Otomatik Portakal, 1962 yılında Anthony Burgess tarafından kitap olarak yayınlanmış ve 1971'de Stanley Kubrick tarafından sanatın en güçlü mecrası olan beyazperdeye taşınmış olan distopik bir suç filmidir. Kubrick, filminde yönetmenlik dehasını devreye sokmuş ve kitabı okurken zihnimizde kurduğumuz imgeleri beyazperdeye başarıyla aktarmıştır.

Sahi nedir bu "otomatik portakal"? İnsanın aklını önce bu kurcalıyor. Fakat Burgess, bunun merak edileceğini bildiği üzere açıklamasını yapıyor:^[1]

Bal arılarının bitkilerin sap, tomurcuk veya yaprak gibi kısımlarından salgıladıkları çeşitli maddeleri toplayıp enzimlerle işlemesi sonucunda ürettikleri reçinemsi maddeye propolis denir. Ham propolis; su geçirmeyen, yapışkan, nem ve ısı yalıtımı sağlayan bir yapıya sahiptir. Bu madde ile arılar hem kovan yüzeyindeki çatlakların veya deliklerin onarımını yaparlar, hem de bakteri ve mantar enfeksiyonlarına karşı kovanın sterilizasyonunu sağlarlar. Aynı zamanda diğer böcek ve hayvanların kovana girişini engellemek için de kullanırlar.^[1][2]

Çeşitli hastalıkların tedavisinde destek olarak kullanımı nedeniyle tüketimi son yıllarda popülerleşse de propolisin faydaları antik çağlardan beri bilinmektedir. Örneğin, Hipokrat ve İbn-i Sina'nın propolisi antiseptik ve antienflamatuar özellikleri nedeniyle yaraların ve ülserin tedavisinde kullandıkları bilinmektedir. Aynı zamanda Antik Yunan medeniyetleri tarafından da antibiyotik olarak kullanılmıştır.^[3]

1961 yılında bir gün Daniel Ellsberg adında Amerikalı bir ekonomist, üzerinde gelecekle ilgili tahminler yazan bir kâğıda rastladı.^[1] ABD hükümetine gizli nükleer savaş planları konusunda danışmanlık yapan Ellsberg, Çin ve Sovyetler Birliği'ne yönelik "ilk (nükleer) darbe" sonrasında ortaya çıkabilecek ölü sayısının resmi bir tahminini içeren bir belge keşfetmişti: Çin ve Sovyetler Birliği'nde 300 milyon; Dünya genelinde ise bu sayının iki katı!

Ellsberg böyle bir planın varlığından rahatsızdı; hatta yıllar sonra, nükleer felaketin detaylarını halka sızdırmaya çalıştı. Halkı tehlikeler konusunda uyarma girişimi başarısız olsa da Ellsberg, ABD hükümetinin Vietnam'a askeri müdahalesinin gizli tarihini içeren Pentagon Belgeleri olarak bilinen dokümanları sızdırdığı için ünlü olacaktı.^[2]

Allais Problemi, Beklenen Fayda Teorisi'nin aksiyomlarının ihlal edildiğini gösteren bir insan karar verme görevi olarak sıklıkla başvurulan, en eski ve en iyi bilinen paradokslardan biridir. Bir iktisatçı olan Maurice Allais tarafından ortaya konan Allais Paradoksu, Beklenen Fayda Kuramı'nın (İng: "Expected Utility Theory" veya kısaca "EUT"), gerçek insan davranışları ile nasıl tezat halinde olabileceğini göstermesi açısından hayli önemli sayılan bir seçim problemidir. Kişilerin rasyonel hareket ettiği varsayımı altında "beklenen fayda", belirsizlik altında verilen bir kararın sonucu olan olası faydanın, olayın gerçekleşme olasılığı ile çarpılmasıyla elde edilen sonuçtur:

Bir türün ikiye nasıl ayrıldığını açıklamak isteyen biyologlar için elma kurtçuğu sineği, genetik sırları açıklamaya hazır gibi görünmekteydi.

Geride bıraktığımız 170 yılda Rhagoletis pomonella, Kuzey Amerika'daki yerli alıç ağaçlarının meyvelerine hastalık bulaştırmaktan, Avrupalı kolonicilerin getirdiği elma ağaçlarına hastalık bulaştırmaya yöneldi ve bu değişim, yeni türlerin oluşmasına neden oldu. Bu yeni elmalar üzerinde özelleşen böcekler, gelişme süreçlerini daha erken, yani elma ağaçları meyve verirken olgunlaşmak üzere bile değiştirdiler. Bu iki sineği seçkin ve münferit yapan yeni genetik farklılıkları bulmak kolay olmalıydı.