Galaksimizdeki En Uzak Yıldızlar, Andromeda ile Aramızdaki Mesafenin Yarısına Kadar Uzanıyor!

Samanyolu ve Andromeda Galaksilerinin birkaç milyar yıl içerisinde birleşeceği ve yeni bir eliptik galaksi oluşturacağı bilinen bir gerçek. En az 1 trilyon yıldız içeren bu dev kozmik komşumuzu (nereye bakacağınızı biliyorsanız ve biraz şanslıysanız) çıplak gözle görmek de mümkün.

Caradon Observatory

2.5 milyon ışık yılı uzaklıktaki Andromeda'nın galaksimize halen yeterince uzak olduğunu düşünebilirsiniz. Ancak yapılan yeni çalışmalar aramızda neredeyse hiç boşluk olmadığını gösteriyor.

Geçtiğimiz günlerde Amerikan Astronomi Derneği tarafından düzenlenen toplantıda sunulan yeni bir çalışma, Samanyolu Galaksisinin halesinde yaklaşık 200 eski yıldız keşfedildiğini bildirmektedir. Keşfedilen bu yıldızlar arasından bize en uzak olanı Dünya'dan bir milyon ışık yılı mesafede bulunmaktadır. Bu, Andromeda'ya olan mesafemizin neredeyse yarısı demektir.

Yapılan bu yeni keşif galaksimizin dış sınırlarının nerede bittiğine dair yeni sorular oluşturmaktadır. Kaliforniya Santa Cruz Üniversitesi'nden araştırma ekibi üyesi Raja GuhaThakurta bu konuda şunları söylüyor:

Bu çalışma galaksimizin dış sınırlarını yeniden tanımlıyor. Bizim galaksimiz ve Andromeda o kadar büyükler ki iki galaksi arasında neredeyse hiç boşluk yok.

RR Lyrae Yıldızları

Kozmik mesafelerin hesaplanması astronomlar için her zaman büyük bir problem olmuştur. Ancak günümüzde uzaklıkların ölçülmesi için çeşitli yöntemler kullanılmaktadır. Bunlardan bir tanesi RR Lyrae yıldızlarını kullanmaktır.

RR Lyrae yıldızlarının parlaklıkları periyodik olarak artıp azalmaktadır. Adeta düzenli olarak titreşen bu yıldızların ortalama parlaklıkları hepsi için aynıdır. Yıldızların parlaklığını bilen astronomlar da bu verilerden yola çıkarak kozmik mesafeleri hesaplayabilmektedir.

RR Lyrae yıldızları genellikle galaksi halesinde dolaşan küresel yıldız kümelerinde bulunmaktadır. Bu da Samanyolu'nun boyutlarının anlaşılabilmesi için oldukça önemli bir avantajdır. GuhaTakurta bu yıldızlar hakkında şunları belirtiyor:

Parlaklıklarının değişme şeklini Galaksinin kalp atışlarına benzetebiliriz, parlaklıkları hızla yükseliyor ve yavaş yavaş azalıyor. Döngü bu çok karakteristik biçimde mükemmel bir şekilde tekrar ediyor. Ayrıca ortalama parlaklıklarını ölçerseniz bu parlaklığın yıldızdan yıldıza değişmediğini görürsünüz. Bu kombinasyon galaksinin yapısını incelemek için harika.

Galaksimizin Halesi Yüz Binlerce Işık Yılı Genişliğinde!

Veriler, Samanyolu Galaksisinin göründüğünden çok daha büyük olduğunu doğrular niteliktedir. Galaksinin diski yaklaşık 100.000 ışık yılı genişliğindedir ancak galaksideki en yaşlı yıldızları içeren hale, her yönde yüz binlerce ışık yılı boyunca uzanmaktadır. Hatta bu uzunluk bir milyon ışık yılı bile olabilir!

Hubblesite

GuhaThakurta, galaksi halesinin incelenmesinin zorluğunu şöyle dile getiriyor:

Hale, dış sınırları çok uzakta olduğu için incelenmesi en zor kısımdır. Burada yıldızlar, yüksek yoğunluklu galaksi diskine ve şişkinliğine kıyasla çok seyrek. Ancak hale, karanlık madde tarafından yönetiliyor ve aslında galaksinin kütlesinin çoğunu içeriyor.

Ekip, Kanada-Fransa-Hawaii Teleskobu (CFHT) ile yürütülen Yeni Nesil Başak Kümesi Araştırması'ndan (İng. "The Next Generation Virgo Cluster Survey") elde edilen verileri kullanmıştır. Sonuçlar, halenin boyutuna dair teorik tahminleri destekler niteliktedir.