İçerikler - Sayfa 452

Saniyede 707 kez dönen, çökmüş, yoğun bir nötron yıldızı! Bu akıl almaz hız onu Samanyolu galaksisinin en hızlı dönen nötron yıldızlarından biri yapıyor. Bu yıldız, yakınında bulunan bir diğer yıldızın neredeyse tüm kütlesini parçalayıp tükettiği için, "şimdiye kadar tespit edilen en ağır nötron yıldızı" unvanını aldı.

Güneşin kütlesinin 2.35 katı olan bu nötron yıldızının ağırlığını ölçmek, gökbilimcilerin "nötron yıldızı" denen bu yoğun nesnelerin içindeki olağandışı kuantum durumunu kavramalarını sağlıyor. Kaliforniya Üniversitesi, Berkeley'de Seçkin Astronomi Profesörü olan Alex Filippenko şunları söylüyor:

Tazmanya kaplanı ya da Tazmanya kurdu olarak bilinen Thylacinus cynocephalus, sarı-kahverengimsi kısa tüyleri ve sırtından başlayıp kuyruğuna varan siyah çizgileri ile kendine özgü görüntüsüyle nesli tükenmiş endemik bir Avustralya türüdür. Bu endemik canlı türünün özellikleri nelerdi ve nesilleri nasıl tükendi? Bir göz atalım.

Avustralya’daki birçok memeli gibi keseli olan bu yırtıcı hayvan, bulunan kalıntılar ve yerli halk Aborjinler tarafından çizilen duvar resimlerinden anlaşıldığı üzere Avustralya ve Yeni Gine'de de yaşamıştı.^[1] Ancak Avrupalılar bu canlıyı keşfettiğinde, 5000 sene önce adaya getirilen dingolar ile uzun süren rekabet süresince dingoların baskın gelmeleri sonucu yaklaşık 3500 yıl önce o bölgede nesilleri tükenmişti ve sadece Tazmanya adasında bulunuyorlardı.^[2] Gececil bir canlı olduğu için gündüzleri orman ve çalılıklarda dinlenen Tazmanya kaplanları sulak açık arazilerde bulunan içi boş kütüklerde veya kaya çatlaklarında yaşamayı tercih ediyorlardı.

Kuantum dolanıklık (kısaca "dolanıklık" veya "dolaşıklık"), bir grup parçacığın her birinin kuantum durumunun, parçacıklar birbirinden çok uzak mesafeler boyunca ayrılmış olsalar bile, diğerlerinin durumundan bağımsız olarak tanımlanamayacağı şekilde oluşturulduğu, etkileştiği veya uzamsal yakınlığı paylaştığı zaman meydana gelen, fiziksel bir olgudur. Daha kısa tabiriyle kuantum dolanıklık, iki veya daha fazla parçacığın fiziksel özelliklerinin ("kuantum durumlarının") aralarındaki mesafeden bağımsız olarak birbirini etkileyebilmesidir. Kuantum dolanıklık konusu, klasik fizik ile kuantum fiziği arasındaki uyumsuzluğun merkezinde yer alır: Dolanıklık, klasik mekanikte bir karşılığı olmayan ama kuantum mekaniğinde yer alan ana özelliklerden biridir.

Kuantum dolanıklık, aslında sadece atom altı parçacıklara özgü bir özellik değildir; fakat dolanıklığın yeterince uzun süreler ve yeterince uzak mesafeler boyunca korunmaya devam edebilmesi için, dolanık parçacıkların olabildiğince küçük seçilmesi gerekmektedir. Parçacıklar büyük seçilecekse de dolanıklığın bozulmayacağı şartların genellikle laboratuvar ortamında hassas bir şekilde yaratılması ve korunması gerekmektedir. Bugüne kadar bu şartlar altında kuantum dolanıklık, deneysel olarak, hem fotonlar gibi kütlesiz parçacıklar, hem nötrinolar ve elektronlar gibi hafif parçacıklar hem de buckyballs gibi büyük moleküller ve hatta küçük elmaslar ile gösterilmiştir.^{[7][8][9][10][11]} Kuantum dolanıklık; iletişim, hesaplama ve kuantum radarı gibi birçok sahada aktif olarak araştırılmakta ve geliştirilmektedir.

Yaygın olarak sinek mantarı (İng: "fly agaric" veya "fly amanita") olarak bilinen Amanita muscaria, Amanita cinsi içindeki bazitli/topuzlu mantarlardan biridir. Türe "sinek mantarı" denmesinin nedeni, 13. yüzyılda süt içine katılarak sinekleri öldürmekte kullanılmış olmasıdır.

A. muscaria türünün şapka çapı 25-30 santimetreye kadar büyüyebilir. Belki de yeryüzündeki en meşhur mantar türü olan Amanita cinsinin çok sayıda türü ve varyetesi vardır. İçerisinde yenebilen türler bulunmasına karşın Amanita muscaria oldukça zehirli ve psikoaktif bir mantardır. Mantarın bünyesinde çeşitli mikotoksik maddeler bulunmakla birlikte, bunlardan en çok çalışılanları ibotenik asit ve müskimoldür.

Eroin (veya "diasetilmorfin" veya "diamorfin"), öforik etkilerinden ötürü uyuşturucu olarak kullanılan kimyasallardan biridir. Eroinin etkileri çok hızlı bir şekilde başlar ve saatlerce sürebilir.^[1] Tipik olarak damara enjekte edilen ama solunarak, burna çekerek veya sigara gibi içerek de vücuda alınabilen eroin, bağımlılığından kurtulması en zor uyuşturuculardandır. Ne yazık ki eroin bağımlılığı, özellikle 21. yüzyılda dikkate değer bir şekilde artışa geçmiştir.^[2]

Eroinin özü, "haşhaş" veya "afyon çiçeği" olarak da bilinen Papaver somniferum türü bitkiden elde edilen "opium" maddesidir.^[3] Bu sebeple bu tür kimyasallara "opioid maddeler" denir. Bazı opioidler, yasal reçete ile, tedavi amaçlı kullanılır. OxyContin, Vicodin, Percocet bunlara örnektir. Bazı ülkelerde reçeteli opioidler kronik ağrı, kas ağrısı ve ameliyattan kaynaklanan ağrı ve acı hislerini dindirmek için kullanılır. Ayrıca çocuk doğumunda, kalp krizi sırasında veya opioid takviye terapisinde de eroinden faydalanılabilir.^[4][5] Bu tür tıbbi kullanımlarda genellikle intravenöz olarka verilir; fakat intramasküler veya subkütanöz enjeksiyon yoluyla ve hatta tablet olarak ağız yoluyla vermek de mümkündür.