Hangi Gen Testini Yaptırmalısınız?

743 B görüntülenme20.07.2025
Evrim AğacıBi' Başka Video
Derinlemesine

Özet

Video, aynı kişiye uygulanan 4 popüler ticari genetik testin (23andMe, DanteLabs, Sequencing.com, Nebula) karşılaştırmasını yapıyor; örnek alma süreçlerinden rapor içeriklerine, hız ve maliyet-karşılaştırmalarına, veri güvenliği ve sektörün problemlerine kadar değerlendirme sunuyor. İzleyiciye hangi testin hangi amaç için daha uygun olduğu konusunda fiyat/performans ve güvenilirlik bakış açıları veriyor.

Terimler

  • Referans genomu

    23andMe, sizin genlerinizin 5000'de 1'i kadar ufak bir kısmını, "referans genomu" dediğimiz standartlaştırılmış insan genomlarıyla, Neandertal genomlarıyla, ve kendi müşterilerinden topladıkları gen verisiyle karşılaştırarak, atalarınızın hangi genetik soylardan geldiğini tespit etmeye çalışıyorlar.

  • Soy geçmişi raporu

    Bu testte 23andMe, sizin genlerinizin 5000'de 1'i kadar ufak bir kısmını referans genomlarıyla, Neandertal genomlarıyla ve kendi müşterilerinden topladıkları gen verisiyle karşılaştırarak, atalarınızın hangi genetik soylardan geldiğini tespit etmeye çalışıyorlar. E bu antik soy hatları da belli coğrafyalarla ilişkili olduğu için, atalarınızın nerelerden geldiğini görebiliyorsunuz.

  • Genotip analizi

    23andMe'nin en meşhur olan 200 doların altındaki temel paketleri, sizin genomunuzu taramıyor, sadece genotip analizi dediğimiz çok kısıtlı bir gen havuzuna bakıyor.

  • BRCA1 / BRCA2

    Bu testte 23andMe, BRCA1 ve BRCA2 dediğimiz 2 gende bulunabilen 44 riskli varyanta bakıyor. Mesela eşimde neyse ki bu varyantların hiçbiri tespit edilmemiş. Bu test, Amerikan Gıda ve İlaç Başkanlığınca onaylanmış ilk ticari meme kanseri testi.

  • Neandertal Raporu / Neandertal DNA

    Bu rapor, insana bugüne kadar yaşamış en yakın akraba tür olan Neandertallerle ne kadar ortak geniniz olduğunu söylüyor.

  • Nütrigenetik Raporu

    Bu, genlerinizle beslenme biçiminiz arasındaki etkileşim hakkında bilgiler veren hoş bir rapor. Mesela benim Nütrigenetik Raporumda obezite ve metabolik sendroma, omega3/omega6 oranında dengesizliğe ve yağ metabolizmasında düzensizliğe yatkınlık tespit edildiğini görüyoruz. Keza yine sirkadyen ritim, tokluk regülasyonu, tip-2 diyabete yatkınlık, yağ biriktirme ve insülin hassasiyeti konularında riskli genlerim var - ki bunların birçoğu çok doğru. Raporun daha alt kısımlarında hangi genlerden ve o genlerin hangi varyantlarından ötürü bu sonuçlara varıldığını ve bunların ne anlama geldiğini daha detaylı bir şekilde okuyabiliyoruz.

  • Fitness Raporu

    Bu raporda genetik bileşenlerinizin sizi hangi tür sporlara daha yatkın hale getirdiğini görebiliyorsunuz. Mesela benim genlerim kısa mesafede hızlı koşuya ve hızla ilişkili sporlara daha uygun gözüküyor.

  • Next‑Gen (ileri düzey gen dizileme yöntemi)

    Sequencing'in en öne çıkan testleri, hemen anasayfanızda karşınıza çıkan ve "Next-Gen" dediğimiz ileri düzey gen dizileme yöntemiyle elde edilmiş Hastalık Özeti... Burada 15.000'den fazla hastalık ve bozukluk bir arada değerlendiriliyor.

