Ay lekeli kelebek (Phalera bucephala)

Gözlem Bilgileri

Ay lekeli kelebek olarak bilinen Phalera bucephala türünü 22 haziran 2016 tarihinde Sakarya'nın Karasu ilçesinde gözlemledik. İsminde "kelebek" olmasına rağmen aslında bir "güve" türüdür.

Tanım ve Genel Bilgiler

Kanat açıklığı 55-68 mm olan oldukça büyük gövdeli bir güve türüdür. Ön kanat (forewing) apeksinde büyük belirgin saman sarısı renginde bir yama vardır. Arka kanat (hindwing) grimsi renktedir. Erkek bireyler dişilerden daha küçüktür. Erişkin bireyler dinlenme halindeyken kırılmış bir dala benzemelerinden dolayı doğada muhteşem bir şekilde kamufle olabilmektedir. Bu türün tırtılları diğer türlerden kolayca morfolojik karakterleriyle kolayca ayrılabilir. Tamamen büyümüş olan tırtıl 75 mm uzunluğa sahiptir, sarı renkte olan gövdesi üzerinde ince soluk beyaz kıllara ve siyah desenlere sahiptir. Baş kısmında sarı renkli ters bir V olup bunun haricinde kalan kısmı siyahtır.

Gökhan Eren

Kelebek ve güveler arasındaki en temel farklardan biri dinlenme pozisyonunda kanatlarının duruşudur. Kelebekler, kanatlarını konduğunda yere dik kapatırken; güveler, dinlenirken vücutlarını örtecek şekilde kanatlarını yere paralel kapatırlar. Kelebeklerin antenleri ince, güvelerin antenleri kıllarla kaplı olabilir. Tabii ki taksonomide istisnalar vardır. Ancak durum genel hatları ile kabaca bu şekildedir.

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

İlk olarak taksonominin babası sayılan meşhur İsveçli doğa bilimci Carl Linnaeus tarafından 1758 yılında tanımlanmış olan Phalera bucephala türü, Notodontidae ailesine ait bir türdür.

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Avrupa ve Asya gibi geniş coğrafi alanlarda görülebilen bir türdür. Yaprak döken ağaçların bulunduğu karışık ormanlarda, kırsal alanlarda hatta kentlerde bulunan park ve bahçelerde de bulunmaktadır.

Popülasyon ve Koruma Statüsü

Çok geniş coğrafyalarda yaşam alanı bulabilen yaygın bir tür olduğundan popülasyonu için herhangi bir tehdit bulunmamaktadır.

Gökhan Eren

Davranış ve Etoloji

Yumurtalar, konukçu bitkinin yapraklarının alt tarafına kümeler halinde bırakılır ve 14-21 gün içinde yumurtadan çıkış gerçekleşir. Tırtıllar beslenmeleri sırasında ciddi yaprak dökülmelerine neden olabilirler. 4 instarı ile hızlı bir şekilde tamamlayarak yaklaşık 30 gün içinde tamamen büyürler. Tırtıllar haziran ve eylül ayları arasında gelişir. Erişkin bireyler, haziran ve temmuz aylarında, özellikle yaprak döken ağaçların oluşturduğu ormanlarda geceleri aktiftirler. Ağaç dallarının üzerinde muhteşem kamuflaj olabilirler. Kırılmış dalların ucunda konduklarında adeta kırılmış bir dalın ucu gibi gözükürler.

Diyet ve Metabolizma

Bu türün tırtılları (larva), çoğunlukla meşe (Quercus), ıhlamur (Tilia), söğüt (Salix), kavak (Populus), gürgen (Fagus), huş ağacı (Betula) ve kızılağaç (Alnus) olmak üzere yaprak döken ağaç ve çalıların yapraklarıyla beslenir. Erişkin bireyler çiçek özü ve nektar ile beslenir.

İnsanlarla Etkileşim ve Kültürel Referanslar

Tırtıllar normalde herhangi bir kalıcı hasara neden olmasa da küçük ağaçların kaybedilmesine neden olabilir. Böyle durumlarda tırtılların bulunduğu dallar kesilerek uzaklaştırılır. Tırtıllar dermatolojik rahatsızlıklara neden olabileceğinden taşınırken dikkatli olunmalıdır.