Xenobot 3.0 Üretildi: Bu Robotlar Canlı ve Artık Üreyebiliyorlar!

397 B görüntülenme05.12.2021
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun YazısıKendi Kendine Üreyebilen Biyolojik Robotlar Üretildi: Xenobot 3.0 ile Tanışın!
Derinlemesine

Özet

Video, yapay zekâ tarafından tasarlanıp gerçek hücrelerden oluşturulmuş yeni nesil canlı robotlar olan Xenobotların (1.0, 2.0, 3.0) nasıl üretildiğini, hangi biyolojik ve bilgisayar yöntemlerinin kullanıldığını ve bu canlı bilgisayar/robotların potansiyel yeteneklerini ve uygulama alanlarını açıklıyor. Ayrıca çalışma tarihçesi, kullanılan hücre tipleri, evrimsel algoritmaların rolü ve etik/gelecek perspektiflerine dair kısa vurgular içeriyor.

Terimler

  • Abiyogenez

    Bunu araştıran ve biyokimyanın alt dallarından biri olan Abiyogenez sahasında son 120 yılda müthiş atılımlar yapıldı, ama henüz tüm detayları çözebilmiş değiliz. (Bağlam: cansızlıktan canlılığa geçişin biyokimyasını inceleyen saha.)

  • Kimyasal evrim

    Yaşam, daha önce de anlattığım gibi, 4.54 milyar yıl önce doğan gezegenimizin erken evrelerindeki kimyasal bir çorba içinde, bugün 'kimyasal evrim' dediğimiz bir yolla var oldu.

  • CRISPR / gen düzenleme yöntemleri

    Mesela yine daha önceden anlattığım CRISPR gibi gen düzenleme yöntemlerini kullanarak, var olan canlıların genlerini değiştirebilirsiniz ve yepyeni formlar inşa edebilirsiniz.

  • Kök hücreler

    Kök hücreler, vücudumuzdaki diğer birçok hücreye dönüşebilme yeteneği olan, çok özel hücreler. Bunları kendi hallerine bıraksanız, normal gelişimleri içinde belli hücrelere dönüşürlerdi.

  • Xenopus laevis

    Buna, Xenobot 1.0 adı verildi. Bu böyle uzaylı medeniyet ismi gibi olsa da, aslında adını hücreleri ödünç alınan kurbağadan geliyor: Xenopus laevis, yani Afrika Pençeli Kurbağası.

  • Xenobot 1.0

    İşte 2020 yılında bir araştırma ekibi, tam olarak bunu yaptılar: Kurbağalara ait iki tip hücreyle başladılar: Kalp kası hücresi ve deri hücresi. Sonra tek tek, binlercesini birbirine yapıştırarak, binlerce hücreden oluşan yeni bir organizma inşa ettiler. Tahmin edebileceğiniz gibi bu, çok meşakkatli bir süreçti ama çalıştı: O kalp kası hücrelerinin kasılıp gevşemesi sayesinde ilerleyen ve deri hücreleri sayesinde çevreleriyle belli tip etkileşimler gerçekleştirebilen canlılar yaratıldı.

  • Xenobot 2.0

    Bu yılın Mart ayında yaptıkları bir çalışmada, bu defa kurbağa yumurtalarından aldıkları kök hücreleri kullandılar. Araştırmacılar, bu hücrelerin gelişimine engel oldular ve onları diğer kurbağa hücrelerinden ayırdılar. Bunu yaptıklarında, bu kök hücrelerden binlercesi bir araya gelerek, küresel bir şekilde kendi üstlerine çökerek yepyeni bir organizmaya dönüştüklerini fark ettiler. Bu, Xenobot 2.0'ın doğumuydu. Bu hücre öbekleri, kas hücrelerine ihtiyaç duymadan hareket edebiliyordu. Hatta dış yüzeyle temas eden kök hücreler, deri hücresine benzer hücrelere dönüştüler ve sil dediğimiz küçük kıllar ürettiler. Bu kıllar, normalde akciğer, dölyatağı borusu veya bağırsak gibi organlarınızın içinde bulunur ve bir ileri bir geri salınarak buradaki mukusun hareket etmesini, içindekini yabancı maddelerin ayıklanmasını falan sağlar. Ama bu hücreler, bu silleri kullanarak hareket etmeyi öğrendiler. Farklı koşullarda bile kimyasal gradyanları takip ederek yönlerini bulabiliyorlardı, çok daha uzun bir ömre sahiplerdi, birbirleriyle çalışıp, hasar aldıklarında kendilerini tamir edebiliyorlardı.

