Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Kıtaların 250 Milyon Yıl Sonraki Geleceği: Dünya, Yüz Milyonlarca Yıl Sonra Nasıl Gözükecek?

Kıtaların 250 Milyon Yıl Sonraki Geleceği: Dünya, Yüz Milyonlarca Yıl Sonra Nasıl Gözükecek? Pinterest
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu türev bir içeriktir. Yani bu yazının omurgası, Science Alert isimli kaynaktan çevrilerek dilimize uyarlanmıştır; ancak "çeviri" içeriklerimizden farklı olarak, bu içerikte orijinal metin birebir korunmamıştır. Anlatım ve konu akışı gibi detaylar Evrim Ağacı yazar(lar)ı ve/veya editörler tarafından güncellenmiş, değiştirilmiş ve/veya geliştirilmiştir. Yazar, kaynaktan alınan metin omurgası üzerine kendi örneklerini, bilgilerini, detaylarını eklemiş; içeriği ve anlatımı zenginleştirmiş ve/veya çeşitlendirmiş olabilir. Bu ek kısımlarla ilgili kaynaklar da, yazının sonunda gösterilmiştir. Metnin omurgasını oluşturan kaynağı, orijinal dilinde okumak için lütfen yukarıdaki bağlantıya tıklayınız. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Üzerinde konakladığımız gezegen de, bizimle birlikte evrimleşmeye ve değişmeye devam ediyor. İnsan türü gibi bir yıkıcı güçten çok daha kötülerini atlattı ve atlatacak. Gezegenin evrim sürecinde kıtalar da değişiyor. Gezegenin en dışta kalan katı kısmı litosfer, hareket eden katı (rijid) levhalara, yani kabaca kıtalara ayrılır. Bu kıtalar da ilk zamandan itibaren günümüzdeki haliyle var olmadılar ve viskoz yapıda astenosfer üzerinde adeta "kayar" gibi hareket ediyorlar. Abraham Ortelius isimli kartografyacı (harita bilimi), 1596 yılında kıtaların okyanus tabanı üzerinde "kaydığını" dile getiren ilk kişi olmuştur. Ardından 1912 yılında Alfred Wegener adlı jeofizikçi ve meteorolog, çoğu kişiyi memnun etmemiş olsa da bu fikri geliştirmiş ve bilimsel temeller üzerine oturtmuştur. Sonra Arthur Holmes isimli jeolog tarafından manto konveksiyon mekanizmaları eklendi. Son hali ile günümüzde kıtaların litosfer üzerindeki yüzercesine hareketini açıklayan levha tektoniği teorisi şeklini almıştır.

Levhaların litosferdeki subdiksiyon (batma/dalma) hareketini gösteren bir infografik. Görseli Türkçeleştiren Ahmet Öztürk'e teşekkür ederiz.
Levhaların litosferdeki subdiksiyon (batma/dalma) hareketini gösteren bir infografik. Görseli Türkçeleştiren Ahmet Öztürk'e teşekkür ederiz.
Britannica Encyclopedia

Kıtaların Hareketi

Yaklaşık 335 milyon yıl önce oluşup, 175 milyon yıl önce ayrılmaya başlayan Pangea süperkıtasından bu yana kıtalar, sürekli bir değişim içerisindedir. Yaklaşık 225 milyon yıl önce ayrılmaya başlayan Pangea, 75 milyon yıl gibi bir süre zarfı ardından dinozorların yaşadığı Mezozoik Çağ'da Laurasia (Lavrasya/Kuzey) ve Gondwana (Gondvana/Güney) olmak üzere iki büyük kıtayı oluşturur. 50 milyon yıl süren bir tarih sonunda yavaş yavaş bu kıtalar da ayrılarak günümüzdeki halini almaya devam eder. Peki sonrasında neler olabilir?

Levha tektoniği ve kıtaların jeomorfolojik evrimi.
Levha tektoniği ve kıtaların jeomorfolojik evrimi.
Britannica Encyclopedia

Günümüzden 50 milyon yıl kadar sonra, San Andreas Fay Hattı'nın kuzeye doğru hareket etmesinden ötürü Kaliforniya kıyıları Aleutian Oyuğu içerisine batmaya subdiksiyon) başlayacaktır. Ayrıca tektonik levha hareketlerinden ötürü, Afrika Avrasya kıtası ile birleşecek, Akdeniz tamamen ortadan kalkacak ve kapanacaktır. Bu devasa iki kıtanın çarpışması, Himalayalar gibi yeni ve upuzun dağ dizilerini yaratacaktır. Uzak geleceğin kronolojisini konu edindiğimiz yazımıza buradan erişebilirsiniz. Peki daha uzak gelecekte, bütün kıtalar ne durumda olabilir hiç düşündünüz mü?

Yapılan analizlere göre günümüzden 200-250 milyon yıl kadar sonra kıtaların tekrardan birleşecekleri anlaşılıyor. Fakat nerede ve nasıl bir birleşmeden bahsediliyor? İşte bu birleşme dönemi için 4 büyük senaryo mevcut. Bu dört olası senaryoda oluşacak süperkıtalara Novopangea, Neopangea (Pangea Ultima), Aurica ve Amasia isimleri verilmiş.

