Yenidoğan Sarılığı Evrimsel Avantaj Sağlıyor Olabilir!

Yenidoğan Sarılığı Evrimsel Avantaj Sağlıyor Olabilir! Pexels
 PedramTürkoğlu 2. Editör Pedram Türkoğlu
3 dakika
10,141 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Sarılık denince insanların aklına genelde sarı bir ten rengi gelir. Deride görülen bu renk tonu, alyuvarların yıkımı veya safra yolları tıkanıklığı esnasında bilirubin isimli pigmentin kanda fazla miktarda birikimi neticesinde oluşur. Bilirubin normalde yetişkinlerde karaciğerde suda çözünür hale gelip daha sonra idrarla dışarı atılır fakat yeni doğmuş bebeklerin karaciğeri henüz bunu yapabilecek kapasitede olmadığından bilirubin, dışkılama yoluyla dışarı atılamayıp kanda birikir ve sarılığa neden olur.

Yenidoğan sarılığı, zamanında doğan (term) bebeklerin yaklaşık %60'ında, erken doğanların (preterm) ise neredeyse %80'inde yaşamlarının ilk haftasında görülmektedir. Bu klinik tablo çoğu bebekte genelde sorunsuz bir şekilde atlatılsa da, eğer yakın izlem yapılmaz ve bazı durumlarda tedavi edilmez ise bebeğin beynini etkileyip birtakım gelişim sorunlarına da yol açabilir.

Diğer taraftan, dünyaya gözümüzü açtığımız ilk günlerde görülebilen ve genelde ciddi bir hal almadan atlatılabilen bu hastalık, aslında, evrimin bize sunduğu bir hediye olabilir. Öyle görünüyor ki yenidoğan sarılığı, bizi başka bir tehdide, yani kan zehirlenmesine (sepsis) karşı korumaktadır. (Konuyla ilgili araştırma Richard Hansen ve ekibi tarafından Scientific Reports adlı dergide yayımlanmıştır.)

Reklamı Kapat

Sarılığı olan bir bebek mavi ve beyaz ışık tedavisi (fototerapi) görüyor. Bu tedavi yöntemi, bilirubini suda çözünür hale getirerek geçici olarak karaciğerin görevini yerine getirmektedir.
Sarılığı olan bir bebek mavi ve beyaz ışık tedavisi (fototerapi) görüyor. Bu tedavi yöntemi, bilirubini suda çözünür hale getirerek geçici olarak karaciğerin görevini yerine getirmektedir.
Fast Company

Sepsis Nedir? Yenidoğan Sepsisi Niçin Meydana Gelir?

Kan zehirlenmesi ya da sepsis, vücudun kana karışan enfeksiyon ajanlarına karşı koyabilmek için bağışıklık sisteminin aşırı çalışması durumunda kendi doku ve organlarına zarar vermeye başladığı klinik bir durumdur.

Bir bebek anne karnında dışarıdan gelecek patojenlere karşı nispeten koruma altındadır. Ancak doğumu esnasında birtakım bakteri ve enfeksiyonlara daha açık haldedir. İşte yenidoğan sepsisi bebek vücudunun, bu bakteri ve enfeksiyonlarla mücadelesi sonucu ortaya çıkmaktadır ve seyri boyunca hastalığa birtakım belirtiler eşlik edebilmektedir. Yüksek ateş veya hipotermi ya da kalbin hızlı (taşikardi) veya yavaş atması (bradikardi) ile birlikte hipotansiyon da görülür. Bu gibi belirtilerin yanı sıra sarılık da en sık görülen semptomlar arasındadır.

Bilirubin Seviyesinin Yüksekliği, Kanı Temizlemeye Yardımcı Oluyor!

Sepsisin belirtilerinden biri olan sarılık (bilirubin seviyesinin yüksekliği) Aberdeen Üniversitesinden bağırsak mikrobiyolojisi uzmanı ve makalenin yazarlarından Richard Hansen'ın dikkatini çekti. Acaba sepsis olan bebeklerin kanındaki bilirubin yüksekliği, gerçekte kanı temizliyor olabilir miydi? Evrimsel geçmişimizde, antibiyotiklerin olmadığı, mağaralarda sağlıksız koşullarda doğan ve bu sebeple enfeksiyonlara maruz kalma ihtimali günümüze göre daha yüksek olan bebekleri düşündü. O günlerde, dünyaya geldikten sonra bebek yaşamını tehdit eden baş unsurun muhtemelen sepsis olabileceği aklına geldi ve kendine şu soruyu sordu: Doğumu takip eden ilk birkaç günde bilirubin seviyesinin doğal olarak yükselmesi, sepsise karşı bebek vücudunun verdiği doğal bir tepki olabilir miydi?

Periferik yaymada birkaç Gr (+) basil.
Periferik yaymada birkaç Gr (+) basil.
ASH

Bu durumu hemen araştırmaya koyuldu. Soruna evrimsel bir perspektiften yaklaştı: Sarılığın bebeğe zarar verebilme ihtimali varsa, bu zarara karşılık ne gibi bir getirisi olabilirdi?

Hansen ve ekibi araştırmaları neticesinde bu sorunun yanıtını buldu. Yaptıkları deneylerde, bilirubinin bebeklerde erken sepsise yol açan bir bakteri türünün (Gram-positive Streptococcus agalactiae) büyümesini üçte bir oranında azalttığını ve ayrıca başka bir bakteri olan bazı Staphylococcus türlerinin gelişimini engelleyebildiğini gösterdiler.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Anlaşılan o ki hafif atlatılan yenidoğan sarılığı, birtakım bakterilerin gücünü kırarak özellikle erken doğan bebekleri daha ciddi bir klinik tabloya (sepsise) karşı korumaktadır.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 8
  • Bilim Budur! 6
  • İnanılmaz 5
  • Muhteşem! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • The Conversation. Jaundice In Newborns Could Be An Evolutionary Safeguard Against Death From Sepsis. (06 Ocak 2019). Alındığı Tarih: 06 Ocak 2019. Alındığı Yer: The Conversation | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 21/09/2021 12:43:15 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7532

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Diş
Uzay
Primat
Hafıza
Müfredat
Covıd-19
Pandemik
Görme
Grip
Ecza
Balıklar
İnsanın Evrimi
Kuyruk
Taklit
Santigrat Derece
Konuşma
Üreme
Bilim
Kertenkele
Solunum
Ekonomi
Kimya
Hamilelik
Uterus
Eşeyli Üreme
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın