Geçtiğimiz hafta yeni bir insan türünün keşfedildiğini duymuş olabilirsiniz: Homo bodoensis. Ama genelde bu gibi haberlerde olanın aksine, bu sefer ne yeni bir fosil keşfedildi, ne de yeni bir tür... E o zaman neyin nesi bu Homo bodoensis?

Artık aramızda olmayan Jon Kalb isimli bir jeolog ve ekibi, Afrika'daki Rift Vadisi'nde, 1976 yılında, bazı hayvan fosilleri, Aşölyen Aletler ve sıra dışı bir kafatası bulmuştur: Bodo Kafatası.^[1] "Bodo" ismi, keşfin yapıldığı yer olan Etiyopya'nın Bodo D'ar bölgesinden gelmektedir. Anlayacağınız, Homo bodoensis türü yeni bir tür değildir.

Bitkiler, hem birbirleri hem de başka organizmalarla iletişim kurmak için birçok yöntem kullanır. Örneğin uçucu bileşikler, çiçek açımını bildirip polen taşıyıcılarını çekebilir; kökmantar ağları ise uyarıları iletip, kaynakları bitkiden bitkiye aktarabilir. Bitkilerin iletişim amacıyla kullandığı moleküllerden biri olan küçük RNA'ların önemi, yeni elde edilen bulgular tarafından desteklenmekte: Nature Plants'te yayımlanan bir makaleye göre Arabidopsis thaliana bitkisinin sıvı yetişme ortamına salgıladığı küçük, tek zincirli mikroRNA'lar (miRNA), yakındaki canlılar tarafından toplanabilmekte.^[1] Toplanan RNA'ların da mesajcı RNA'lara bağlanarak gen ifade kalıplarını değiştirmesi, belirli genlerin proteine dönüşümünü engelleyebiliyor (RNA interferaz).

Riverside'daki Kaliforniya Üniversitesi'nden bitki moleküler genetikçisi (çalışmaya dahil olmayan) Hailing Jin, bitkilerin "başka bitkilerin köklerinden salgıladıkları" da dahil, ortamlarından mikroRNA toplayabilmesinin heyecan verici olduğunu belirtiyor.

Çağımızın en büyük sağlık problemlerinden biri olan kanser, aslında insanlık tarihi kadar eskidir. Hatta kanserin isim babası bile milattan önce yaşamıştır. Kanser için tıp literatüründeki ilk sözcük, Hipokrat zamanında (M.Ö 400'lü yıllarda) kullanılmıştır.

Hipokrat; şişmiş, kan damarları ile sarılmış tümör, Hipokrat'a kumu kazınca ortaya çıkan yengeci hatırlattığı için karkinos adını vermiştir. Hipokrat döneminde ne elimizdeki tıp kitapları ne de mikroskoplar vardı. Hücre fikrinin ortaya atılmasına ise 1600 yıldan fazla vardı. Bu nedenle Hipokrat'ın kanserin kontrolsüz hücre bölünmesi olduğunu ifade etmesi beklenemezdi. Ancak Hipokrat ve onun kurduğu okulun öğrencileri hastalıklar bilimsel olarak açıklayabileceklerini düşünüyorlardı. Kanser için de bu geçerliydi.

Birleşmiş Milletler Dünya Gıda Programı'nın istatistiklerine göre 2020 itibariyle 270 milyon insan açlık çekiyor.^[1] Bu, COVID-19 öncesi dönemde 149 milyon kişi civarındaydı. Diğer verilere göre Dünya genelinde 811 milyon kişi açlık veya yetersiz beslenmeyle yüzleşiyor.^[2] Dünya'da 400 milyon civarı çocuksa yeterli besine erişemiyor.^[3] Bunun üzerine iklim krizinin yıkıcı etkileri ve sürekli artan popülasyon da eklendiğinde, gelecekte Dünya'daki açlık problemi giderek derinleşebilir.

Ancak tuhaf bir tutarsızlık da göze çarpıyor: Ortalama bir insanı doyurmak için günde 1-2 kilogram (ortalama 1.4 kilogram) civarında besine ihtiyacımız var (buna su dahil değil).^[4][5] Yani Dünya'daki herkesi doyurmak için yılda 3.5-4 milyar ton besin üretmemiz gerekmektedir. Teknik olarak, Dünya'da açlığın olması için bundan az bir üretim olmasını bekleriz. Tam tersine, Dünya'da yıllık gıda üretimi 4 milyar ton civarındadır ve insanların ihtiyacının üzerindedir. Yani şu anda Dünya genelinde üretilen gıda miktarı, herkesin besin ihtiyacınız karşılamaya yetmekte ve hatta artmaktadır! Sorun nerede?

Matematikte irrasyonel sayılar, rasyonel olmayan reel sayıları ifade etmekte kullanılır. Dolayısıyla önce "rasyonel sayı" kavramını tanımlamakta fayda vardır: Rasyonel sayılar, iki tam sayının birbirine bölümüyle ifade edilebilen sayılardır.

Yani "rasyonel sayı" kavramındaki "rasyonel" sözcüğü bizim günlük hayatta kullandığımız "mantıklı" veya "akılcı" anlamına gelen bir sözcük değildir. Sözcüğün kökü "ratio", yani "kesir" veya "oran" demektir. Dolayısıyla rasyonel, yani "ratio-nel" sayılar, iki tam sayının bölümü olarak ifade edilebilen sayılardır. Bu bakımdan "rasyonel sayı" kavramını Türkçeye kesirlenebilir sayı olarak çevirmek mümkündür (tabii ki kesirin pay ve paydasının tam sayı, örneğin 1, 2, -5, vb. olması gerektiği unutulmamalıdır).