Donald Trump'ın Ticaret Savaşları: Psikoloji ve Oyun Teorisi Bize Ne Söylüyor?

Toronto Blue Jays takımının 2025 yılındaki o duygu yüklü World Series şampiyonluğunu hâlâ hafızalarında yaşatan Kanadalılar için Donald Trump'ın son saldırıları yüksek bir drama ve gerçek bir vatanseverlik hissi yarattı.

Beyzbolun 90'nının zihinsel olması gibi (kelime oyunu ustası Yogi Berra'ya göre diğer yarısı fizikseldir), ticaret savaşları da tamamen ekonomik değildir. Sadece son iki hafta içinde ABD başkanı bir ticaret anlaşmasını baltaladı, Kanada'nın ekonomik ve kültürel egemenliğini tehdit etti, Kanada liderliğini dürüst olmamakla (ve hatta daha kötüsüyle) suçladı. Hatta tüm bunların ötesine geçerek Amerika'nın kendisinden bile eski olan bir gölün adının değiştirilmesini emretti.

Bu ani gelişmeler dünyayı tehlikeli ve öngörülemez bir yer gibi gösteriyor. Trump yönetimi, araştırma fonlarını keserek ve Robert F. Kennedy Jr.'ın aşı yalanlarını destekleyerek bilime saldırmaya devam etse de Trump'ın düzensiz davranışlarını yönlendiren bilinçdışı motivasyonları ve buna nasıl yanıt vermemiz gerektiğini anlamamıza yardımcı olan şey yine de bilimdir.

Diğer Ülkeler Neden Boyun Eğdi?

Şu ana kadar Trump yönetiminin zorbalığına neden sadece Kanada ve Çin'in karşı çıktığını incelemek önem taşıyor. Görünürde mantıksız olan bu pasifliği iki ilkeyle açıklayabiliriz.

Bunlardan ilki, kayıptan kaçınma olarak bilinen durumdur. Parasal değer tamamen aynı olsa da, yapılan çalışmalar insanların bir dolar kaybetmekten, bir dolar kazanmayı sevdiklerinden daha fazla korktuklarını gösteriyor. Psikolojik açıdan bakıldığında bir şeyi kaybetmek, tamamen aynı şeyi kazanmaktan iki kat daha acı verici hissettirir.

İş kaybı tehdidi ülkeler için kabul edilemez hale gelir; bu nedenle daha az cezalandırıcı gümrük vergilerine razı olurlar. Mevcut Amerikan yönetimi ticaret anlaşmaları açısından güvenilmez bir ortak olsa da, %25 oranındaki bir gümrük vergisine boyun eğmek, %50 oranındaki daha yıkıcı bir vergiyle yüzleşmekten iyidir.

Eğer tüm bunlar gözünüze kaotik görünüyorsa bunun kasıtlı bir strateji olduğunu belirtmek gerekir. Her ne kadar Trump yönetiminin Kanada ve Avrupa Birliği gibi müttefiklerine yönelik saldırılarında bilerek ve isteyerek rastgele davrandığını iddia etmiyor olsak da, öngörülemezliğin kendisi başlı başına bir silahtır (ve bu durum, pek çok ülkenin Trump'ın taleplerine boyun eğmesinin ikinci nedenidir).

Rastgele şoklara maruz bırakılan hayvanlar, şokları kontrol etmeyi öğrenenlere kıyasla çok daha yüksek stres hormonu seviyelerine sahiptir. Bu hayvanlar bir süre sonra pes eder ve acıdan kaçınmanın yollarını aramayı tamamen bırakırlar.

Benzer şekilde, zorbalar güçlerini sürekli bir saldırganlık yoluyla değil, daha ziyade her an gerçekleşebilecek bir saldırı tehdidiyle uygularlar. Yeni ve cezalandırıcı gümrük vergileriyle ekonomik olarak köşeye sıkıştırılma olasılığının amansız doğası, ticaret ortaklarını sürekli bir gerginlik ve belirsizlik içinde tutarak zorbanın çok daha fazla güçlenmesini sağlar.

Kanada Nasıl Yanıt Vermeli?