  • Whole Genome Sequencing / Tam Genom Tarama (WGS)

    Eğer gerçek bir genom taraması istiyorsanız, Dante'deki 400 Euro ve üzerindeki testlerden birini almanız gerek. Sequencing.com'dan alacaksanız, mutlaka "Whole Genome Sequencing", yani "Tam Genom Tarama" veya kısaca "WGS" adlı kitlerden birini almanız gerek, onlar da 400 dolardan başlıyor.

  • Kapsama derinliği (ör. 30x, 100x)

    Mesela Sequencing'in verdiği 30x kapsama derinliğindeki genomum, tam 54 gigabaytlık bir dosyaya tekabül ediyor. Nebula'dan sonuçlarımı alabilecek olsaydım, onların yaptığı 100x'lik test, bunun yaklaşık 3 katı bir veri üretecekti.

  • Ham genom verisi

    Diğerlerinden de ham genom verinizi indirip, GEDMatch veya Promethease gibi sitelere yükleyerek, ücretsiz veya görece cüzi ücretlerle soy geçmişiniz hakkında bir dolu bilgiye erişebilirsiniz. Ve ham veri demişken... Size daha önceden anlattığım üzere, 23andMe'nin en meşhur olan 200 doların altındaki temel paketleri, sizin genomunuzu taramıyor, sadece genotip analizi dediğimiz çok kısıtlı bir gen havuzuna bakıyor.

  • FASTQ / BAM

    Bu şirketlerden indirebileceğiniz ham genom veriniz genelde FASTQ veya BAM gibi dosya uzantılarına sahip oluyor. Bunlar, öyle PDF açar gibi açıp okuyabileceğiniz formatlar değiller.

  • BBTools / JBrowse / BamView (genom görüntüleme/analiz yazılımları)

    Python gibi dilleri bilmeniz veya bu işe özel geliştirilmiş BBTools, JBrowse ve BamView gibi yazılımları kullanabilmeniz gerekiyor. Ama bunu yapabilirseniz, ihtiyacınız olduğunda genomunuzu çat diye açıp, istediğiniz kromozomunuzun istediğiniz nükleotitinin A mı C mi G mi T mi olduğunu okuyabiliyorsunuz.

  • GEDMatch / Promethease

    Diğerlerinden de ham genom verinizi indirip, GEDMatch veya Promethease gibi sitelere yükleyerek, ücretsiz veya görece cüzi ücretlerle soy geçmişiniz hakkında bir dolu bilgiye erişebilirsiniz.

  • Mendelyen karakterler

    Bu demek değil ki kesinlikle lupusa yakalanacağım. Çünkü size daha önceden de lise biyolojisinin yalanlarıyla ilgili anlattığım üzere, bu hastalıkların birçoğu basit Mendelyen karakterler değiller. Çok sayıda genin bir arada ve lineer olmayan şekillerde etkileşmesiyle ortaya çıkıyorlar.

  • Patojenik / yüksek riskli varyant

    Bunlar, o gene sahip olacak olsanız o hastalığa sahip olma ihtimaliniz aşırı yüksek olan varyantlar. Öte yandan bende, "bir ihtimal risk yaratabilecek" 7 varyant bulmuşlar. Yalnız dikkat edin: Bu sonuçlar, 1 Aralık 2023'e kadar olan akademik çalışmaları kapsıyor.

  • HLA-DQA1

    Mesela bir başka sağlık testi olan çölyak hastalığı testinde, HLA-DQA1 geninde bu hastalığa yakalanma ihtimalini arttırıcı bir varyant bulunmuş.

  • MC4R

    Mesela MC4R genimdeki şu varyantın TC genotipinde olmasından ötürü tokluğa daha zor eriştiğimi ve bu nedenle kilo vermekte zorlandığımı görüyoruz.

  • Genom Tarayıcı

    Sequencing, daha ziyade genomunuza bakış atmanızı sağlayan araçlara sahip. Mesela Genom Tarayıcıya girip, kromozom kromozom gezerek her birindeki varyantlarınızı görebiliyorsunuz.

