İçerikler - Sayfa 56

Her ne kadar ilk başta kulağa öyle gelmese de zihin felsefesinde yer alan fizikselcilik ya da fizikalizm (İng: "physicalism"), yani her şeyin fiziksel olduğu ve maddi dünyayla sınırlı olduğu düşüncesi, bazı filozoflar tarafından materyalizmin dışında başka bir kavram olarak tanımlanır. Şayet durum gerçekten de böyleyse bu yaklaşımların kökenlerine inmek ve ayrımın tam olarak nerede başladığını görmek gerekir. Gerçekten de bu yaklaşımların kökenlerinde farklılıklar söz konusu mu? Aralarında teorik olarak ciddi farklılık var mı? Yazımızda bu farklılıkları gün yüzüne çıkarmak amacıyla fizikselcilik ve materyalizm yaklaşımlarına daha yakından bakacağız.

Fizikselcilik ile materyalizm genellikle birbirinin yerine kullanılırlar ve her iki yaklaşım da gerçekçiliğin fiziksel veya maddi olduğunu söyler, ki bu da gizemli ve fiziksel olmayan şeylerin, varlıkların ve olayların var olmadığı anlamına gelir. Fakat dikkatli ve titiz filozoflar, bu yaklaşımların soy kütüklerinde farklılık olduğuna işaret ederler: Materyalizmin kökenleri antik Yunan dönemine dek uzanırken fizikselcilik 20. yüzyılın Viyana çevresinde yer alan etkili isimler sayesinde ortaya çıkmıştır. Diğer yandan modern fiziğin, kuvvet(ler) gibi fiziksel olarak tanımlanan her fenomenin doğası gereği maddi olmadığını da ortaya koyduğunu unutmamak gerekir.

Eğer bir iş molasında yeni bir elektrikli diş fırçası gibi basit bir ürün sipariş etmek için internete girdiysek ve işlerin oldukça basit olacağını düşünürken kendimizi devasa bir seçenek ve özellik havuzu içinde bunalmış bulduysak, karar felci (İng: "decision paralysis") yaşamışız demektir. Dikkate alınması gereken bu kadar çok faktör olması bizi şaşkına çevirir; sadece fiyat ve teslimat süresi gibi temel özellikler değil, aynı zamanda pil ömrü, aşırı baskı uyarı ışıkları ve hatta akıllı telefon uygulamaları gibi sayısız detay karşımıza çıkar.

Molamızın süresi daralırken bir karar vermek adeta imkansız hale gelir. Bu, karar felcinin sadece küçük bir örneğidir. Seçeneklerin çokluğu ve hepsini tartmanın zorluğu, donup kalmamıza yol açtığında bu durumu yaşarız. Eskiden seçeneklerin artmasının tüketiciler için her zaman iyi bir şey olacağı ve bunun memnuniyetle karşılanacağı düşünülürdü. Ancak günümüzde biliyoruz ki, bu durum tam tersi bir etki yaratarak insanların hiçbir şey almadan uzaklaşmasına neden olabilmektedir.

Benzer bir statüye ulaşmak için, bizden daha başarılı olduğunu düşündüğümüz kişileri taklit etmek insan doğasının bir parçasıdır. Veya en azından daha fazla zenginliğe, üne ve güce sahip olanları örnek alırız.

Neyse ki birçok teknoloji şirketi yöneticisi, ünlü ve sağlık fenomeni, genellikle maksimum üretkenlik ve sürekli başarı sağladığını iddia ettikleri günlük rutinlerini bizlerle paylaşmaya isteklidir.

Romantik partnerimiz bize bir sorunundan yakınıyorsa, mantıken ona yardım etme zorunluluğu hissederiz. Sevdiğimiz birinin üzülmesini istemeyiz; bu yüzden sorunu çözmeye, tavsiye ve öneriler sunarak üzüntünün kaynağını ortadan kaldırmaya çalışırız.

Ancak bunu yapmaya çalıştığımızda, partnerimiz muhtemelen rahatsız olacak, hüsrana uğrayacak ve hatta öfkelenecektir. Bu pek de mantıklı bir tepki değildir. Eğer bunu deneyimlediysek, yalnız değiliz. Şimdiye kadar kullandığımız kilit kelime mantıktı. Fakat gerçek insan ilişkileri hiçbir zaman tamamen mantıksal olmamıştır.

Gökbilimciler, uzak bir gökadanın kalbinde ölümcül bir spirale kilitlenmiş gibi görünen iki süper kütleli kara delik (İng: "supermassive black hole") tespit etti. Bu devasa yapıların, 100 yıl kadar kısa bir süre içinde birbiriyle çarpışabileceği düşünülüyor. Yaklaşık 500 milyon ışık yılı uzaklıktaki Markarian 501 gökadasının merkezinde keşfedilen bu ikili, araştırmacıların onlarca yıllık radyo teleskop gözlemlerini incelemesi sonucunda belirlendi.

Çoğu gökadada olduğu gibi galaktik çekirdekten dışarı doğru fışkıran tek bir parçacık jeti (İng: "jet") bulmak yerine, gökbilimciler iki ayrı jet ile karşılaştı. Bu jetlerin her birinin, Güneş'in kütlesinin 100 milyon ile 1 milyar katı arasında bir kütleye sahip farklı birer kara delik tarafından beslendiği düşünülüyor.