Eğer Bir Gün Uzaylılarla Karşılaşırsak Onları Anlayabilir miyiz?

Birçok bilim insanı, uzaylı uygarlıkların var olduğuna inanıyor. Onlar için artık soru, böyle uygarlıklarla hiç karşılaşıp karşılaşmayacağımızdan ziyade, bunun yakın gelecekte mi yoksa çok uzak bir zamanda mı gerçekleşeceğidir. Öyleyse bir anda kendimizi bir uzaylı türünün üyeleriyle yüz yüze bulduğumuzu hayal edelim. İlk olarak ne yapardık? Muhtemelen barışçıl olduğumuzu iletmek bir öncelik olurdu. Peki, gerçekten birbirimizi anlayabilir miydik?

Uzaylılarla karşılıklı paylaşabileceğimizden emin olabileceğimiz tek şey bilimsel bilgidir. Eğer evrenin yasaları her yerde aynıysa bu yasaların farklı tanımları ilkesel olarak birbirine eşdeğer olmalıdır. Bu, Dünya Dışı Akıllı Yaşam Araştırması (SETI) ve Dünya Dışı Akıllı Yaşama Mesaj Gönderme (METI) gibi girişimlerin arkasındaki temel mantıktır.

Dil söz konusu olduğunda işler daha karmaşık hale gelir çünkü dil, insan iş birliğinin en önemli unsurudur. Niyetlerimizi iletişim yoluyla aktararak şaşırtıcı derecede büyük gruplar halinde birlikte çalışabiliriz. Bu nedenle, teknolojik açıdan gelişmiş herhangi bir uzaylı uygarlığın da dile benzer bir iletişim sistemine sahip olması muhtemeldir.

Böyle bir uzaylı dilini öğrenmeyi bekleyebilir miyiz? İlk engel, iletişim aracı olacaktır. İnsanlar 85-255 Hz frekans aralığında sesle ve 430-770 THz frekans aralığında ışıkla iletişim kurar. Farklı şekilde evrimleşmiş olan uzaylılar için bu durum geçerli olmayacaktır. Bununla birlikte sorun büyük ölçüde teknik bir sorundur. Örneğin, normalde insanlar tarafından duyulamayan hızlandırılmış balina şarkıları, "uzaylı" uyaranlarını insanların algılayabileceği biçimlere dönüştürmenin nispeten kolay olduğunu göstermektedir.

Daha zor olan soru ise bir uzaylı dilinin iç yapısını öğrenip öğrenemeyeceğimizdir. Dil psikolojisindeki mevcut yaklaşımlar bu soruya iki çok farklı cevap verir.

Dilin yapısının beyne önceden kodlandığını savunan generativizm yaklaşımı, bunun mümkün olmadığını öne sürer. Bu yaklaşım, insanların belirli sayıda ayara sahip, doğuştan gelen evrensel bir gramerle doğduğunu savunur; bu ayarların her biri, belirli bir dil sisteminde kelimelerin ve kelime parçalarının düzenlenebileceği kabul edilebilir sıraya karşılık gelir. Erken yaşamda duyduğumuz dil, bu ayarlardan birini etkinleştirir ve bu da kelimeleri birleştirmenin geçerli ve geçersiz yollarını ayırt etmemizi sağlar.

Kilit nokta, dil bilgilerinin sayısının oldukça sınırlı olmasıdır. İnsan dillerinin kuralları farklılık gösterebilse de generativist modeli savunanlara göre bu farklılıklar yalnızca katı sınırlar içinde gerçekleşebilir. Örneğin, “baş yönlülüğü” parametresi, bir dilde fiillerin tümleçlerinden önce mi yoksa sonra mı geldiğini belirler. İngilizce başta, Japonca ise sonda yer alan bir dildir.

