Yeşilbaş (Anas platyrhynchos)

Pedram Türkoğlu

Gözlem Bilgileri

Balıkesir'in en batısında, Ege kıyısında bulunan Ayvalık ilçesinde gözlemlediğimiz bir yaygın ördek türü olan yeşilbaş (Anas platyrhynchos). Kendileri Sarımsaklı Bulvarı kenarındaki ufak bir akarsuda daimi yaşayan popülasyona ait. Akarsu, yol üzerinde gözükmediği için arazinin içerisinde ilerlemeniz gerekiyor. Yaz aylarında gri balıkçıl (Ardea cinerea) ve uzunbacak (Himantopus himantopus) grupları ile birlikte yaşıyorlar. Bataklık kenarında tünedikleri için hiçbir şekilde gözükmüyorlar. Yakınlarına doğru hareket ettiğinizde büyük bir sürü halinde kalkıp, uçmaya başlıyorlar.

Pedram Türkoğlu

Tanım ve Genel Bilgiler

En yaygın bulunan ördek türlerinden birisidirler. Erkeklerin (İng: Drake) kafası yeşil renkte olduğu için bu şekilde isimlendirilmiştir. Erkeklerin kafaları yeşil, kanatları gri ve göğüs tüyleri beyazdır. Dişiler (İng: Hens) ise aksine tamamen kahverengi bir renktedir. Bu çeşit seksüel dimorfizm örneklerini birçok kuş türünde görebiliyoruz. Büyüklükleri 50-65 cm civarında, kanat açıklıkları 81-98 cm genişliğindedir. Bitki ağırlıklı diyetinden ötürü yaklaşık 5 cm civarında geniş gagaları bulunur. Ağırlığı 1 kg civarında olduğu için diğer birçok yaygın ördek türünden ağırdırlar. Her iki cinsiyette kanatlarının spekulum adı verilen bölgesinde beyaz köşeli mavi renkte tüylere sahiptirler.

Pedram Türkoğlu

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

Taksonomik olarak Ördekgiller (Anatidae) ailesine üyedirler ve günümüz evcil ördeklerin (Anas platyrhynchos domesticus) atalarıdırlar. Tarihte yakalanan yeşilbaşlar arasından en ideal görünen bireyler seçilerek, nesilleri devam ettirilmiştir. Doğan döller arasından daha ehli, daha uyumlu olanlar seçilmiştir. Dolayısıyla yüzlerce jenerasyon ardından, ağırlıklı olarak insan için en ideal olan bireyler çoğalmıştır. Yapay seçilim hakkındaki makalemize buradan ulaşabilirsiniz.

Pedram Türkoğlu

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Dünya'nın neredeyse her yerine yayılmışlardır. Durgun ya da yavaş akan tatlı sularda sık görülürler. Kışın içsular, lagünler ve deniz kıyılarında da bulunabilirler. Bataklıkları, göletleri, küçük göllerleri, kıyı koyları ve nehir ağızlarını da severler.

Popülasyon ve Koruma Statüsü

IUCN Kırmızı Liste bilgileri arasında Asgari Endişe olarak bilinen LC (Least Concern) türler arasındadırlar.

Pedram Türkoğlu

Davranış ve Etoloji

Üreme dönemi sonlarında büyük gruplar oluşturarak birlikte hareket ederler. Sosyal ilişkileri kuvvetli kuşlardan biridirler. Dişilerin sesleri bilinen ördek vaklaması olsa da, erkekler daha çok "kueek" benzeri bir ses çıkartırlar.

Pedram Türkoğlu

Diyet ve Metabolizma

Hepçildirler. Genelde sudaki bitkiler ile beslenirler; ancak gerektiğinde ufak eklembacaklıları da yiyebilirler. Ayrıca özellikle yavru yeşilbaşlar iri balıklar, tilkiler, yırtıcı kuşlar (raptor), yılanlar, kaplumbağalar, rakunlar, gelincikler, kargalar, kediler ve köpekler tarafından sık sık avlanılır.

Pedram Türkoğlu

İnsanlarla Etkileşim ve Kültürel Referanslar

Birçok coğrafyada invaziv türler olarak bilinirler. Söz konusu bölgelerdeki buğday, pirinç ve mısır tarlalarında beslenebilirler. Hatta öyle ki diğer bazı ördek türleri ile çiftleştikleri için söz konusu türlerin yok oluşuna dolaylı olarak neden olabilirler. Hibrit bireyler de verimli döller verebilir. Buna ekolojide genetik kirlilik adı verilir. Her yıl milyonlarcası avcılar tarafından vurulmaktadır.

Pedram Türkoğlu

Etimoloji

İngilizce "Mallard" olarak bilinirler. Sayısız türün tanımını yapan ve adeta taksonominin babası sayılan Carl Linnaeus isimli bilim insanının kazandırdığı türlerden biridir. Latince Anas "ördek" demektir. Tür ismindeki platyrhynchus ise "geniş gagalı" anlamındadır.