İçerikler - Sayfa 142

Virial teoremi; kendi kütleçekimi altında çökerek homojen kütle dağılımına sahip küresel bir yapı şeklinde dengeye gelmiş bir cismin toplam kinetik enerjisinin kütleçekimsel enerjisinin yarısına eşit olacağını ifade eder. Daha basit bir ifadeyle; hidrostatik dengedeki bir yıldızın kütleçekimsel enerjisinin yarısı, gazı ısıtmak üzere termal enerji olarak harcanır.

$U$ termal enerji ve $\Omega$ kütle çekimsel potansiyel enerji olmak üzere aşağıdaki şekilde ifade edilebilir:

Bir gaz kütlesinin çökmesi için yeterli koşul sınırını veren kriterlere Jeans kriterleri denir. Hidrostatik dengenin yokluğu, iki temel durumla açıklanabilir: Ya madde, kendi kütleçekimi üzerine çökmektedir ya da dağılmaktadır. Yıldız oluşumu sırasında gaz kütlesi, kendi kütleçekimi altında çökmeye başlar. Bu çökmeye içeride ısınan gazın oluşturduğu basınç karşı koyar. Kütle çöktükçe basınç da artacağından bir noktada dengeye gelinir. Bu dengeye, hidrostatik denge denildiğini biliyoruz.

Tüm bu sınırlamaları bildiğimize göre, başlangıç koşulları belirlenen bir gaz kütlesinin, çöküp çökmeyeceğini de belirleyebiliriz. Üç adet Jeans kriteri mevcuttur: Jeans kütlesi, Jeans yarıçapı ve Jeans yoğunluğu.

Neden birçoğumuz fazla kilolarla boğuşuyoruz? Bu soru, obezite oranları 1980'lerde artmaya başladığından beri araştırmacıları endişelendiriyor. ABD’de obez (30 veya daha yüksek vücut kitle indeksine sahip) olarak sınıflandırılan yetişkinlerin nüfusa oranı son otuz yılda yaklaşık iki katına çıkarak %38’i geçti. En tutarlı araştırma sonuçlarına göre bunun nedeni nispeten basit: Aşırı yeme.

Yıllar boyunca bilim insanları da şarlatanlar da topluca kilo almamızın nedenlerine alternatif açıklamalar yapmaya devam etti. İnandırıcı açıklama adayları arasında; şeker, hormonlar ve hatta hepimizin içinde barındırdığı kişisel ekosistemler olan mikrobiyomların mekanizmaları yer alıyor. Bütün bu hipotezleri savunanlar olduğu gibi eleştirenler de var. Her argümanın iki tarafı da kendi iddialarını desteklemek için kanıt sunabiliyor. Akademi camiası çelişkili ve tutarsız birçok çalışma ortaya koysa da henüz bir fikir birliğine varılamıyor.

Birçoğumuz, sıkıntımızı gidermek için TikTok, YouTube ve İnstagram gibi platformlarda kısa videoları (veya 'shorts') durmaksızın kaydırdığımız anları yaşamışızdır. Ancak paradoksal bir şekilde, bunu yaptıkça başlangıçta olduğumuzdan daha fazla sıkılmış hissederiz. İlginçtir ki, Amerikan Psikoloji Derneği tarafından yayımlanan yeni bir araştırma, tam olarak bu deneyimi doğruluyor. Görünüşe göre, çevrimiçi videolar arasında sürekli geçiş yapmak bizi daha da sıkıyor ve tükettiğimiz içerikten daha az tatmin olmamıza neden oluyor.

Toronto Üniversitesi’ndeki araştırmacılar tarafından yürütülen bu çalışma, yedi farklı deneyde toplam 1200'den fazla katılımcının katılımıyla yürütüldü. Katılımcılara ya tek bir videoyu baştan sona izleme ya da birden fazla kısa video arasında geçiş yapma seçeneği sunuldu.

Zamanı ölçmek için sabit bir ritme ihtiyaç duyulur. Güneş ve ayın düzenli hareketleri asırlar boyunca Dünya'daki yaşamın hızını belirlemiştir. Ancak binlerce yıldır insanlar, bir sarkaç salınımı veya suyun aktığı ve tütsünün yandığı süreler gibi daha kontrol edilebilir ve kesin yöntemler aramış ve bulmuştur. Günümüzdeyse çoğu elektrikli saat veya kol saati kuvars kristallerinin sabit titreşimlerini ölçer.

Ancak en iyi kalp pilleri bile bir süre sonra senkrondan sapmaya başlar; evrendeki sinsi kaos, sonunda herhangi bir zaman tutma sisteminin düzenini bozar. Örneğin, bir aylık değişen sıcaklıklar ve hareketler, bir kuvars saati 15 saniye saptırmaya yetebilir. Bu nedenle sabit bir "tik tak" arayışında olan bilim insanları, atomların minik ölçeklerinin ve değişmeyen fiziksel özelliklerinin zamanın daha küçük, daha kararlı aralıklara bölünmesine izin verdiği atom dünyasına odaklanmıştır. Günümüzde resmi uluslararası saatleri belirleyen atom saatleri şaşırtıcı derecede sağlamdır ve her 100 milyon yılda yalnızca yaklaşık bir saniye geri kalırlar!