1) Novopangea

Eğer günümüz koşulları devamlılığını sürdürürse, Pangea'nın antipodu (tam karşı tarafı) olarak Novopangea oluşacaktır. Bu senaryoya göre Atlantik Okyanus'u genişlemeye devam edecek, Pasifik Okyanus ise daralarak kıtalar tarafından kapanacaktır. Kuzeye doğru kayan Antarktika ile Amerika birleşecek, onlar da zaten birleşmiş olan Afrika-Avrasya ile kaynaşacaktır.

Hipotetik Novopangea modeli.
Hipotetik Novopangea modeli.
The Conservation

2) Neopangea (Pangea Proxima/Ultima)

Her ne kadar "son süperkıta" anlamına gelen Pangea Ultima ismi bilimsel olarak tutarlı sayılmasa da, kullanılmaya devam ediliyor. Birçok jeomorfoloji kaynağında bu isim yerine "sonraki süperkıta" anlamına gelen Pangae Proxima tercih ediliyor. Söz konusu senaryoya göre Amerika'nın doğusu Atlantik orta sırtına batarak (subdiksiyon), Atlantik-Hindistan havzasını bozabilir. Böylece Atlantik Okyanus'un kapanmasına ve Amerika'nın yeniden Afrika-Avrasya ile birleşmesine neden olabilir. Bu yüzden birçok süperkıta gibi, Neopangea'nın orta bölgesi yarı kurak bir iklim tipine sahip olabilir.

Hipotetik Pangea Proxima, Pangea Ultima veya Neopangea modeli.
Hipotetik Pangea Proxima, Pangea Ultima veya Neopangea modeli.
Red History

3) Aurica

Bu senaryo, Avrasya ve Kuzey Amerika'nın altına doğru zaten batmakta (subdiksiyon) olan Pasifik levhası temel alır. Bunlar dalma/batma bölgesi olan yerlerde birleşir. Bu bölgelerde levhalardan biri diğerinin altına girer ve sıcak manto içine gömülür. Bu da Pasifik levhasının sonunda kapanacağına işaret eder. Hipoteze göre Pan-Asya sırtı Hindistan'ın batısından Kuzey Kutbu'na kadar ayrılarak Asya'yı ikiye böler ve yeni okyanus oluşumuna sebebiyet verir. Güneyden gelen Antarktika ile Güney Amerika birleşir. Diğer yandan Doğu Asya ise Kuzey Amerika birleşir. Güneyden kuzeye doğru ilerleyen Avustralya da süperkıtanın merkezinde yer alır.

Hipotetik Aurica modeli.
Hipotetik Aurica modeli.
Duarte et al., 2016, Geological Magazine

4) Amasia

Atlantik ve Pasifik Okyanusları'nın yerini koruduğu bu dördüncü senaryo ise konuya bambaşka bir perspektiften yaklaşıyor. Bilindiği kadarıyla Afrika ve Avustralya gibi birçok kıta kuzeye doğru hareket ediyor. Bu kaymaların Pangea zamanındaki manto hareketlerinden kaynaklandığı düşünülüyor. Kuzeye doğru bu ilerleme, milyonlarca yıl sonra Antarktika dışındaki bütün kıtaların Kuzey Kutbu'nda birleşmesi anlamına gelebilir.

Hipotetik Amasia modeli.
Hipotetik Amasia modeli.
All That Interesting

Elbette bahsettiğimiz senaryolar arasından tespit edilen en makul hipotez Novopangea'dır. Çünkü halihazırda süregelen jeolojik şartların devam etmesi beklenilir. Öte yandan Aurica için Atlantik'te ekstradan subdiksiyon (batma/dalma) bölgeleri oluşması lazım. Neopangea (Pangea Ultima) için Atlantik'in tersten ayrılması lazım. Amasia içinse Pangea'dan geriye kalan manto anomalilerinin devam etmesi lazım. İşte çeşitlilik ve seçilim süreci! Kaçınılmaz olan değişim ve beraberindeki evrim, kendini her bilim dalında gösteriyor. Bu kıta ayrılmaları aynı zamanda organizmalar için coğrafik izolasyonlar ve genetik sürüklenmeler oluşturarak, seçilim sürecine yepyeni bir bakış kazandıracaktır!

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 6
  • Tebrikler! 4
  • Muhteşem! 3
  • Bilim Budur! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • İnanılmaz 1
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Science Alert | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 18/09/2020 17:55:59 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7486

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Kan
Diş Hekimliği
Sars Mers
Zaman
Kas
Epidemik
Astronot
Astrofotoğrafçılık
Uzaylı
Pandemik
Zeka
Hominidae
Canlı Cansız
Tarih
Renk
Viral
Haber
Süpernova
Carl Sagan
Işık
Ses
İnsan Evrimi
Atmosfer
Transkripsiyon
Kimya
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Yedi defa düşsen, sekizinci defa ayağa kalk.”
Japon Atasözü
Geri Bildirim Gönder