Mevcut bilimsel ve teknolojik imkanlarımızla, tamamen cansız atom ve molekülleri laboratuvarda bir araya getirerek sıfırdan yaşayan ve kendi kendine çoğalan bir hücre üretemiyoruz. Fizik ve kimya yasaları cansız maddeden canlılık türetilmesine engel değil, zaten dünyadaki yaşamın kökeni de milyarlarca yıl önce abiyogenez süreçleriyle bu kimyasal temele dayanarak başladı. Fakat cansız kimyasallar ile kendi metabolizmasını yöneten canlı bir yapı arasındaki muazzam organizasyon farkını laboratuvarda sıfırdan kurabilmiş değiliz.
Popüler bilim haberlerinde sıkça gördüğümüz yapay yaşam başlıkları bu konuda kafa karışıklığı yaratıyor. Örneğin Craig Venter ve ekibinin yürüttüğü sentetik bakteri çalışmaları, sıfırdan bir hücre yaratmak değildi. Araştırmacılar laboratuvarda yapay bir DNA dizisi sentezlediler ancak bu genetik materyali zaten yaşayan, sitoplazması ve zarı hazır olan başka bir bakterinin içine naklettiler. Yani var olan bir hücrenin işletim sistemini değiştirdiler, hücresel donanımı sıfırdan üretmediler.
Bugün aşağıdan yukarıya sentetik biyoloji alanında çalışan bilim insanları, lipit zarlar içine enzimler, ribozomlar ve nükleik asitler koyarak ilkel hücre modelleri yani protoseller inşa etmeye çalışıyor. Basit moleküler tepkimeleri veya zarların bölünmesini taklit edebiliyoruz, ancak kendi enerjisini kesintisiz üreten, kendini onaran ve kararlı şekilde bölünen sentetik bir hücre henüz elde edilemedi. Doğa bu mekanizmaları pamuk şeker dağıtır gibi cömertçe değil, milyarlarca yıllık acımasız bir doğal seçilim sürecinde deneye yanıla inşa etti. Dolayısıyla bu karmaşık dengeyi birkaç tüp kimyasalı karıştırıp bir anda yakalamak hiç kolay değil.
Sorunun ikinci kısmı olan yapay organ ve organizma üretimi ise mevcut tabloda çok daha uzak bir hedef. Henüz kendi başına hayatta kalabilen tek bir yapay hücreyi sıfırdan kuramamışken, bu hücreleri birleştirip doku ve organ seviyesinde işlevsel kılmak şimdilik bilimkurgu alanında kalıyor. Çok hücreli bir organizma yaratmak hücreleri sadece yan yana dizmek demek değildir, hücreler arası kusursuz bir iletişim, gen regülasyonu, doku mimarisi ve bağışıklık kontrolü gerektirir. Özetle, cansız maddeden canlı hücre üretmek teorik olarak mümkün ve gelecekte başarılabilir, ancak bunu alıp karmaşık bir organizmaya dönüştürmek çok daha aşılmaz biyolojik engeller barındırıyor.
Kaynaklar
-
J. Craig Blain vd.. Progress Toward Synthetic Cells. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
Sebastian J. Maerkl. On Biochemical Constructors And Synthetic Cells. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı