Bir Evrimsel Takas Örneği: Güçlü Kükremeye Karşılık Küçük Testisler

Güçlü Kükremeye Sahip Uluyan Maymunlar Daha Az Sperm Üretiyor!

Gece Modu

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Uluyan maymunlar, Yeni Dünya maymunları grubuna dahildirler ve bu grubun en büyük cüsseli üyelerini oluştururlar. Bu vokal primatlar ayrıca tutucu (kavrayıcı) kuyrukları ile bilinirler. Bu kuyruğu, ekstra bir kol gibi dallardan sarkmakta kullanırlar. Bu kuyruğun işlevi, uluyan maymunlar için oldukça önemlidir çünkü nadiren ağaçlardan yere indikleri görülür. Eski Dünya maymunlarında ise bu tipte bir kuyruk mevcut değildir. Uluyan maymunların siyah, kahverengi veya kırmızı olabilen uzun, kalın saç ve sakalları vardır. Kırmızı uluyan maymunlar doğada en sık görülen uluyan maymun türüdür. Çok sayıda uluyan maymunun sabaha karşı verdikleri koro üç kilometre uzaktan duyulabilecek kadar şiddetlidir.

Uluyan maymunların boyutları yaklaşık bir köpek kadardır. Buna rağmen yeryüzü üzerindeki karasal canlılar arasında en güçlü seslerden birine sahiptirler. Bu güçlü sesi çıkarabilmelerini sağlayan hiyoit (dil kemiği) denilen ve hava kesesi içeren, fincan şeklindeki bir kemiktir. Jacob C. Dunn ve ekibi çeşitli uluyan maymun türleri ile yaptıkları çalışmada bu yapının işlevini ortaya koyabilmek için 250'den fazla hiyoit kemiğini 3D lazer taramaları ile analiz ederek en küçüğünden en büyüğüne bu kemiklerdeki çeşitliliği incelediler.

Uluyan maymunlardaki hiyoit kemik (dil kemiği) ve gırtlak yapısı
Uluyan maymunlardaki hiyoit kemik (dil kemiği) ve gırtlak yapısı
Current Biology

Ekip ayrıca bir grup uluyan maymunun geniş çaplı bir akustik incelemesini yaptı. Yapılan analizler sonucunda uluyan maymunların kaplanlar ile aynı frekansta kükredikleri görüldü. Bu performans, uluyan maymunların vücut büyüklüğü ile kıyaslandığında beklenmedik bir sonuçtu. Ancak, uluyan maymunların insanınkinin üç katı uzunluğunda olan vokal kıvrımlarına (ses tellerine) ve sesinin çınlanımı (rezonans) için kullandığı benzersiz bir adaptasyona sahip hiyoit kemiğine bakacak olursanız, sonuç o kadar inanılmaz olmayacaktır. Bu kükreme davranışı çiftleşme için kritik rol oynadığından erkek maymunlar için oldukça önemlidir: Erkek maymunlar bu davranışı dişileri kendine çekmek ve rakip erkekleri korkutmak için kullanırlar.

Uluyan maymun türlerinde yapılan hiyoit büyüklüğü analizinin sonuçlarının görselleştirildiği kıyaslama
Uluyan maymun türlerinde yapılan hiyoit büyüklüğü analizinin sonuçlarının görselleştirildiği kıyaslama
Current Biology

Büyük Hiyoide Karşılık Küçük Testisler

Uluyan türler üzerinde yapılan çalışmada, büyük hiyoide sahip olmakla üreme organı olan testisler arasında bir çeşit evrimsel takas (trade-off) olduğu ortaya kondu. Çalışmanın detaylarına geçmeden önce evrimsel takasın ne olduğunu anlayabilmek için Charles Darwin'in "Türlerin Kökeni" adlı eserinde yazdığı şu cümleye bakabiliriz:

Tüm organizma o denli birbirine sıkıca bağlıdır ki, organizmanın bir parçasında küçük değişiklikler meydana geldiğinde ve bu değişiklikler doğal seçilim yoluyla biriktiğinde diğer parçalar buna göre modifiye edilir (uyarlanır).

Bu durumda şöyle söyleyebiliriz ki organizmanın evrimsel değişimi sırasında bir özellik, bir başka özellikte azalma olduğu takdirde artış gösteriyorsa (ya da tam tersi) evrimsel takastan (trade-off) söz edebiliriz. (Bu durumu ikiden fazla özellik arasında da görebiliriz.) Çünkü evrimsel ekonomi açısından bir özelliğin gelişimi için harcadığınız enerji ve emeğin bir şekilde karşılanabiliyor olması gerekmektedir. Buna bir örnek verecek olursak; kemiğin incelmesi ve uzaması ile bacak uzvunuz daha fazla hız yapabilir hale gelebilir ancak bu değişim genellikle gücü azaltmaktadır ve böylece kullanım sırasında bacak kırılmalara daha açık hale gelmektedir. Bu nedenle hızlı koşucu olmaya evrimleşen yırtıcı bir hayvanın, büyük ve güçlü avları etkisiz hale getirme yeteneğini takas etmesi gerekebilir.