  • Class action lawsuit (grup davası)

    "class action lawsuit", yani grup davası.

  • Nükleotit (A, C, G, T)

    Ama bunu yapabilirseniz, ihtiyacınız olduğunda genomunuzu çat diye açıp, istediğiniz kromozomunuzun istediğiniz nükleotitinin A mı C mi G mi T mi olduğunu okuyabiliyorsunuz.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Genetik test sonuçları bir hastalığa kesin olarak yakalanıp yakalanmayacağınızı söyler.

    Çoğu hastalık poligenik ve çevresel faktörlere bağlıdır; bir varyantın varlığı yalnızca risk veya yatkınlık gösterir, kesin hastalık garantisi vermez.

  • Taradığınız bir genetik varyant yoksa o hastalığa asla yakalanmazsınız.

    Tarama kapsamına giren varyantların olmaması, hastalığın ortaya çıkmayacağının garantisi değildir; başka genler veya çevresel faktörler etkili olabilir.

  • Daha ucuz her zaman kötü; genotip testi ile tam genom dizilemenin aynı şeyi verdiği düşünülebilir.

    Genotipleme (daha ucuz) sadece sınırlı, seçilmiş lokusları tarar; WGS tüm genomu diziler ve çok daha fazla/ayrıntılı veri üretir, dolayısıyla aynı değildir.

  • Bir firmanın akademik kurucusu veya ünlü bir bilim insanı olursa hizmet kusursuzdur.

    Kurucunun akademik ünü hizmetin operasyonel kalitesini veya teslimat hızını garanti etmez; Nebula örneğinde akademik köken olmasına rağmen uzun gecikmeler yaşanmıştır.

  • Ham genom verileri PDF gibi kolay okunur ve herkes tarafından hızlıca analiz edilebilir.

    Ham veriler genelde FASTQ/BAM formatındadır ve okunması için özel yazılımlar ve teknik bilgi gerektirir.

  • Tüm şirketler tüm raporları ilk fiyata dahil eder.

    Bazı şirketler (özellikle Sequencing.com) pek çok detaylı raporu veya yorumları ek ücret/abonelik arkasına koyar; bu nedenle ne aldığınıza dikkat etmek gerekir.

  • Genetik test sektöründe her şey yolunda ve müşteri deneyimi istikrarlıdır.

    Sektörde müşteri hizmetleri sorunları, teslim gecikmeleri, düşük kârlılık ve veri güvenliği problemleri gibi istikrarsızlıklar olabilir.

  • Sonuçlar bir kez verildikten sonra bir daha güncellenmeye gerek yoktur.

    Bilim sürekli yeni gen-özellik ilişkileri keşfediyor; güncel kalmak istiyorsanız bazı firmaların sunduğu yeniden tarama/abonelik hizmetlerine ihtiyacınız olabilir.

Sorular

  • Hangi gen testi en iyisidir?

    Bu, ne öğrenmek istediğinize bağlıdır: soy için 23andMe, çok sayıda rapor ve uygun fiyat için DanteLabs, klinik-seviyede WGS/araçlar için Sequencing, en derin dizileme için (ama daha pahalı ve bazen sorunlu) Nebula uygundur.

  • Test kitleri nasıl örnek alır?

    Firmaya göre değişir; 23andMe tükürük tüpü, DanteLabs parmak/kol kanı priki, Sequencing ve Nebula genelde yanak içi pamuklu çubuk (swab) ile örnek alır; adımlar genelde çubuğu yanağa sürterek DNA toplama ve koruyucu çözeltiye daldırmaktır.

  • Sonuçlar ne kadar sürede gelir?

    Değişir: 23andMe yaklaşık 1–1.5 ay, Sequencing normalde ~3 ay (ek ücretle hızlandırma mümkün), DanteLabs ve Nebula değişken; Nebula örneğinde 6 ayı aşkın gecikme yaşanmış.

  • Genotipleme mi yoksa tam genom dizileme (WGS) mı almalıyım?