  • Xenobot 3.0

    Sonuç olarak algoritma, aylar süren evrim simülasyonları sonucunda Pac-Man'e benzeyen bir vücut tasarladı. Yapay Zeka'nın tasarladığı ve hiçbir şekilde genleri değiştirilmemiş olan hücre yığınları, gerçekten de kendiliğinden su içindeki parçaları toplayıp, bir yumak haline getirebiliyordu. Bu Pac-Man şekilli hücre öbekleri, kendilerine benzer 'Xenobebekler' inşa edecek biçimde hücreleri toplayıp bir araya getirebiliyorlardı. Böylece Xenobot 3.0 doğmuş oldu.

  • Xenobebekler

    Bu Xenobebekler bir süre sonra ebeveynleri gibi canlanıyor, hareket ediyor ve onlar da ortamdan hücre toplayıp öbekler inşa ediyorlardı.

  • Evrimsel algoritmalar

    Evrimsel algoritmalar, doğadaki evrim yasasının süperbilgisayar simülasyonları sayesinde çok daha hızlı bir şekilde çalışmasını sağlayan bir yapay zeka sahası. Bu algoritmalara kullanmak istediğiniz parametreleri ve yapmak istediğiniz işi giriyorsunuz. Tıpkı bilgisayar oyunlarındaki gibi, fizik yasalarının tanımlı olduğu bir ortamda, evrimsel algoritmanızı çalıştırıyorsunuz.

  • Mutasyon

    Bu sırada ufak tefek rastgele değişimler, yani mutasyonlar katarak, yeni bir nesil oluşturabiliriz.

  • EosFP (flüorasan protein)

    mRNA teknolojisi kullanılarak bunlara EosFP diye bir flüorasan protein verildi. Bu protein üzerine 390 nanometre dalgaboyunda mavi ışık düşerse, bu protein mavi değil de kırmızı ışık saçmaya başlıyor. Böylece bir Xenobot'un ömrü içinde bu spesifik dalgaboyundaki ışığa maruz kalıp kalmadığını anlamak mümkün oluyor.

  • Sil (siller)

    Sil dediğimiz küçük kıllar, normalde akciğer, dölyatağı borusu veya bağırsak gibi organlarınızın içinde bulunur ve bir ileri bir geri salınarak buradaki mukusun hareket etmesini, içindekini yabancı maddelerin ayıklanmasını falan sağlar.

  • Biyolojik bilgisayar / yaşayan bilgisayar

    Evet, biyolojik hücrelerden oluşan bir bilgisayara 1 bitlik bilgi kodlamak demek. Yani insanların verdiği görevleri yapacak biçimde evrimleşen tekil Xenobotlar bir sürü halinde bir araya geldiklerinde, aynı zamanda bir bilgisayar gibi davranabiliyorlar. Ama sizin sahip olduğunuzdan farklı olarak, canlı bir bilgisayar. Yaşayan bir bilgisayar!

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Abiyogenez alanında bütün detaylar çözüldü ve cansızdan canlıya geçiş artık kolayca laboratuvarda yapılabiliyor.

    Abiyogenez konusunda son 120 yılda büyük ilerlemeler olmasına rağmen hâlâ tüm detaylar çözülebilmiş değil ve cansızdan canlıya sıfırdan yaratmak henüz pratik bir yöntem değil.

  • Yeni canlı formlar yaratmak için mutlaka genomları değiştirmeniz gerekir (ör. CRISPR ile gen düzenleme zorunludur).

    Gen düzenleme bir yol olsa da, mevcut hücreleri izole edip farklı şekillerde birleştirerek veya gelişim süreçlerini yönlendirerek genomu değiştirmeden de yeni çok hücreli formlar oluşturmak mümkün.

  • Doğal gelişim 'tepeden aşağıya', birilerinin hücreleri tek tek dikip bir organizma oluşturması gibidir.

    Doğal gelişim 'tabandan yukarıya' işler: atomlar molekülleri, moleküller hücreleri, hücreler dokuları ve organları kendi içsel programlarıyla oluşturur; hücrelerin kendi gelişim süreçlerine hükmetmek gereklidir.

  • Evrim bir bireyin ömrü içinde gerçekleşir; birey kendi yaşamı boyunca evrimleşir.

    Evrim nesiller boyunca, popülasyon düzeyinde gerçekleşir; bireyler kendi ömürlerinde 'gelişir' ama genetik evrim birden çok nesil gerektirir (virüsler gibi organizmalar hızlı nesil atarken insanlar yavaş nesil atlar).

  • Xenobotlar genetik olarak değiştirilmiş organizmalardır.

    Xenobotları oluşturan hücrelerin genomları değiştirilmemiştir; sadece çok hücreli formdan ayrılan hücrelerin yeni düzenlemeleriyle farklı bir organizma biçimi ortaya çıktı.

  • Hareket için mutlaka kas hücrelerine ihtiyaç vardır.