Uluyan maymunlara dönecek olursak vereceğimiz örnek üzerinden konuyu anlamanın kolaylaşacağını düşünüyoruz. Yapılan araştırmada görülmüştür ki bir erkek uluyan maymunun vokal (ses) organı ne kadar büyükse o kadar daha derin ve etkileyici bir kükremeye sahip olmaktadır. Ancak testisleri de bir o kadar küçük olup üretebildikleri sperm miktarı azalmaktadır. Yazının başında belirttiğimiz gibi erkek maymunların kükreme davranışını dişileri etkilemek ve erkek rakiplerini elemek için kullandıklarını biliyoruz. Öyleyse nasıl oluyor da dişiler tarafından üremek için seçilen erkek maymunların sperm miktarı az olmaktadır?

Doğaya bakacak olursanız erkeklerin büyük vücut, canlı renkler, uzun boynuzlar veya sivri köpek dişleri gibi özelliklere yatırım yaparken üreme özelliklerine yatırım yapacak gelişimi gösteremediklerine dair örnekleri bulabilirsiniz. Örneğin, gösterişli ve büyük bir burna sahip arap babunlarının daha küçük testisleri vardır.
Doğaya bakacak olursanız erkeklerin büyük vücut, canlı renkler, uzun boynuzlar veya sivri köpek dişleri gibi özelliklere yatırım yaparken üreme özelliklerine yatırım yapacak gelişimi gösteremediklerine dair örnekleri bulabilirsiniz. Örneğin, gösterişli ve büyük bir burna sahip arap babunlarının daha küçük testisleri vardır.
Pixabay

Araştırmacılar ayrıca bu evrimsel takas durumunun, uluyan maymunlarda çiftleşme stratejileri açısından farklılıklar ortaya koyduğunu buldular: Büyük hiyoitleri ancak küçük testisleri olan erkeklerin küçük sosyal gruplarda yaşadıklarını ve çoğu zaman grup içerisindeki baskın bir erkeğin çiftleşmek için dişileri seçtiğini gözlemlediler (harem modeli). Buna karşın küçük hiyoit sahibi büyük testisli erkeklerin daha kalabalık sosyal gruplarda yaşadığını ve dişilerin gruptaki tüm erkeklerle çiftleşebildiğini gözlemlediler. Bu gruptaki erkek bireyler, dişilere özel erişime sahip değildir ve üreme savaşı ''sperm yarışmasına'' yöneliktir. Yani sperm miktarı ve kalitesi yüksek olan erkeklerin üreme başarısı daha yüksek olacaktır. Cambridge Üniversitesi Biyolojik Antropoloji Anabilim Dalından Dr. Jacob Dunn'un söylediğine göre:

Evrimsel açıdan, tüm erkekler ellerinden geldiğince fazla sayıda çocuğa sahip olmak için çabalar. Ancak üreme söz konusu olduğunda bu isteğinizi her zaman elde edemeyebilirsiniz.

Doğaya bakacak olursanız erkeklerin büyük vücut, canlı renkler, uzun boynuzlar veya sivri köpek dişleri (silah olarak da kullanılabilir) gibi özelliklere yatırım yaparken üreme özelliklerine yatırım yapacak gelişimi gösteremediklerine dair örnekleri bulabilirsiniz. Örneğin, gösterişli ve büyük bir burna sahip erkek arap babunlarında daha küçük testisler görülmektedir. Ancak bu çalışmayı ilginç kılan bir başka unsur da elde edilen bulguların herhangi bir türdeki sese olan yatırım ve sperm üretimi arasındaki takasın ilk kanıtını oluşturuyor olması. Ancak Dr. Dunn erkek uluyan maymunlarındaki evrimsel takas ilişkisinin nasıl işlediğinin yeterince net anlaşılmadığını şu sözlerle ifade ediyor:

Büyük bir ses organı geliştirmek ve kükremek için yapılan yatırım o kadar maliyetli olabilir ki testislere yatırım yapmak için gerekli enerji kalmayabilir. Diğer taraftan, kükremek için büyük bir ses organı kullanmak rakip erkekleri caydırmakta etkili olacağından büyük testislere yatırım yapmaya gerek kalmayacaktır.
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • 1
  • 3
  • 2
  • 2
  • 0
  • 0
  • 0
  • 3
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • Jacob.C.Dunn, et al. (2015). Evolutionary Trade-Off Between Vocal Tract And Testes Dimensions In Howler Monkeys. Current Biology, sf: 2839-2844.
  • National Geographic. Howler Monkeys. (2019, Mayıs 01). Alındığı Tarih: 01 Mayıs 2019. Alındığı Yer: National Geographic
  • University of Cambridge. Calls Vs. Balls: Monkeys With More Impressive Roars Produce Less Sperm. (2019, Mayıs 01). Alındığı Tarih: 01 Mayıs 2019. Alındığı Yer: University of Cambridge
  • Theodore Garland, Jr.. (2014). Trade-Offs. Current Biology, sf: R60-61.
  • Brooks Hays. Flashy Primates Are Compensating For Their Small Testicles, Researchers Find. (2019, Mayıs 02). Alındığı Tarih: 02 Mayıs 2019. Alındığı Yer: UPI

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 15/09/2019 11:42:40 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7763

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Hayat oyunu iyi bir ele sahip olmak değil, kötü bir eli iyi oynamaktır.”
H. T. Leslie
Geri Bildirim Gönder