    Eğer geniş, tüm genomu kapsayan ve klinik olarak daha kapsamlı sonuç istiyorsanız WGS (daha pahalı); sadece belirli popüler varyantlar ve soy bilgisi için genotipleme daha ucuz ama sınırlıdır.

  • Ham genom verisini nerede kullanabilirim?

    Ham veriyi GEDmatch, Promethease gibi sitelere yükleyerek soy ve sağlıkla ilgili ek analizlere erişebilirsiniz; fakat bu işlem veri güvenliği riskleri taşıyabilir.

  • Genetik sonuçlar sağlık hakkında kesin bilgi verir mi?

    Hayır; birçok hastalık poligenik ve çevresel faktörlerle şekillenir, bu yüzden varyantlar sadece risk veya yatkınlık gösterir, kesin teşhis veya garanti vermez.

  • Ham veriler nasıl formatta gelir ve okunur mu?

    Genelde FASTQ veya BAM formatlarında gelir; bunlar doğrudan okunamaz ve bioinformatik araçlar veya programlama bilgisi gerektirir.

  • Şirket güvenilir mi? Veri sızıntısı riski var mı?

    Veri güvenliği riskleri mevcut; örneğin 23andMe geçmişte milyonlarca kullanıcının verilerinin sızdığı bir olay yaşamış ve ardından finansal sorunlar nedeniyle el değiştirmiştir.

  • Sequencing.com'da neden her şeye erişemiyorum?

    Sequencing.com birçok temel aracı ücretsiz sunmak yerine daha derin raporları veya yorumları yüksek ücretli abonelik/ek ücret arkasına koyuyor.

  • Nebula'nın Deep/Ultra-Deep paketleri ne sağlar?

    Daha yüksek kapsama derinliği (ör. 100x) ile daha doğru/ayrıntılı nükleotit verisi ve teori olarak daha fazla tespit imkânı sağlar; ancak maliyetleri çok daha yüksektir ve hizmette gecikmeler yaşanabilir.

Ön Bilgiler

  • DNA'nın temel yapısını bilmek (A, C, G, T nükleotitleri)
  • Temel genetik terimleri: gen, allel, varyant, genotip
  • Genotip analizi ile tam genom dizileme arasındaki fark hakkında temel bilgi
  • Dosya formatları ve temel bilgisayar okuryazarlığı (özellikle büyük dosyalarla çalışma)
  • Temel istatistiksel kavramlar ve popülasyon genetiği anlayışı (ancestry analizleri için)
  • Biyoinformatik araçların ve veri görselleştirmenin hangi amaçlarla kullanıldığını bilmek
  • Klinik/genetik danışmanlık gerekliliğinin farkında olmak

Tarihsel Bağlam

  • 2021: 23andMe'nin halka arz edilmesi
  • 2023: 23andMe'nin hacklenmesi; yaklaşık 7 milyon kişinin verilerinin sızdırılması
  • Mart 2025: 23andMe'nin iflas etmesi ve birkaç hafta önce Regeneron İlaç Firması'na satılması
  • Şubat 2023: DanteLabs ile ilgili ilk videonun çekilmiş olması
  • DanteLabs videosunun gelirinin 1000 doları geçmesi (yaklaşık 2,5 sene sonra) ve bunun üzerine Sequencing kitinin alınması
  • 1 Aralık 2023: Sequencing'in raporlarında kullanılan akademik çalışmaların kapsama kesme tarihi
  • Ocak 2025: Nebula'ya test gönderimi; test sonuçlarının 6 ay sonunda hâlâ alınamamış olması (bekleyen durum)
  • Geçen yıl Kasım: İzleyiciden gelen ve DanteLabs deneyim sorunlarını anlatan e-posta (gönderildiği zaman aralığı olarak belirtilmiş)
  • Geçtiğimiz aylarda: Nebula'nın test prosedürlerinde değişiklik yapıp DNAcomplete.com portalına taşınması
  • Yaklaşık 20 yıl önce: İlk insan genomunun dizilenmesi ve bunun maliyetinin yaklaşık 3 milyar dolar olması (metinde belirtilen tarihsel karşılaştırma)
  • Nebula'nın, Prof. Dr. George Church tarafından kurulmuş olması (kuruluş bilgisi)
  • 2021
  • 2023
  • 1 Aralık 2023
  • Ocak 2025
  • Mart 2025
  • Şubat 2023
  • geçen yıl Kasım
  • yaklaşık 2,5 sene önce
  • yaklaşık 6 ay
  • yaklaşık 5–6 yıl önce
  • yaklaşık 20 yıl önce
  • Paleolitik Çağ / Neandertal dönemi
  • Prime Day ve Black Friday (alışveriş etkinlikleri)