Peki, iyi niyetli ve orta ölçekli bir demokrasi ne yapmalıdır? Kanada, Amerikan içkilerinin kendi raflarında yer almasına izin vermeli midir? Yoksa enerji ve kritik mineralleri sınırlandırmakla mı tehdit etmelidir? Oyun teorisine göre, her ikisi de yapılmamalıdır.

Bilgisayar simülasyonlarında, kısasa kısas stratejisi ve onun küçük varyasyonları, çok daha karmaşık stratejileri her zaman alt etmektedir. Basitçe ifade etmek gerekirse, taraflardan biri işbirliği ile başlar ve sonrasında karşı tarafın eylemlerine aynı şekilde karşılık verir.

Barış barışı doğurur ve saldırganlığa hızlıca aynı düzeyde karşılık verilir. Burada bağışlayıcılık ve karşılıklılık esastır. Örneğin, gümrük vergilerine tamamen eşdeğer bir yanıtla karşılık verilmelidir.

Gerçek hayatta Trump, Ocak 2027'de ek gümrük vergileri getirerek çatışmayı tırmandırmakla tehdit etmişti. Buna karşılık verilecek mesaj son derece açık olmalıdır. Kanada barış istiyor ve geçmişteki hataları affetmeye hazır; ancak gelecekteki olası saldırılara tolerans göstermeyecektir.

Çatışmanın Sonuçları

Verilecek yanıt ne olursa olsun, kötü bir anlaşmanın peşinen kabul edilmesine kıyasla daha az yoğun ve daha kısa süreli olsa bile bir miktar acı çekilecektir.

Başbakan Mark Carney hükümeti kendi siyasi çizgisini korurken ve Kanadalıları yerli ürünleri seçmeye teşvik ederken, aynı zamanda iç ekonomiye iyimserlik aşılamalıdır. Bunu yaparken de, kabilecilikten başarılı bir şekilde yararlanabilir.

İnsanlar olarak bizler, kendimizi doğal bir şekilde, bizim gibi görünen ve düşünen insanlarla aynı gruplara dahil ederiz. Aslına bakılırsa, Kanada'nın tüm kültürel ve siyasi çeşitliliğine rağmen pek çok Kanadalı kendini, "Amerikalı değil" şeklinde tanımlamaktadır ve Trump yönetiminin tutumuna duyulan öfke etrafında birleşmiş durumdadır.

Trump'ın kendisi Kanada'da son derece sevilmeyen bir figürdür. Çatışmacı büyükelçisi Pete Hoekstra'nın görevden alınması için başlatılmış büyük bir imza kampanyası bulunmaktadır. "Elbows Up" ve "Never 51" gibi ifadeler ise halkı bir araya getiren güçlü sloganlar haline gelmiştir.

Carney, Kanada'nın egemenliğini koruma konusunda haklı olarak kararlı bir tutum sergilemektedir; Trump yönetimiyle ticaret görüşmelerini duraklatma kararı yüksek onay oranlarına ve halk tabanında güçlü bir desteğe sahiptir. Diğer siyasi partilerden temsilciler bile ulusu desteklemek için bir araya gelmektedir.

Kanadalıların gerçekte kim olduklarına dair süregelen bazı tartışmalar olsa da, şu anda kim olmadıkları etrafında sıkıca birleşmiş durumdalar. Böylesine güçlü bir birlik duygusu, Carney'nin uluslararası arenadaki müzakere gücünü doğrudan artırıyor.

Gelecekteki Olası Saldırılar

Trump'ın uzun süredir devam eden köklü davranış kalıpları göz önüne alındığında, Kanada ve diğer tarihi müttefikler öngörülemez ve kinci saldırılarla karşılaşmayı beklemeye devam edebilirler.

İçinde bulunduğumuz bu yeni dünya düzeni her ne kadar belirsizliklerle dolu olsa da, bilim bu saldırganlığın psikolojik etkilerini ve ona nasıl mantıklı bir şekilde yanıt verileceğini bizlere açıklayabiliyor.

Son olarak, tüm bu siyasi kaosa kısa bir ara vermek isteyenler için küçük bir not düşelim. Sevilen takım Blue Jays, bir kez daha playofflara doğru büyük bir hızla ilerliyor.