- 23andMe
Bu test için, internet üzerinden DNA testi alabileceğiniz en önde gelen firma olan 23andme firmasını seçtim. 23andme, şu anda Amerikan Yiyecek ve İlaç Başkanlığı, yani FDA tarafından onaylanmış tek genetik test firması.
- FDA (Amerikan Yiyecek ve İlaç Başkanlığı)
Amerikan Yiyecek ve İlaç Başkanlığı, yani FDA
- Genetik kökenin belirlenmesi
Genetik köken konusunu ele alalım. Bu kökenin belirlenmesi, genlerinizdeki belli işaretleyicileri diğer insanlardan alınan işaretleyiciler ile kıyaslama yoluyla yapılıyor.
- Tükürük (DNA örneği kaynağı)
Tükürük, ağzımızda üretilen bir kimyasal. Bir dolu enzim var içerisinde. Nasıl bundan DNA alınıyor ki? İçinde hücreler mi var? Cevap, evet! Tükürüğünüz içerisinde, yanaklarınızdan, dilinizden, damağınızdan ve ağzınızdaki diğer yapılardan koparak dökülen hücreler bulunuyor. Bu hücrelerden alınan genler kullanılarak test yapılıyor.
- Neandertaller
türümüzün yaşamış en yakın kuzeni olan Neandertaller. Yani 23andMe, Neandertallerle olan ilişkimize yönelik genetik sonuçlar verebiliyor.
- Gen varyantı
Mesela benim genomumun 23andMe tarafından analiz edilen kısmında, türümüzün yaşamış en yakın kuzeni olan Neandertaller’e ait tam 260 gen varyantı tespit edilmiş. 23andMe, size sadece belli hastalıklara yönelik risklerinizi arttıran veya azaltan varyantları söyleyebiliyor.
- Maternal haplogrup (mitokondriyal DNA) ve paternal haplogrup (Y kromozomu)
Ayrıca testin sadece anne tarafından gelen mitokondriyal DNA’yı kullanarak maternal haplogrup, sadece baba tarafından gelen Y kromozomu verilerini kullanaraksa paternal haplogrup analizi yaptığı görülüyor. Bu raporlara tıklayarak, anne ve babanızın soy hatlarının geçmişteki göç yollarını görebiliyorsunuz.
- Nükleotit
Üstelik unutmayın: 23andMe sadece 607.000 civarındaki nükleotite ve bunlardaki tekil mutasyonlara bakarak bu sonuçları veriyor. Vücudumuzdaki genlerde ise 3 milyar civarında nükleotit bulunuyor.
- Genom / tüm genoma bakan araştırmalar
Tüm genoma bakan araştırmalar da, türümüzün farklı coğrafyalara yayılmış ve farklı görünümde olan grupları arasındaki geçişlerin kesintili olmadığını gösteriyor.
- Sistik Fibroz ve CFTR geni
Mesela benim test sonuçlarımdan, sistik fibroz hastalığına dair bir gen varyantını taşıdığımı; ama mesela Orak Hücre Anemisi veya Kalıtsal Fruktoz İntoleransı gibi hastalıkların hiçbirine dair varyanta sahip olmadığım görülüyor. Söz konusu Sistik Fibroz varyantının üzerine tıkladığımda, CFTR geninin bu hastalıkla ilişkilendirilen varyantının bulunduğu belirtiliyor. Ama hemen altında, hastalığın tüm varyantlarının test edilmediği ve kişinin bu hastalığa neden olan varyanttan 2 kopyaya sahip olup olmadığını bu test ile anlayamayacağımız belirtiliyor.
- Genetik Hastalık Riski raporları
Testin birçokları için daha korkutucu kısmı ise, Genetik Hastalık Riski raporları. Bu rapor içinde Alzheimer, Çölyak, Parkinson gibi rahatsız edici hastalıklara eğilimleriniz belirtiliyor.
- Hipertrofik kalp hastalığı
Bazı hastalıklar tamamen veya büyük oranda genetik kökenlidir. Örneğin hipertrofik kalp hastası olan kişilerin kalpleri, normalden büyüktür. Ve bu iyi değildir; çünkü kalp, kan pompalama işini doğru bir şekilde yapamaz. Özellikle de bu hastalığa sahip biri, çok miktarda spor yapacak olursa, kalpleri bir noktada duracaktır.
- Ankilozan spondilit (beraber büyüyen omur)
Örneğin ankilozan spondilit hastalığını ele alalım. Daha Türkçe sözcüklerle... Beraber büyüyen omur yangısı. Bu hastalığa sahip kişilerde omurgayı oluşturan omurlardan bazıları birbirine kaynar ve hasta inanılmaz acılar çeker. Bu hastalığa sahip kişilerin genleri üzerinde yapılan bir çalışmada, hastaların %90’ında HLAB-27 isimli bir proteine ve o proteini üreten gene rastlanmıştır. Harika, demek ki hastalığın genini bulduk, öyle değil mi? Maalesef. Çünkü mesela beyaz erkeklerin %90’ında bu gen bulunmaktadır! Ancak bu gene sahipseniz, hastalığa yakalanma riskiniz sadece %2 civarındadır!
- Genetik işaretleyiciler (markers)
Bu kökenin belirlenmesi, genlerinizdeki belli işaretleyicileri diğer insanlardan alınan işaretleyiciler ile kıyaslama yoluyla yapılıyor.
- Veritabanı/popülasyon etkisi (DNA testlerinin güvenilirliği)
DNA testleri, testi yapan firmanın veritabanı kadar güvenilirdir. Eğer ki testi yapan firmanın veritabanı yeterince geniş değilse veya sizin bulunduğunuz popülasyonu yeterince iyi yansıtmıyorsa, hatalı veya yanıltıcı sonuçlara ulaşabilirsiniz.
- Tek yumurta ikizleri örneği
örneğin tek yumurta ikizlerinden birisi, az önce sözünü ettiğim ankilozan spondilit hastalığına sahipse, diğerinin bu hastalığa yakalanma ihtimali %100’ün çok altında, sadece %60 civarındadır. Birebir aynı genler ama tamamen farklı bir sonuç!