    Xenobot 2.0 örneğinde görüldüğü gibi, cilia-benzeri yüzey yapılarıyla kas hücresi olmadan da hareket etmek mümkündür.

  • Bilgisayarlar mutlaka metal ve silikon gibi cansız malzemelerden yapılmalıdır; biyolojik hücrelerden bilgisayar yapılamaz.

    Canlı hücrelerden oluşan Xenobotlar, mRNA ve floresan proteinler kullanılarak en azından 1 bitlik biyolojik hafıza saklayabiliyor ve topluca bilgisayar benzeri davranışlar sergileyebiliyorlar.

  • Hasar gören biyolojik makineler onarılamaz veya çok yavaş onarılır.

    Xenobotlar gibi canlı hücresel yapılar kısa sürede (örneğin birkaç dakika içinde) hasarlarını kapatıp görevlerine dönebiliyorlar.

  • Evrimsel algoritmalar insan mühendisliğinin yerini alamaz; insanlar her zaman daha iyi tasarım yapar.

    Gerçekte evrimsel algoritmaların ürettiği tasarımlar, pek çok karmaşık mühendislik probleminde insan tasarımlarından yüzlerce ila binlerce kat daha verimli olabiliyor.

Sorular

  • Bu robotlar canlı mı ve artık üreyebiliyorlar mı?

    Evet, Xenobotlar canlı hücrelerden oluşuyor ve su içinde çevreden hücre toplayıp yeni hareket eden öbekler oluşturabildikleri için fiziksel olarak 'üreme benzeri' bir çoğalma gösterdiler (genetik çoğalma değil, hücresel toplanma yoluyla).

  • Yeni, önceden var olmayan bir canlı nasıl yaratılabilir?

    Teorik olarak abiogenez kimyasını çözüp sıfırdan yaratmak mümkün olabilir ama pratikte mevcut yöntemler, ya genomları değiştirerek (ör. CRISPR) ya da mevcut hücreleri kullanıp bunları yeni bedensel düzenlerde birleştirerek yeni canlı formlar oluşturmaktır.

  • Xenobotlar nasıl evrimsel algoritmalarla tasarlanıyor?

    Simüle edilmiş fizik ortamlarında on binlerce birey test edilip en iyi performans gösterenler seçiliyor, çaprazlanıp mutasyonlar eklenerek yeni nesiller oluşturuluyor ve bu süreçler çok kısa sürede milyonlarca yıllık evrime benzer çeşitlilik yaratıyor.

  • Xenobot 1.0, 2.0 ve 3.0 arasındaki farklar nelerdir?

    Xenobot 1.0 yetişkin kalp ve deri hücrelerinin elle birleştirilmesiyle hareket ederdi; 2.0 embriyonik kök hücrelerinin kendi kendine farklılaşmasıyla cilia-benzeri yapılarla hareket etti ve kendini tamir edebildi; 3.0 ise evrimsel algoritmanın tasarımının mikrocerrahiyle üretilmiş gerçek versiyonudur ve partikül toplama/çoğaltma davranışı gösterdi.

  • Bu hücrelerin genleri değiştirildi mi?

    Hayır, Xenobotları oluşturan hücrelerin genomları değiştirilmedi; orijinal kurbağa genomuna sahipler.

  • Xenobotlar kas hücreleri olmadan nasıl hareket ediyor?

    Embriyonik kök hücrelerden dış yüzeyde farklılaşan hücreler sil (cilia)-benzeri yapılara sahip oluyor ve bunların sallanmasıyla hareket edebiliyorlar.

  • Evrimsel algoritmalar gerçek dünyada ne kadar hızlı sonuç verebilir?

    Simülasyonlarda nesiller milisaniyeler içinde oluşturulabildiği için milyonlarca yıllık evrimsel süreçler günler veya haftalar içinde çalıştırılabilir ve somut tasarımlar elde edilebilir.

  • Xenobotlara hafıza veya bilgi kodlamak mümkün mü?

    Evet; mRNA ile EosFP benzeri bir floresan protein verilip belirli dalga boyuna maruz kalma ile renginin değişmesi sağlanarak 1 bitlik bilgi (maruz kaldı/madı) depolanabildi.

  • Bu biyolojik robotların hangi avantajları var?

    Canlı olmaları sayesinde kendilerini tamir edebilir, karmaşık ve esnek kimyasal reaksiyonları gerçekleştirebilir ve canlı çevrede metal/plastik robotların yapamayacağı görevleri yerine getirebilirler.

  • Bunların kullanımında etik bir sorun var mı?

    Evet; konuşmacı etik boyutunun önemli olduğunu vurguluyor ve bu teknolojinin iyi ve kötü olası sonuçları hakkında tartışma gerektiğini belirtiyor.