Kişiler

  • Çağrı Mert BAKIRCI

    Bu videonun anlatıcısı ve yazar; videoda kendi gen testlerini karşılaştırıyor; imza bölümünde akademik unvanları ve bağlı olduğu kuruluşlar belirtilmiş.

  • Chuck

    Çağrı Mert Bakırcı'nın kullandığı takma ad (videoda imzada belirtilmiş).

  • Prof. Dr. George Church

    Nebula'nın kurucusu olarak anılıyor; videoda Nebula hakkında bahsedilirken isim geçiyor.

  • Ashlee

    23andMe sonuçlarını gösterirken örnek olarak kullanılan Amerikalı eş; soy geçmişi sonuçlarıyla anılıyor.

Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

Kendi test sonuçlarımı paylaşan ve muhtemelen analiz eden bir video (sonuçlarıma ulaşılırsa)

Ama Nebula'da, hiçbir ek ücret ödemeden, yeni çıkan araştırmalara bağlı olarak 300'den fazla metriğinizin her hafta nasıl değiştiğini görebiliyorsunuz. Eğer bir gün sonuçlarıma ulaşabilirsem, size bir video daha yaparım. İşte böyle...

Videoda Sequencing.com'un hizmet yaklaşımını (işi ticarete dökmesi) gösterecekleri taahhüdü.

Hemen bir kıyaslamayla başlayalım: Bu 4 kit arasından en hızlısı 1-1.5 ayda sonuçlarınızı veren 23andMe. Sequencing.com da hızlı, ama video boyunca göreceğimiz üzere onlar işi biraz fazla ticarete dökmüş haldeler. Normalde 3 ayda sonuç veriyorlar; ama 100 dolar fazladan öderseniz 2 ayda,

Videoda yapılacak gösterimde pamuklu çubukla yanak içinden örnek alma prosedürünü gösterecekleri (numune toplama demonstrasyonu).

Yani çok daha basit ama etkililer. Yapacağımız şey de çok basit: Pamuklu çubuğu yanağımızın iç kısmına bastırıp, 1 dakika boyunca iyice yanak içimize sürterek oradan doku örnekleri topluyoruz. Sonra DNA'mızı laboratuvara ulaşana kadar koruyacak olan sıvının kapağını açıp, çubuğu içine batırıp, sağa sola döndürerek 20-30 kere ileri geri hareket ettiriyoruz.

Türkçe YouTube'da hiç yapılmamış bir şeyi yapıp 4 meşhur genetik testi deneyerek hangisinin bize en çok bilgiyi en ucuza verdiğini karşılaştırma videosu.

HANGİ GEN TESTİ EN İYİSİ? Bugün sizinle (en azından Türkçe YouTube'da) hiç yapılmamış bir şeyi yapacağız ve tam 4 meşhur genetik testi deneyip, hangisinin bize en çok bilgiyi en ucuza verdiğini göreceğiz. Eğer siz de genetiğe ilgi duyuyorsanız, bu videoyu sonuna kadar izleyin derim!

Mevcut iki testin (23andMe ve DanteLabs) üzerine iki yeni testi (Nebula ve Sequencing) bu videoda ekleyip karşılaştırma yapma sözü.

