İkizlerle İlgili İlginç Gerçekler: İkizlerin Parmak İzi ve Genleri Aynı mı?

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Aynı gebelikte doğan çocuklara "ikiz" diyoruz ve ikizler dünya popülasyonunun yüzde ikisi gibi büyük bir oranını oluşturmaktadır; yani her gördüğünüz 100 insandan birinin ikizi vardır. Evrim Ağacı'nın Twitter takipçileri için durum şöyle:

Buna rağmen ikiz doğumları, insanlar için en şaşırtıcı olaylardan birisidir. Tek yumurta ikizlerinin birbirlerine son derece benzer olmasına ya da bazı çift yumurta ikizlerinin birbirinden nasıl o kadar farklı olabildiklerine şaşırırız. 

Bu yazımızda genel olarak, ikizlerle ilgili insanların kafasını kurcalayan sorulara cevap vermeye çalışacağız.

İkizler Nasıl Döllenir ve Oluşur?

İkizler tek yumurta veya çift yumurta ikizleri olabilirler. Tek yumurta (monozigotik) ikizleri, tek bir yumurtanın tek bir spermle döllenmesi ile oluşan zigotun bölünüp iki embriyonun gelişmesi ile oluşurlar. Bölünme ve embriyolar döllenmeden sonraki 14 gün içinde gerçekleşir. Tek yumurta ikizleri aynı DNA’yı paylaştıkları için birbirlerine çok benzerler ve aynı cinsiyettedirler; ama daha sonra da açıklayacağımız üzere genleri yüzde yüz aynı değildir.

Tek yumurta ikizleri aynı cinsiyette doğar.
Tek yumurta ikizleri aynı cinsiyette doğar.
Pixabay

Çift yumurta (dizigotik) ikizleri ise iki farklı yumurtanın iki ayrı spermle döllenmesi ile iki zigotun oluşup iki embriyonun gelişmesi ile oluşurlar. Çift yumurta ikizleri genetik olarak birbirinden farklıdır; çünkü farklı DNA’lara sahip farklı sperm ve yumurtalardan oluşmuşlardır. Bildiğimiz üzere normal kardeşler belirli bir oranda aynı DNA'ya sahiptirler. Kardeşlerin DNA’larının yaklaşık %50'si aynıdır, dolayısıyla çift yumurta ikizi olmak farklı zamanlarda doğmuş normal kardeşler gibi olmaktır. Farklı veya aynı cinsiyette olabilirler.

Çift yumurta ikizlerinin birbirinden çok farklı olabileceğinin kanıtı olan ikiz kardeşler.
Çift yumurta ikizlerinin birbirinden çok farklı olabileceğinin kanıtı olan ikiz kardeşler.
Plaid Zebra

Afrika ve Hindistan gibi dünyanın bazı bölgelerinde yüksek oranda çift yumurta ikizlerine rastlanmaktadır. Çift yumurta ikizlerine sahip olma ihtimalinin genetik bir bileşeni vardır ve kalıtsal olabilen bir özelliktir.

Tek ve çift yumurta ikizlerin zigot gelişiminin karşılaştırılması. Tek yumurta ikizlerinin oluşumunda zigot ikiye bölünerek iki embriyo oluşturur; çift yumurta ikizlerinde ise iki ayrı zigot, iki ayrı embriyo oluşturur. Tek yumurta ikizlerin büyük bir bölümü (%60–70) aynı plasentayı paylaşmaktadır ama amniyotik keseleri ayrıdır. %18–30'unun ise hem plasenta hem de amniyotik kese ayrıdır. Küçük bir bölümü (%1–2) ise aynı plasentayı ve aynı amniyotik keseyi paylaşmaktadır. Çift  yumurta ikizlerinin her birinin kendi plasentası ve amniyotik kesesi var.
Tek ve çift yumurta ikizlerin zigot gelişiminin karşılaştırılması. Tek yumurta ikizlerinin oluşumunda zigot ikiye bölünerek iki embriyo oluşturur; çift yumurta ikizlerinde ise iki ayrı zigot, iki ayrı embriyo oluşturur. Tek yumurta ikizlerin büyük bir bölümü (%60–70) aynı plasentayı paylaşmaktadır ama amniyotik keseleri ayrıdır. %18–30'unun ise hem plasenta hem de amniyotik kese ayrıdır. Küçük bir bölümü (%1–2) ise aynı plasentayı ve aynı amniyotik keseyi paylaşmaktadır. Çift yumurta ikizlerinin her birinin kendi plasentası ve amniyotik kesesi var.
Wikipedia

Tek Yumurta İkizlerinin Genleri Tamamen Aynı mıdır?

Çoğumuz bu soruya hiç düşünmeksizin evet deriz çünkü aynı yumurta ve aynı spermden oluşan ve ikiye ayrılmış bir zigottan meydana gelen embriyoların aynı genlere sahip olmasını bekleriz; ama bu sorunun cevabı hayırdır.

Yakın geçmişe kadar tek yumurta ikizlerinin farklılıklarının çevresel etkenlerden kaynaklandığı sanılıyordu; fakat Birmingham'da bulunan Alabama Üniversitesi'nden genetik bilimci Carl Bruder ve ekip arkadaşları, 19 çift ve tek yumurta ikizinin genomlarını incelediler ve bazı ikizlerin genetik farklılıklarını keşfettiler. Genetik farklılığın olduğu bölgelerde ikizlerden biri, aynı genin daha fazla sayıda kopyasına sahipti. Buna kopya sayısı varyantı (çeşidi) deniyor. Bruder şöyle anlatıyor:

Ancak genom içerisinde bazı bölgeler vardır ki, iki-kopya kuralından sapmalar görülür. İşte bu durumda kopya sayısı varyantları var demektir. Bu bölgelerde bir genin hiç kopyasının bulunmamasından, 14'e varan sayıda kopyasının bulunmasına kadar birçok farklı durum görülebilir.