Ön Bilgiler

  • Temel evrim kavramları (nesiller, mutasyon, doğal seçilim)
  • Hücre biyolojisi (hücre türleri, kök hücreler, farklılaşma)
  • Moleküler biyoloji giriş (mRNA, protein ekspresyonu, flüoresan proteinler)
  • Genetik ve genom kavramı (gen düzenleme referansları için)
  • Bilgisayar simülasyonları ve temel yapay zekâ/evrimsel algoritma kavramları
  • Temel fizik bilgisi (fizik yasalarının simülasyonda rolü)
  • Sentetik biyoloji ve biyo-mühendisliğe dair temel anlayış
  • Etik ve risk değerlendirmesi hakkında temel farkındalık

Tarihsel Bağlam

  • ≈4,54 milyar yıl önce — Dünya'nın erken evresindeki kimyasal ortamda yaşamın kimyasal evrim (abiyogenez) yoluyla ortaya çıkması
  • Son 120 yıl — Abiyogenez alanında önemli bilimsel atılımlar yapılması
  • 2020 — Xenobot 1.0'ın kurbağa kalp kası ve deri hücreleri kullanılarak laboratuvarda inşa edilmesi
  • Mart (bahsedilen yıl belirtilmemiş) — Kök hücrelerden Xenobot 2.0'ın kendi kendine küresel yapılar oluşturarak hareket edebilen organizmalara dönüşmesi
  • Xenobot 3.0 üretildi — Yapay zekâ tarafından tasarlanan Pac-Man benzeri vücut tasarımının gerçek kurbağa hücreleriyle mikrocerrahi yoluyla üretilmesi ve çalıştırılması
  • İlk kez bir canlı yapay zekâ tarafından tasarlandı — Yapay zekâ tasarımıyla oluşturulan biyolojik organizmanın gerçeğe dönüştürülmesi
  • Son 30 yıl — Evrimsel algoritmaların süperbilgisayar simulasyonlarıyla çok hızlı evrimsel tasarımlar üretmesi ve mühendislikte kullanılmaya başlanması
  • CRISPR ve benzeri gen düzenleme yöntemlerinin kullanımı — Var olan canlıların genlerinin değiştirilerek yeni formların inşa edilebilmesi (tarihsel olarak modern döneme ait gelişme)
  • mRNA teknolojisi uygulaması — Xenobotlara EosFP gibi floresan protein verilerek biyolojik hücrelere 1 bit bilgi kodlanması
  • Örnek olarak hızlı evrim olgusu — İnfluenza gibi bazı virüslerin çok kısa sürede hızlı evrim geçirmesine ilişkin gözlemler
  • 4 milyar yıl (Dünyadaki yaşamın evrim süresi)
  • 4,54 milyar yıl önce (Dünya'nın erken evresi ve yaşamın ortaya çıktığı zaman aralığı olarak anılan dönem)
  • Son 120 yıl (Abiyogenez araştırmalarında kaydedilen büyük ilerleme dönemi)
  • 2020 (Xenobot 1.0 çalışmasının yapıldığı yıl)
  • Mart (bahsedilen yıl belirtilmemiş) (Xenobot 2.0 çalışmasının yayımlandığı/gerçekleştirildiği ay)
  • Son 30 yıl (Evrimsel algoritmaların mühendislikte yaygın olarak kullanıldığı dönem)

Kişiler

  • Douglas Blackiston

    Yapay zekânın tasarladığı Pac-Man benzeri vücut tasarımını gerçek kurbağa hücreleri kullanarak (mikrocerrahiyle) üretip Xenobot 3.0'ı ortaya çıkaran araştırmacı.

  • Dr. Frankenstein

    Araştırmacıların mikrocerrahiyle yeni organizmalar üretmesi, Dr. Frankenstein'a benzetilerek kullanıldı.

Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

Evrimsel algoritmalar ve evrimsel robotik sahasının ne olduğunu anlatan bir video

İşte burada benim de doktora tezimi yazdığım konu devreye giriyor: Evrimsel algoritmalar ve evrimsel robotik. Bu sahanın ne olduğunu size önümüzdeki haftalarda çekeceğim bir videoda anlatacağım, kaçırmak istemezseniz bildirimleri açmayı sakın unutmayın. Ama özetle evrimsel algoritmalar, doğadaki evrim yasasının süperbilgisayar simülasyonları sayesinde çok daha hızlı bir şekilde çalışmasını sağlayan bir yapay zeka sahası.

Biyolojik yazılımdan (biological software) bahsetmek

Tabii anlatabileceğim daha çok şey var ama uzatmayayım. Size bir gün biyolojik yazılımdan bahsedeceğim, bana hatırlatın. Bu yöntem, istediğimiz her hücreyle elektrikle iletişim kurmamızı sağlıyor ve bu da çığır açıcı bir teknoloji.