Istakoz güvesi (Stauropus fagi)

Gözlem Bilgileri

Sakarya'nın Karasu ilçesinde bir fındık bahçesinde gözlemlediğimiz tırtıl (larva) aşamasında birey. Bu türün tırtıl aşaması, 2015 ve 2018 yıllarının ağustos aylarında iki kez gözlemlenmiştir.

Tanım ve Genel Bilgiler

Istakoz güvesi (Stauropus fagi) yetişkini yaklaşık 40-70 milimetre arasında değişen bir kanat açıklığına sahiptir. Tırtıl (larva) döneminde ıstakozu andırdığı için bu isim verilmiştir. Kahverengi ile gri arasında bir renk tonuna sahiptir. Distal (vücuttan uzak) bölmeleri açık tonlara sahiptir. Tırtıllarının genel görünümü kırmızımsı kahverengidir. Dinlenme pozisyonunda kanatların costa ve apex geriye protrüzyon gösterir.

Gökhan Eren

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

Bu tür ilk olarak taksonominin babası sayılan meşhur İsveçli doğa bilimci Carl Linnaeus tarafından Sistema Naturae eserinin 10. baskısında tanımlanmıştır. Diğer kelebekler ve güveler ile birlikte Lepidoptera takımında sınıflandırılırlar. Bu takım içerisinde özellikle tropikal güvelerin bulunduğu Notodontidae familyasına ait bir güvedir.

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Deniz seviyesinden yaklaşık 1000 m yüksekliğe kadar yaprak döken ormanlık alanlarda ve daha nadir olarak park ve bahçelerde bulunur. Tırtıllar genellikle karanlık, nemli, gölgeli alanlarda bulunur. Istakoz güvesinin ergin formu mayıs veya haziran aylarında ortaya çıkar. Avrupa'nın çoğu bölümünde (İrlanda, İngiltere, İspanya, Türkiye) ve Asya’nın ılıman bölgelerinde bulunurlar.

Popülasyon ve Koruma Statüsü

Stauropus fagi türü, bu cins içindeki en yoğun ve en yaygın türdür. Popülasyonu çok fazla olmamakla birlikte, tehdide yakın veya tehdit altında değildir. IUCN Kırmızı Liste içerisinde LC yani Asgari Endişe (Least Concern) kategorisinde sınıflandırılırlar.

Gökhan Eren

Davranış ve Etoloji

Yumurtadan çıkan tırtıl olağanüstü uzun bacaklara ve şişmiş bir anal segmente sahiptir ve 1. ve 2. instarlarda karınca benzeri görünüme sahiptir. Tıpkı bir karınca gibi gergin bir şekilde hareket eder ve diğer Stauropus tırtılları da dahil olmak üzere yaklaşan diğer küçük böceklere saldırır. Genel görünümü kırmızımsı kahverengidir ve dinlenme konumunda mükemmel bir kamuflaj imkanı tanır. Kurumuş yapraklar arasında fark etmek oldukça zordur. Zaten bazı doğa fotoğrafçıları arasında da mucize tür olarak bilinir. Ancak tehdit algılarsa tırtıl uzun bacaklarını tehditkar bir şekilde dışarı atar (ıstakoz görünümü gibi). Bu savunma davranışının kuşların saldırmasını ve yemesini gerçekten engelleyip engellemediği bilinmemektedir. Ergin bireyler, ağaç gövdelerinin üzerinde gündüzleri dinlenme durumundayken, kanat desenleri üzerinde bulunduğu ağaç kabuğuyla mükemmel derecede uyum sağlar.

Diyet ve Metabolizma

Yumurtaları; meşe (Quercus), kayın (Fagus), huş ağacı (Betula) veya fındık (Corylus) yaprakları üzerinde bulunur. Yetişkin bireyler çiçek özü ve nektar ile beslenir.