Ayrıca insan genomunda yaklaşık üç milyar baz çifti vardır, bu nedenle embriyonik gelişim sırasında her bir embriyoda 10 ila 100 arasında yeni mutasyonun oluşması beklenir. Normal DNA testleri bunu algılayamayabilir çünkü DNA'nın sadece kısa bir bölümünü incelenmektedir. Fakat tüm genom dizildiğinde farklılıklar ortaya çıkmaktadır.

Tek Yumurta İkizlerinin Parmak İzleri Aynı mıdır?

Aynı döllenmiş yumurtadan oluşan tek yumurta ikizleri birbirinin aynısı gibi göründüğü kadar kişisel özelliklerinde de benzerlik gösterirler. Standart bir DNA testinde tek yumurta ikizlerini birbirinden ayırt etmek mümkün olmayabilir ancak onları ayırmanın kesin bir yolu vardır; tek yumurta ikizleri aynı parmak izlerine sahip değildirler.

Parmak izleri fiziksel görünüm gibi büyük ölçüde çevresel etkenler tarafından şekillenmektedir. Fetüs gelişirken, parmak izini oluşturan halkalar ve kıvrımlar rahim içindeki basınç ve amniyon sıvısı ile temas gibi birçok faktörden etkilenmektedir. Bir insanın parmaklarındaki, avuçlarındaki ve ayaklarındaki desenler hamileliğin beşinci ayının sonunda tamamen oluşmuş olur ve herhangi bir sakatlanma veya cilt hastalağına yakalanmadığı sürece yaşamı boyunca aynı kalır. 

Siyam İkizleri (Yapışık İkizler) Nasıl Oluşur?

Bu sorunun cevabı kesin olarak verilememiş olsa da nedenine ilişkin kuvvetli bir öneri bulunmaktadır. Yapışık ikizler, fiziksel olarak birbirine yapışık olarak doğan bebeklerdir. Tek yumurta ikizleri (monozigotik ikizler), tek bir döllenmiş yumurtanın yani zigotun ikiye bölünmesiyle oluşur. Gebe kaldıktan sekiz ila 12 gün sonra, ikizleri oluşturmak üzere ayrılacak olan embriyonik tabakalarda belirli organ ve yapılar gelişmeye başlar.

Gebe kalındıktan sonra 14 gün içinde embriyoların ayrılma işlemi gerçekleşmiş olur. Bu süre tamamlanadıktan sonra gerçekleşen ayrılmalar ise tam olarak gerçekleşemez ve siyam ikizleri oluşur. Sıklıkla fiziksel olarak olarak göğüs, karın, pelvisden ve başları yapışık olarak doğarlar. Yapışık ikizler ayrıca bir veya daha fazla iç organı paylaşabilirler.

Marieme ve Ndeye, Senegal'de doğan yapışık ikizler. Göğüsten yapışık olup bağırsaklar dışında ayrı iç organlara sahiptirler. İki baş, dört kol ve iki bacağa sahiptirler.
Marieme ve Ndeye, Senegal'de doğan yapışık ikizler. Göğüsten yapışık olup bağırsaklar dışında ayrı iç organlara sahiptirler. İki baş, dört kol ve iki bacağa sahiptirler.
BBC

Yapışık ikizlerin çoğu ölü doğar veya doğumdan kısa bir süre sonra ölür. Hayatta kalan bazı yapışık ikizler cerrahi olarak ayrılabilirler. Ameliyatın başarısı ise ikizlerin nerede birleştiğine, hangi organların paylaşıldığına ve cerrahi ekibin deneyim ve becerisine bağlıdır.

Siyam ikizleri terimi, 1811'de Siam'da (şimdi Tayland) doğan yapışık ikizler Eng ve Chang Bunker'dan ortaya çıkmıştır. Ayrıca yapışık ikizler tek yumurta ikizleri olduğu için aynı cinsiyette olmaktadır. Bu konuda daha fazla bilgiyi siyam ikizleri ile ilgili yazımızdan alabilirsiniz.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • 2
  • 9
  • 2
  • 2
  • 1
  • 9
  • 2
  • 2
  • 1
  • 1
  • 1
  • 1
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • Genealogy Explained. Do Siblings Have The Same Dna?. (2019, Haziran 08). Alındığı Tarih: 08 Haziran 2019. Alındığı Yer: Genealogy Explained
  • Science Learning Hub. Twins. (2019, Haziran 08). Alındığı Tarih: 08 Haziran 2019. Alındığı Yer: Science Learning Hub
  • Luis Villazon. Do Identical Twins Have Identical Genes?. (2019, Haziran 08). Alındığı Tarih: 08 Haziran 2019. Alındığı Yer: Science Focus
  • Çağrı Mert Bakırcı. İkizlerin Genleri Birebir Aynı Değil!. (2014, Aralık 13). Alındığı Tarih: 08 Haziran 2019. Alındığı Yer: Evrim Ağacı
  • ANAHAD O'CONNOR. The Claim: Identical Twins Have Identical Fingerprints. (2004, Kasım 02). Alındığı Tarih: 08 Haziran 2019. Alındığı Yer: The New York Times
  • Mayo Clinic. Conjoined Twins. (2019, Haziran 08). Alındığı Tarih: 08 Haziran 2019. Alındığı Yer: Mayo Clinic

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/08/2019 04:20:38 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7826

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Dedikodu, mazlumların uyuşturucusudur.”
Erica Jong
Geri Bildirim Gönder