Önce şunu netleştireyim: 4 test dedim ama, kanalımızın uzun dönem takipçilerinin bileceği üzere bunlardan 2'sini (yani 23andMe'yle DanteLabs'ı) daha önceden yapmıştım; onların detaylı analizlerini önceki 2 videoda bulabilirsiniz. Burada, o 2 testin üzerine iki yenisini ekleyeceğiz: Nebula ve Sequencing... Bunların her ikisi de çok daha kapsamlı (ve biraz daha tuzlu) testler.

Her firmanın üç kategorideki raporlarını (en meşhur, en işlevsel, en ilginç/sıradışı) anlatmak

Ama bazı testler çok eşsiz ve ilgi çekici... Dolayısıyla burada her firmanın 3 farklı kategorideki raporlarından bahsedeceğim: En meşhur raporları; en işlevsel raporları; ve bence en ilginç veya en sıradışı olan raporları... İlk olarak, 23andMe'yle başlayalım.

Test kitini şimdi birlikte yapıp gönderecek ve sonrasında gelen sonuçlara birlikte bakacakları (video içeriği olarak test yapımı ve sonuç incelemesi).

İhtiyacınız olan bağlantıları aşağıya bırakıyorum, bir bakın derim. Her neyse, gelin şimdi testimizi yapıp gönderelim ve sonrasında gelen sonuçlara bakalım. Evet, test kitlerinin içinden standart olarak çok benzer şeyler çıkıyor: Nasıl yapmanız gerektiğini anlatan bir kağıt, örnek toplamak için basit ekipmanlar ve laboratuvara ücretsiz postalamak için bir zarf.

AncestryDNA, MyHeritage, FamilyTreeDNA gibi firmaların gen testlerini ileride denemek ve bunların sonuçlarını izleyicilerle paylaşmak.

Umarım bu video, size sektörün büyük oyuncularından bazılarını tanıma imkanı vermiştir. Tabii AncestryDNA, MyHeritage, FamilyTreeDNA gibi daha bir dolu firma daha var, ileride bunları deneyecek olursam da sizlerle paylaşmaya devam edeceğim. O zamana dek...

Hemen bir kıyaslamaya başlayıp bu 4 kit arasındaki hız farklarını (ör. 23andMe'nin en hızlı olduğunu) videoda gösterecekleri.

Neden bu kadar uzun bir süre boyunca beklemem gerektiğini birazdan göreceksiniz. Hemen bir kıyaslamayla başlayalım: Bu 4 kit arasından en hızlısı 1-1.5 ayda sonuçlarınızı veren 23andMe. Sequencing.com da hızlı, ama video boyunca göreceğimiz üzere onlar işi biraz fazla ticarete dökmüş haldeler.

Sequencing.com'un ticari uygulamalarını (video boyunca gösterip tartışmak)

Bu 4 kit arasından en hızlısı 1-1.5 ayda sonuçlarınızı veren 23andMe. Sequencing.com da hızlı, ama video boyunca göreceğimiz üzere onlar işi biraz fazla ticarete dökmüş haldeler. Normalde 3 ayda sonuç veriyorlar; ama 100 dolar fazladan öderseniz 2 ayda, ekstra 300 dolar öderseniz 2-3 haftada sonuçlarınızı veriyorlar - ki bu, piyasadaki en düşük süre.

Bu videoyla tutulanlar

Bu videoda genomun tamamını (tam-genom dizileme) dizileteceğiz

Yani tükürük örneğinizi 23andMe'ye gönderdiğinizde, her bir hücrenizin içinde bulunan 3 milyar baz çiftinin sadece 10.000'de 1'ine bakılıyor! Biz, bugün *TAMAMINI* dizileteceğiz. Hala ikna olmayanlar için, bu videoda yapacağımızın ne kadar sıradışı bir olay olduğunu şöyle anlatayım:

Bu videoda genetik testlerin temellerinden bahsedilmesi

Ama eğer ki bir genetik test yaptırmayı düşünüyorsanız, bu videoyu mutlaka sonuna kadar izleyin. Çünkü bu videoda genetik testlerin temellerinden bahsedeceğim. Siparişinizi verdikten birkaç gün sonra paket evinize geliyor.