Mosazorlar, Geç Kretase Dönemi'nde yaşamış, dünya çapında geniş bir dağılım göstermiş ve yaşadıkları ekosistemler içerisinde ana aktör olmuş deniz sürüngenleridir. 200 yıla yakın bir süredir onlar hakkında araştırmalar yapılmaktadır, yeni keşifler ve önceden toplanmış örneklerin modern tür sınırlama standartları kullanılarak yeniden değerlendirilmesi sonucunda hala yeni mosazor türleri keşfedilmektedir ve bu durum böyle de devam edecek gibi görünmektedir. Bunlarla birlikte, mosazorların taksonomik konumu, filogenetik ilişkileri ve evrimsel süreçleri hakkında pek çok soru işareti de bulunmaktadır. Bu makalede yeni keşfedilen iki mosazor ile birlikte mosazorların morfolojisi, evrimi, paleoekolojisi ve filogenetik tartışmaları gibi konular ele alınacaktır.

İlk fosil kalıntıları 1764 yılında Meuse Nehri yakınlarında bulunan Maastricht'teki kireçtaşı ocaklarında keşfedilmiştir. Mosazor fosil kayıtları; Kuzey Amerika, Avrupa, Asya, Afrika ve Güney Amerika'ya kadar uzanan çeşitli bir dağılım göstermiştir. Mosazorlar özellikle Kretase'nin son 20 milyon yılında, ihtiyozor (İng: "ichthyosaur") ve pliyozor (İng: "pliosaur") türlerinin yok olmasıyla birlikte baskın hâle gelmiştir.^[1]

Her 13 ya da 17 yılda bir ağustos böceklerinin büyük kuluçkaları ortaya çıktığında, kuşlara taze yiyeceklerden oluşan bir ziyafet sunulur ve bu ani bolluğun ekosistemdeki diğer hayvanlar ve bitkiler üzerinde zincirleme etkileri olur.

George Washington Üniversitesinden John Lill ve meslektaşları, ağustos böceklerinin büyük ekolojik etkilerini ilk kez 2004 yılında fark ettiler. Ekip; bir devasa ağustos böceği soyu olan "Kuluçka X"in (İng: "Brood X") ABD'nin doğusunda tekrar ortaya çıkacağı, nesilde bir kez görülen bu olayların, bir sonraki gerçekleşecek olanını incelemek üzere plan oluşturmaya başladı. Lill, bunu planlamak için 17 yılları olduğunu vurguluyor.

Jet lag terimi, birden fazla saat diliminin kısa süre içerisinde değiştirilmesi nedeniyle oluşan sirkadyen ritim bozukluklarını ifade eder. Özelikle uçak seyahatleri nedeniyle yaşanan hızlı zaman dilimi değişiklikleri için Jet lag terimi kullanılmaktadır.

Bugün, bir asır önce katedilmesi çok zor olan mesafeleri yarım günlük uçak yolculuklarıyla aşabiliyoruz. Kısa sürede binlerce kilometrelik yolculuklar yapabilmek pek tabii güzel; ancak yolculuk sırasında saat dilimlerini hızla değiştiriyorsanız çeşitli problemler yaşayabileceğinizin farkında olmalısınız. Jet lag kavramı tam da bu problemleri tanımlayabilmek adına hayatımıza dahil oluyor.

Doğal dil işleme (İng: "Natural Language Processing"), bir bilgisayar programının insan dilini konuşulduğu ve yazıldığı şekliyle anlayabilme becerisi anlamına gelir. Elli yılı aşkın geçmişi olan ve temelleri dilbilim alanına dayanan NLP; tıp alanındaki araştırmalar, arama motorları ve iş zekâsı gibi birçok alanda uygulanabilir.

Şirketler yapılandırılmamış, ağırlığı metinlerden oluşan, çevrimiçi ortamlarda yaratılmış ve geneli doğal insan dili formunda olan son derece büyük veri tabanlarına sahiptir ve bu verileri verimli bir şekilde işlemeleri ve analiz etmeleri gerekmektedir. Doğal dil işleme de bu noktada devreye girer. Örneğin şu iki tümceyi inceleyelim:

Triceratops, Geç Kretase döneminin Maastrihtiyen çağının sonlarında (yani yaklaşık 68 ila 66 milyon yıl önce), günümüzde Kuzey Amerika'nın batısında yaşamış bir "kazmosorin seratopsiyan" (İng: "chasmosaurine ceratopsian") dinozor cinsidir. Bilinen son non-avian dinozorlardan biriydi ve 66 milyon yıl önceki Kretase-Paleojen yok oluş olayına kadar yaşadı. Kelime anlamı 'üç boynuzlu yüz' olan Triceratops ismi, Yunanca "üç" anlamına gelen "trí- (τρί-)", "boynuz" anlamına gelen "kéras (κέρας)" ve "yüz" anlamına gelen "ṓps (ὤψ)" kelimelerinden türetilmiştir.

Büyük bir kemik fırfırına, kafatasında üç boynuza ve büyük, dört ayaklı bir gövdeye sahip olan, büyükbaş hayvanlar ve gergedanlarla yakınsak bir evrim sergileyen Triceratops, tüm dinozorlar arasında en çok tanınanlardan biri ve en iyi bilinen ceratopsian'dır. Aynı zamanda 8-9 metre uzunluğunda ve 5-9 metrik ton vücut kütlesiyle en büyüklerinden biriydi. Habitatında Tyrannosaurus da bulunmaktaydı ve hatta büyük olasılıkla Tyrannosaurus tarafından avlanmıştır da; ancak bu türlere mensup iki yetişkin dinozorun müze sergilerinde ve popüler medyada sıkça tasvir edildiği gibi gerçekten de karşı karşıya gelip savaştığı pek kesin değildir.