Generasyonistlere göre, bir uzaylı türünün insanlarla aynı parametrelere sahip olması son derece düşük bir olasılıktır. Bu görüşün önde gelen savunucusu Noam Chomsky şunları söyler:

Eğer uzaydan bir Marslı inse ve evrensel dil bilgisini ihlal eden bir dil konuşsa o dili İngilizce veya Svahili gibi insan dillerini öğrendiğimiz gibi öğrenemezdik... Bizler doğa tarafından İngilizce, Çince ve diğer tüm olası insan dilleri için tasarlanmışız. Ancak evrensel dil bilgisini ihlal eden, mükemmel şekilde kullanılabilir dilleri öğrenmek için tasarlanmadık.

Buna karşılık bilişsel yaklaşım, söz diziminden ziyade anlam bilimi daha önemli görür. Bu görüşe göre “quadruplicity drinks procrastination” gibi cümleler dilbilgisel olarak doğru olabilir ancak anlamsal açıdan hiçbir şey ifade etmez. Bu nedenle bilişsel yaklaşımı savunanlar, dili anlamak için yalnızca dil bilgisinin yeterli olmadığını öne sürer. Bunun yerine, dilin kullanıcılarının düşünme biçimini şekillendiren kavramlara dair bilgiyle birlikte ele alınması gerekir.

Organizmaların çok farklı şekillerde ve zıt ortamlarda gelişmiş olsalar bile nasıl çarpıcı benzerliklere sahip olabileceğini görmek için kendi dünyamıza bakabiliriz. Bu, "yakınsak evrim" olarak bilinir. Fiziksel terimlerle ifade edersek örneğin kanatlar ve gözler, hayvanlar arasında evrim süreci boyunca birkaç kez birbirinden bağımsız olarak ortaya çıkmıştır. Ekolojik olarak izole durumdaki Yeni Zelanda'daki kuşlar, başka yerlerdeki memelilerde görülen davranışlar geliştirmiştir. Bilişsel görüş, insan ve uzaylı dillerinin karşılıklı olarak anlaşılabilir olabileceğine dair umut vaat eder.

Bazıları, en gelişmiş insan kavramlarının bile geçmiş ve gelecek, benzerlik ve farklılık, özne ve nesne gibi türler arasında paylaşılan temel yapı taşlarından oluştuğunu savunur. Eğer bir uzaylı türü nesneleri manipüle ediyor, diğerleriyle etkileşime giriyor ve kavramları birleştiriyorsa bilişsel yaklaşım bu türle insanlar arasında dili erişilebilir kılacak yeterli ortak zihinsel yapının bulunabileceğini öngörür. Örneğin biyolojik olarak üreyen bir uzaylı türünün, genetik olarak akraba olan ve olmayan grupları ayırt eden kavramlardan yoksun olması pek olası değildir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Neden Desteğe İhtiyacımız Var?

Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.

Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.

Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.

Destek Ol

Peki bilişsel bakış açısı doğru mu? Sinir ağları üzerine yapılan araştırmalar, dillerin beyinde özelleşmiş yapılar olmadan da öğrenilebileceğini gösteriyor. Bu önemli çünkü dil edinimi açıklamak için doğuştan gelen evrensel bir dil bilgisi varsaymaya gerek olmayabileceği anlamına geliyor. Ayrıca, evrensel dilbilgisi çerçevesine uymayan insan dilleri de olabilir gibi görünüyor. Bu sonuçlar kesin olmaktan çok uzak olsa da (örneğin, neden sadece insanların dile sahip olduğu açıklanamıyor), kanıtlar bilişsel açıklamayı destekliyor.

Dolayısıyla insanların uzaylı dillerini öğrenebileceğini varsaymak makul olabilir. Elbette bir uzaylı dilinin bazı yönleri (bizim şiirimiz gibi) her zaman erişilemez kalabilir. Aynı şekilde bazı türler, insanlarınkinden çok farklı bir zihinsel evrende yaşıyor olabilir. Yine de fiziksel, biyolojik ve sosyal dünyalardaki evrensel yapıların, insan ve uzaylı dillerini ortak bir anlamsal çerçevede buluşturmak için yeterli bir temel sağlayabileceği konusunda temkinli bir iyimserlik taşıyabiliriz.