- Referans genomu
23andMe, sizin genlerinizin 5000'de 1'i kadar ufak bir kısmını, "referans genomu" dediğimiz standartlaştırılmış insan genomlarıyla, Neandertal genomlarıyla, ve kendi müşterilerinden topladıkları gen verisiyle karşılaştırarak, atalarınızın hangi genetik soylardan geldiğini tespit etmeye çalışıyorlar.
- Soy geçmişi raporu
Bu testte 23andMe, sizin genlerinizin 5000'de 1'i kadar ufak bir kısmını referans genomlarıyla, Neandertal genomlarıyla ve kendi müşterilerinden topladıkları gen verisiyle karşılaştırarak, atalarınızın hangi genetik soylardan geldiğini tespit etmeye çalışıyorlar. E bu antik soy hatları da belli coğrafyalarla ilişkili olduğu için, atalarınızın nerelerden geldiğini görebiliyorsunuz.
- Genotip analizi
23andMe'nin en meşhur olan 200 doların altındaki temel paketleri, sizin genomunuzu taramıyor, sadece genotip analizi dediğimiz çok kısıtlı bir gen havuzuna bakıyor.
- BRCA1 / BRCA2
Bu testte 23andMe, BRCA1 ve BRCA2 dediğimiz 2 gende bulunabilen 44 riskli varyanta bakıyor. Mesela eşimde neyse ki bu varyantların hiçbiri tespit edilmemiş. Bu test, Amerikan Gıda ve İlaç Başkanlığınca onaylanmış ilk ticari meme kanseri testi.
- Neandertal Raporu / Neandertal DNA
Bu rapor, insana bugüne kadar yaşamış en yakın akraba tür olan Neandertallerle ne kadar ortak geniniz olduğunu söylüyor.
- Nütrigenetik Raporu
Bu, genlerinizle beslenme biçiminiz arasındaki etkileşim hakkında bilgiler veren hoş bir rapor. Mesela benim Nütrigenetik Raporumda obezite ve metabolik sendroma, omega3/omega6 oranında dengesizliğe ve yağ metabolizmasında düzensizliğe yatkınlık tespit edildiğini görüyoruz. Keza yine sirkadyen ritim, tokluk regülasyonu, tip-2 diyabete yatkınlık, yağ biriktirme ve insülin hassasiyeti konularında riskli genlerim var - ki bunların birçoğu çok doğru. Raporun daha alt kısımlarında hangi genlerden ve o genlerin hangi varyantlarından ötürü bu sonuçlara varıldığını ve bunların ne anlama geldiğini daha detaylı bir şekilde okuyabiliyoruz.
- Fitness Raporu
Bu raporda genetik bileşenlerinizin sizi hangi tür sporlara daha yatkın hale getirdiğini görebiliyorsunuz. Mesela benim genlerim kısa mesafede hızlı koşuya ve hızla ilişkili sporlara daha uygun gözüküyor.
- Next‑Gen (ileri düzey gen dizileme yöntemi)
Sequencing'in en öne çıkan testleri, hemen anasayfanızda karşınıza çıkan ve "Next-Gen" dediğimiz ileri düzey gen dizileme yöntemiyle elde edilmiş Hastalık Özeti... Burada 15.000'den fazla hastalık ve bozukluk bir arada değerlendiriliyor.
- Whole Genome Sequencing / Tam Genom Tarama (WGS)
Eğer gerçek bir genom taraması istiyorsanız, Dante'deki 400 Euro ve üzerindeki testlerden birini almanız gerek. Sequencing.com'dan alacaksanız, mutlaka "Whole Genome Sequencing", yani "Tam Genom Tarama" veya kısaca "WGS" adlı kitlerden birini almanız gerek, onlar da 400 dolardan başlıyor.
- Kapsama derinliği (ör. 30x, 100x)
Mesela Sequencing'in verdiği 30x kapsama derinliğindeki genomum, tam 54 gigabaytlık bir dosyaya tekabül ediyor. Nebula'dan sonuçlarımı alabilecek olsaydım, onların yaptığı 100x'lik test, bunun yaklaşık 3 katı bir veri üretecekti.
- Ham genom verisi
Diğerlerinden de ham genom verinizi indirip, GEDMatch veya Promethease gibi sitelere yükleyerek, ücretsiz veya görece cüzi ücretlerle soy geçmişiniz hakkında bir dolu bilgiye erişebilirsiniz. Ve ham veri demişken... Size daha önceden anlattığım üzere, 23andMe'nin en meşhur olan 200 doların altındaki temel paketleri, sizin genomunuzu taramıyor, sadece genotip analizi dediğimiz çok kısıtlı bir gen havuzuna bakıyor.
- FASTQ / BAM
Bu şirketlerden indirebileceğiniz ham genom veriniz genelde FASTQ veya BAM gibi dosya uzantılarına sahip oluyor. Bunlar, öyle PDF açar gibi açıp okuyabileceğiniz formatlar değiller.
- BBTools / JBrowse / BamView (genom görüntüleme/analiz yazılımları)
Python gibi dilleri bilmeniz veya bu işe özel geliştirilmiş BBTools, JBrowse ve BamView gibi yazılımları kullanabilmeniz gerekiyor. Ama bunu yapabilirseniz, ihtiyacınız olduğunda genomunuzu çat diye açıp, istediğiniz kromozomunuzun istediğiniz nükleotitinin A mı C mi G mi T mi olduğunu okuyabiliyorsunuz.
- GEDMatch / Promethease
Diğerlerinden de ham genom verinizi indirip, GEDMatch veya Promethease gibi sitelere yükleyerek, ücretsiz veya görece cüzi ücretlerle soy geçmişiniz hakkında bir dolu bilgiye erişebilirsiniz.
- Mendelyen karakterler
Bu demek değil ki kesinlikle lupusa yakalanacağım. Çünkü size daha önceden de lise biyolojisinin yalanlarıyla ilgili anlattığım üzere, bu hastalıkların birçoğu basit Mendelyen karakterler değiller. Çok sayıda genin bir arada ve lineer olmayan şekillerde etkileşmesiyle ortaya çıkıyorlar.
- Patojenik / yüksek riskli varyant
Bunlar, o gene sahip olacak olsanız o hastalığa sahip olma ihtimaliniz aşırı yüksek olan varyantlar. Öte yandan bende, "bir ihtimal risk yaratabilecek" 7 varyant bulmuşlar. Yalnız dikkat edin: Bu sonuçlar, 1 Aralık 2023'e kadar olan akademik çalışmaları kapsıyor.
- HLA-DQA1
Mesela bir başka sağlık testi olan çölyak hastalığı testinde, HLA-DQA1 geninde bu hastalığa yakalanma ihtimalini arttırıcı bir varyant bulunmuş.
- MC4R
Mesela MC4R genimdeki şu varyantın TC genotipinde olmasından ötürü tokluğa daha zor eriştiğimi ve bu nedenle kilo vermekte zorlandığımı görüyoruz.
- Genom Tarayıcı
Sequencing, daha ziyade genomunuza bakış atmanızı sağlayan araçlara sahip. Mesela Genom Tarayıcıya girip, kromozom kromozom gezerek her birindeki varyantlarınızı görebiliyorsunuz.
- Class action lawsuit (grup davası)
"class action lawsuit", yani grup davası.
- Nükleotit (A, C, G, T)
Ama bunu yapabilirseniz, ihtiyacınız olduğunda genomunuzu çat diye açıp, istediğiniz kromozomunuzun istediğiniz nükleotitinin A mı C mi G mi T mi olduğunu okuyabiliyorsunuz.