir.

Evren'de bir yerlerde bizim gibi ya da bizden çok daha gelişmiş uygarlıklar var mı? Birçok astronom, Evren'de yalnız olmadığımızı düşünüyor. Fakat Evren'deki akıllı yaşam arayışımız, şu zamana kadar olumlu bir sonuç vermedi. Bunun nedenlerinden biri, bizim teknolojik yetersizliklerimiz olabilir. Yine de bu bizi etrafımızı araştırmaktan alıkoymuyor. Elimizdeki imkanları gün geçtikçe daha da geliştiriyoruz ve her adımda uzaylı yaşamı bulmaya biraz daha yaklaşıyoruz. Bu akıllı yaşam arayışındaki en büyük yöntemlerimizden biri de Dyson yapılarını bulmaya çalışmak. Bunlar Kardashev ölçeğinde Tip II veya daha üzeri (yani bizden çok daha gelişmiş) uygarlıkların, yıldızların etrafına enerji toplamak için kurmuş olabileceği hipotetik yapılar.

Kardashev ölçeği, biz ve diğer olası medeniyetlerin teknolojik seviyelerini enerji tüketimlerine göre sınıflandıran bir güç ölçeği. Bu ölçekte bir medeniyetin enerji tüketimi, onun gelişmişlik seviyesini tanımlıyor. İnsanlık bu ölçeğe göre artık Tip I seviyesine iyice yaklaşmış durumda ve bu, yaklaşık olarak $4\times 10^{19}$ erg/s enerji kullanımına karşılık geliyor. Bu ölçeğe göre toplamda $4\times 10^{33}$ erg/s enerji kullanabilen bir medeniyet Tip II olarak kabul ediliyor.