Bu yazının yazıldığı gün itibariyle, 6 Şubat 2023 Maraş depremleri üzerinden neredeyse 2 yıl geçti. Türkiye'nin akışkan ve "vıcık" gündemi içinde bu depremin etkileri ve önemi tabii ki unutuldu gitti. Artık bu depremden bahseden bir politikacı veya bir sonraki büyük deprem için anlamlı bir çaba veya hazırlık göremiyoruz. 60.000 insanımız bir anda yok oldu; ama Türkiye, 17 Ağustos 1999'da çıkarmadığı deprem derslerini, 2023'ten de çıkarmadı. Şimdi, müthiş bir hızla Beklenen Büyük İstanbul Depremi'ne doğru ilerliyoruz.

Türkiye ile ilgili sorun şu ki, bu tip büyük depremler yaşanmadıkça, insanlar da depreme yönelik farkındalıklarını ve ilgilerini kaybediyorlar. Medya, özellikle de sosyal medya, dikkatlerimizi durmadan alakasız yönlere doğru çekmeye çalıştığından, ister istemez odağımızı kaybediyoruz ve ipleri elden bırakıyoruz. Bir yerden sonra vurdumduymazlık hakim gelmeye başlıyor ve Türkiye'yi tek bir vuruşta dizleri üzerine çökertebilecek kadar önemli olan depremleri umursamamaya başlayabiliyoruz.

Derin bir bütünlük hissi, aşkınlık, tarif edilemezlik ve huşu duygularının yanı sıra zihinsel sağlıkta iyileşme... Bunlar, 233 kişinin LSD ve psilosibin gibi psikedelik ilaçlarla ilgili deneyimleriyle ilgili bir ankette yaşadıklarını söyledikleri hisler arasındaydı.^[2] Bu tür deneyimler istisnai değildi, ancak işin ilginç yanı tüm katılımcılar otizmliydi!

Ekim ayında Psychopharmacology'de yayımlanan araştırmanın sonuçları, psikedeliklerin bu maddelerle ilgili çalışmalarda tipik olarak gözden kaçan bir gruba fayda sağlayabileceğini öne sürüyor. Amerika Birleşik Devletleri'ndeki her 36 kişiden yaklaşık biri otizm teşhisi alıyor ve bu oran depresyon, anksiyete, madde kullanım bozuklukları ve obsesif kompulsif bozukluk dahil olmak üzere başka zihinsel rahatsızlıklardan çok daha yüksek bir oran.^[3]

Gezegenimizde yol açtığımız tahribat geri dönüşü olmayan bir dönüm noktasına yaklaşırken aşırı nüfus artışı, iklim değişikliği, temel kaynakların kıtlığı ve savaşlar gibi birtakım sorunlar türümüzün geleceğini tehdit etmektedir. Öyle ki, önde gelen bilim insanlarının birçoğu türümüzün geleceğinin artık gezegenimizin ötesinde olduğunu savunmaktadır. Bu konuda Stephan Hawking, 2015 yılında verdiği bir demetçe şöyle diyordu:

Günümüzde Mars'a insanlı bir uzay görevi yapma fikri hem devlet hem de özel girişimler tarafından gerçekleştirilmeye çalışılmaktadır. Peki uzun vadede Mars'ta bir insan kolonisi kurabilecek miyiz?

Her gün yaklaşık 11 dakikalık tempolu bir yürüyüş, dünya çapında on erken ölümden birini önleyebilir. Cambridge liderliğindeki uluslararası bir araştırmacı ekibi, British Journal of Sports Medicine'de yayınlanan kapsamlı bir çalışmalarında bu sonuca vardı. Araştırmacılar meta-analizlerini toplam 196 çalışmaya dayandırdılar. Çalışmaları dünya çapında 30 milyondan fazla kişinin verilerini kapsıyordu.

Ekip, tek tek ele alındığında yeterli kanıta sahip olmayan ve zaman zaman birbirleriyle çelişen araştırmaları bir araya getirerek daha sağlam ve güvenilir sonuçlara ulaştı. Araştırmacılar, iş ile ilgili fiziksel aktivite dışında, bireylerin %66'sının haftada genel olarak önerilen 150 dakikadan daha az orta yoğunlukta aktiviteye katıldığını, %10'dan azının ise haftada 300 dakikadan fazla aktiviteye ulaşabildiğini bildirdi.

Yetmişten fazla gen; beyindeki farklılıkların dil, iletişim, hiperaktivite ve tekrarlayan hareketlerle ilgili sorunlar da dahil olmak üzere bir dizi çeşitli davranış değişikliğine yol açan gelişimsel bir durum olan otizm spektrum bozukluğu ile ilişkilendirilmiştir. Bilim insanları bu spesifik ilişkileri gen gen, nöron nöron incelemeye çalışmaktadır.

Bu genlerden biri Astrotactin 2'dir (ASTN2). 2018 yılında Rockefeller Üniversitesi Gelişimsel Nörobiyoloji Laboratuvarı'ndan araştırmacılar, gen tarafından üretilen proteindeki kusurların nörogelişimsel rahatsızlıkları olan çocuklarda beyincikteki (serebellumdaki) bağlantıları nasıl bozduğunu keşfettiler.