İçerikler - Sayfa 699

Kripton (Kr) periyodik tablodaki Grup 18'de bulunan nadir gazlar grubuna dahil olup (soy gazlar), nispeten az sayıda kimyasal bileşik oluşturur. Kripton soy gazının atom numarası 36'dir. Havadan yaklaşık üç kat daha ağır olan kripton; renksiz, kokusuz, tatsız ve tek atomludur. Göktaşlarında ve minerallerde de izlerinin bulunmasına rağmen, hacmi milyonda 1,14 parça kripton içeren Dünya atmosferinde kripton daha bol miktarda bulunur.

Kaynama noktası -152.3°C veya -242.1°F olan bu element, havanın ana bileşenlerinden yaklaşık 30-40 °C (50-70 °F) daha yüksek sıcaklıkta kaynadığından, kripton, sıvı havadan fraksiyonel olarak kolayca ayrılır. Ksenon ile kripton gazları, silika jel üzerine tutunma, yeniden damıtma ve diğer soy gazlar dışındaki tüm safsızlıkları gideren sıcak titanyum metal üzerinden geçiş ile daha da saflaştırılabilir.

Rubidyum, "Rb" sembolü ile gösterilen ve atom numarası 37 olan bir elementtir. Rubidyum, alkali metal grubunda yer alan çok yumuşak, gümüşi beyaz bir metaldir. Rubidyum metal, fiziksel görünüm, yumuşaklık ve iletkenlik açısından potasyum metal ve sezyum metal ile benzerlikler paylaşır. Rubidyum atmosferik oksijen altında depolanamaz, çünkü yüksek derecede ekzotermik bir reaksiyon ortaya çıkacak ve hatta bazen metalin alev almasına neden olacaktır.^[1]

Bunun yanı sıra su ile şiddetli bir şekilde reaksiyona girerek alevlere dönüşen bir rubidyum hidroksit (RbOH) ve hidrojen çözeltisi verir; rubidyum bu nedenle kuru mineral yağda veya bir hidrojen atmosferinde muhafaza edilir. Bir metal numunenin yeterince geniş bir yüzey alanı varsa, süperoksitler oluşturmak için yanma reaksiyonu başlatabilir. Rubidyum peroksitler (Rb2O2), gerekli oksijen miktarı ile metalin oksidasyonu ile oluşturulabilir.

Stronsiyum, "Sr" sembolü ile gösterilen ve atom numarası 38 olan kimyasal elementtir. Bir alkali toprak metali olan stronsiyum, kimyasal olarak oldukça reaktif olan yumuşak sarımsı beyaz gümüş, metalik bir elementtir. Metal, havaya maruz kaldığında koyu bir oksit tabakası oluşturur.

Stronsiyum, periyodik tablodaki iki dikey komşusuna, yani kalsiyum ve baryuma benzer fiziksel ve kimyasal özelliklere sahiptir. Doğada çoğunlukla Selistin ve Strontianit minerallerinde bulunur ve genellikle bunlardan elde edilir. Stronsiyum, kurşun gibi yumuşak bir metaldir ve yeni kesildiğinde gümüşi bir parlaklığa sahiptir. Sarımsı bir renk almak için havada hızla reaksiyona girer; bu nedenle depolama için oksijenden korunmalıdır.

İtriyum, Y sembolü ile gösterilen ve atom numarası 39 olan kimyasal bir elementtir. Lantanitlere kimyasal olarak benzeyen gümüşi metalik bir geçiş metalidir ve "nadir toprak elementi" olarak sınıflandırılmıştır. İtriyum hemen hemen her zaman nadir toprak minerallerindeki lantanit elementleri ile kombinasyon halinde bulunur ve doğada serbest olarak bulunmaz. Y- 89 tek kararlı izotoptur ve yer kabuğunda bulunan tek izotoptur.

İtriyum, gümüşi beyaz, orta derecede yumuşak, sünek bir metaldir. Hava ortamında oldukça kararlıdır; hızlı oksidasyonı yaklaşık 450 °C (840 °F) üzerinde başlar ve Y2O3 ile sonuçlanır. İtriyum havada beyaz yanarak kolayca tutuşur. Metal, 10 ile 300 K (-263 ile 27 °C veya -442 ve 80 °F) arasında sıcaklıktan bağımsız manyetik duyarlılığa sahip paramanyetik bir madde haline gelmiştir. 110 kilobarı aşan basınçlarda 1,3 K (−271,9 °C veya −457 °F) süper iletken hale gelir. Kararlı itriyum-89, doğal olarak oluşan tek izotoptur. Kütle olarak 77 ila 109 arasında değişen ve yarı ömrü 41 milisaniye (itriyum-108) ila 106.63 gün (itriyum-88) arasında değişen, toplam 33 (nükleer izomerler hariç) itriyumun radyoaktif izotopu bulunmaktadır.

Zirkonyum, Zr sembolü ve atom numarası 40 olan kimyasal bir elementtir. Hafniyum ve titanyuma çok benzeyen parlak, gri-beyaz, güçlü bir geçiş metalidir. Zirkonyum esas olarak bir refrakter ve opaklaştırıcı olarak kullanılır, ancak küçük miktarlar korozyona karşı güçlü direnci nedeniyle bir alaşımlama maddesi olarak da kullanılabilir.

Zirkonyum, sırasıyla zirkonyum dioksit ve zirkonosen diklorür gibi çeşitli inorganik ve organometalik bileşikler oluşturur. Üçü kararlı olmak üzere beş izotopu doğal olarak oluşur. 1940'ların sonlarında zirkonyum, nötronlara karşı oldukça şeffaf olduğu için nükleer enerji uygulamaları için önemli bir mühendislik malzemesi haline geldi. Saf olmayan hali, %99 saf olduğunda bile sert ve kırılgandır. Beyaz, yumuşak, dövülebilir ve daha yüksek saflıkta sünek metal ilk olarak Hollandalı kimyagerler Anton E. van Arkel ve J.H. de Boer, zirkonyum tetraiodide, ZrI4'ün termal ayrıştırmasıyla elde etmiştir.