Yamyam Katil Balinalar, Şarkı Söyleyen Kara Delikler ve Antik İklim Felaketleri

Bu hafta bilim haberleri, tuhaf ve şaşırtıcı hayvan davranışlarıyla doluydu. Rusya'da bir sahile vuran çiğnenmiş katil balina (İng: "orca") yüzgeçlerine dair haberler, bu tepe yırtıcılar arasında yamyamlık olabileceğine işaret ediyor.

Birkaç farklı katil balina alt türü bulunuyor ve bilim insanları başlarda bu grupların genellikle kendi içlerinde yaşadıklarını düşünüyorlardı. Ancak belirgin diş izlerinin yanı sıra elde edilen genetik kanıtlar, bir grubun zaman zaman diğerini avlayabildiğini güçlü bir şekilde gösteriyor. Bu durum, avlanan katil balinaların neden büyük ve birbirine sıkı sıkıya bağlı gruplar hâlinde yaşadığını da açıklayabilir.

Ancak bu hafta incelenen bir diğer tür, birbirine sıkı sıkıya bağlı gruplara bile sızmanın mümkün olduğunu gösterdi. Japonya'ya özgü bir karınca türünün, tamamen parazitik kraliçelerden oluşan bilinen tek tür olduğu belirlendi. Bu karıncalar, diğer karıncaların yuvalarını istila eden klonlanmış yavrular üretiyorlar.

Sadece görsel olarak tuhaf bir hayvan haberi arıyorsanız, tarih öncesi bir canlıya ait olan ve çarpık çenesi ile yanlara doğru uzanan dişlerinin muhtemelen bitki materyallerini veya küçük omurgasızları öğütmesine yardımcı olduğu düşünülen yeni bir fosile de göz atabilirsiniz.

Yok oluştan bahsetmişken, Kuzey Amerika'daki kilit noktalarda kuş popülasyonlarının muhtemelen tarım faaliyetleri nedeniyle giderek daha hızlı bir şekilde azaldığına dair endişe verici haberleri de ele aldık.

Kehanet Kemikleri ve Antik Çin'de İklim Felaketleri

3.250 yıllık oyulmuş kemikler ve kaplumbağa kabuklarından oluşan kehanet kemikleri, Çin'deki en eski ve en önemli yazı kanıtlarıdır; üstelik bir zamanlar geleceği tahmin etme girişimlerinde de kullanılmışlardı.

Ancak bu hafta, söz konusu kemiklerin bize geçmiş hakkında da önemli bilgiler verebileceğini bildirdik. Zira bu kalıntılar, Çin'in Shang Hanedanı'nın mega tayfunların da etkisiyle çökmüş olabileceğini ortaya koyuyor.

Bilim insanları, MÖ 1250 ile 1046 (hanedanın son iki yüzyılı) yılları arasında yazılmış 55.000'den fazla kehanet kemiği yazıtında hava durumuyla ilgili metinlerin sayısını incelediler. Araştırmacılar, yağış ve suyla ilgili felaketlere dair kehanetlerde belirgin bir artış olduğunu keşfettiler. Bu bulgular, Tunç Çağı Çin'indeki insanlar arasında aşırı hava olaylarına yönelik giderek artan bir endişe olduğunu ima ediyor.

Cıva Neden Oda Sıcaklığında Sıvıdır?

Metaller genellikle sertlik, güç ve dayanıklılıkla (özellikle de ısıtıldıklarında) ilişkilendirilir. Ancak dikkat çekici bir istisna olan cıva, sadece -38,8 santigrat derecede erir.

Peki cıvayı bu kadar eşsiz kılan nedir? Yapılan incelemeler, cıva atomlarının rölativistik etkiler altında sergilediği tuhaf kuantum davranışlarının, onun oda sıcaklığında dahi sıvı kalmasına olanak tanıdığını gösteriyor.

Şarkı Söyleyen Kara Delikler Hubble Gerilimini Çözebilir

Hubble gerilimi (İng: "Hubble tension") veya evrenin ölçüm yönteminize bağlı olarak farklı hızlarda genişliyormuş gibi görünmesi durumu, astronomlar için can sıkıcı bir baş ağrısı hâline geldi. Öyle ki bu belirsizlik, evrene dair en iyi anlayışımızı altüst etme tehdidi taşıyor. Ancak bu kozmik migrenin ilacı, çarpışan ve birleşen kara delikler şeklinde ufukta görünmüş olabilir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Neden Desteğe İhtiyacımız Var?

Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.

Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.

Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.

Destek Ol

Yeni bir çalışma, çarpışan kara deliklerin ürettiği uzay-zaman dalgalanmalarının, evrenin genişleme hızına bağlı olarak şiddeti değişen bir uğultu (veya kozmik bir şarkı) yarattığını ayrıntılarıyla ortaya koydu. Bununla birlikte, mevcut dedektörlerin bu kütleçekimsel dalga arka planını gereken hassasiyette algılayabilmesi için bazı donanımsal yükseltmelere ihtiyacı olacak. İyi haber şu ki kozmologlar bu teknolojik gelişmelerin birkaç yıl içinde gerçekleşmesini bekliyorlar.

Kafatası Şekillendirme Geleneği ve Tıbbi Gizemler

Dünyanın dört bir yanındaki medeniyetler, tarih boyunca çocuklarına kafatası şekillendirme (kranial tonoz modifikasyonu olarak da bilinir) işlemi uygulamışlardır. Yine de bu fiziksel müdahale akımının tam olarak neden ve nasıl başladığı uzun zamandır belirsizliğini koruyordu.

Bu nedenle arkeologlar ve antropologlar, yüzyıllardır süregelen bu kafa karıştırıcı gizemi yanıtlamak için tarihsel kayıtlara odaklanmaya devam ediyorlar. Geçmiş medeniyetlerin inanç sistemlerini incelemek, kafatası şekillendirme pratiklerinin altında yatan kültürel ve sosyal nedenleri ortaya çıkarmamıza yardımcı oluyor.

Geçmişin gizemlerini bir kenara bırakıp günümüzdeki tıbbi olaylara bakarsak, tıp dünyasında da ilginç gelişmeler yaşandığını görüyoruz. Örneğin araştırmacı bir doktor, ailesinde görülen gizemli bir diş eksikliği durumunun arkasındaki gen mutasyonunu geçtiğimiz günlerde keşfetti. Bunun yanı sıra acı hissiyatının kadınlarda neden daha uzun sürdüğüne dair yeni bulgular da paylaşıldı; araştırmacılar, bu durumun ardındaki asıl sorumlunun bağışıklık hücreleri olabileceğini düşünüyorlar.

Haftanın Bilim Karesi: Volkanın Eteğinde

Fotoğrafçı Elle Leontiev tarafından çekilen çarpıcı bir kare, alaylı bir volkanolog olan Philip'i Vanuatu'daki 361 metrelik aktif bir volkan olan Yasur Dağı'nın yamaçlarında dururken gösteriyor. Volkanın eteklerinde doğup büyüyen Philip, yıllarını Fransız volkanolog Thomas Boyer ile birlikte dağın döngülerini ve davranışlarını inceleyerek geçirmiş birisidir.

Philip'in volkanla olan bağı öylesine derin ki arazide gezinmek için her zaman kendi benzersiz yöntemlerini kullanıyor. Ünlü aktör Will Smith tarafından kendisine hediye edilen özel yapım bir çift botu olmasına rağmen, o bu tehlikeli volkanik arazide çıplak ayakla yürümeyi tercih ediyor.