Şeytan ve Tımarhane: "Delilik", Tarih Boyunca Nasıl Tedavi Edildi?

933 B görüntülenme26.01.2023
Evrim AğacıBi' Başka Video
Derinlemesine

Özet

Video, tarih boyunca akıl hastalıklarının nasıl anlaşılıp tedavi edildiğini; demonolojik açıklamalardan başlayıp antik tıbbın keşifleri, Orta Çağ geri dönüşü, İslam'ın Altın Çağı'ndaki katkılar, tımarhanelerin gelişimi, 18.-20. yüzyıl reformları, zalim uygulamalar ve modern biyopsikososyal model ile genetiğe ve modern tedavilere nasıl gelindiğini özetliyor. Ayrıca tarihsel örnekler, önemli figürler, uygulanan tedaviler ve bilimin gelişiminin psikiyatriyi nasıl değiştirdiği ele alınıyor.

Terimler

  • Demonoloji

    Akıl hastalıklarını ve tuhaf davranışları şeytanlar, cinler ve kötü ruhlar gibi doğaüstü faillerin eylemi olarak açıklayan inanç sistemi; binlerce yıl öncesine dayanan ve etkileri günümüzde de hissedilen bir yaklaşım.

  • Animizm

    Canlı-cansız her şeyin ruhları olduğu inancı; insanların antik dönemlerde tuhaf davranışları dışarıdan etki eden ruhsal ajanlarla açıklama eğiliminin bir parçası olarak gelişmiş bir görüş.

  • Trefinasyon (trepanasyon)

    Kafa delme işlemi; antik dönemde epilepsiye benzeyen nöbetler ve tuhaf davranışlar gibi durumlarda 'kötü ruhları' dışarı çıkarmak amacıyla kafatasında düzenli olarak açılan oyuklar.

  • Egzorsizm

    Şeytan çıkarma ayini; Hristiyanlıkta görülen geleneksel ritüellerin örneği olarak demonolojik inançların modern uzantılarından biri.

  • Hortaea werneckii

    Metinde örnek verilen mantar; insanların Anadolu toplumlarında 'cinlerin kına yakması' gibi mitlerle açıkladıkları kahverengimsi-sarı lekelerin gerçek bir mantar enfeksiyonundan, örneğin Hortaea werneckii'den kaynaklanabileceğine dikkat çekiliyor.

  • Fayohipomikoz (melanize mantar enfeksiyonu)

    Kahverengimsi-sarı lekelerin gerçek nedenlerinden biri olarak belirtilen mantar enfeksiyonu türü; metinde bu tür lekelere ilişkin halk inançlarının bilimsel açıklamasına örnek olarak veriliyor.

  • Humoral patoloji teorisi

    Hipokrat döneminde ileri sürülen teori; tüm hastalıkların vücuttaki dört sıvı (kan, kara safra, sarı safra ve balgam) arasındaki dengesizlikten kaynaklandığını iddia eder ve bu sıvıları belirli organlarla özdeşleştirir (kan–kalp, kara safra–dalak, sarı safra–karaciğer, balgam–beyin).

  • Sülükle kan alma / Hacamat (kupayla kan alma)

    Humoral teoriye dayanarak 'fazla' kabul edilen kanı azaltma amaçlı uygulamalar; metinde humoral teorinin yüzlerce yıl boyunca uygulanmış tedavi yöntemlerinin kökeni olarak anlatılıyor.

  • Animalizm (hayvancılık görüşü)

    Akıl hastalıklarını insanın 'hayvanlaşması' olarak gören ve hastaları hayvanlar gibi eğitilmesi, korkuyla ve döverek kontrol edilmesi gereken varlıklar olarak değerlendiren yaklaşım; Orta Çağ sonrası dönemlerde görülen bir zihniyet.

  • Tımarhane (akıl hastanesi)

    Modern akıl hastanelerinin ataları; 15. yüzyıldan itibaren ortaya çıkan kurumsal yapılar, ancak erken örneklerinin şartları çoğunlukla kötüydü, hastalar sergileniyor veya kötü muameleye maruz kalıyordu.

  • Etik tedavi

    Akıl hastanesi şartlarını iyileştirmeye yönelik reform anlayışı; hastaların zincirlenmemesi, kitap okuyabilmesi, doktorlarla iletişim kurmaya teşvik edilmesi, hasta popülasyonunun sınırlandırılması gibi uygulamaları içerir ve insan onurunu gözeten tedavi yaklaşımını ifade eder.

  • Lobotomi

    Hastaların beyinlerinin parçalarını kesip biçmeyi içeren cerrahi uygulama; tarihsel olarak bazı akıl hastanelerinde yapılan ve günümüzde korkunç bir uygulama olarak anılan yöntem.

  • Konversiyon histerisi / Fonksiyonel nörolojik semptom bozukluğu

    Yoğun stres nedeniyle kişi üzerinde fizyolojik bozulmaların görübildiği durum; metinde örnek olarak, kontrol edilemeyen duygusal çalkantıların körlüğe veya felce neden olabildiği belirtiliyor.

  • Franz Mesmer ve 'evrensel manyetik sıvı' teorisi

    Mesmer'in akıl hastalıklarının kişinin içinde bulunduğuna inandığı 'evrensel manyetik sıvı'daki dengesizlikten kaynaklandığı fikri; metinde Mesmer'in görüşü manyetik akım/akış fikri olarak özetleniyor ve 'mesmerize' (büyülenmek) sözcüğünün soyadından geldiğine değiniliyor.

  • Hipnoz

    Bazı uzmanların, akıl hastalıklarının psikolojik müdahalelerle tedavi edilebileceğini öne sürerken kullandıkları yöntemlerden biri; Mesmer ve onu izleyenlerin uygulamalarına atıfta bulunularak bahsediliyor.

  • Katartik metodu ve Psikoanaliz

    Josef Breuer ve Sigmund Freud'un geliştirdiği yaklaşımlar; önce 'katartik metodu' sonra 'psikoanaliz' olarak anılan bu yöntemlerin, kişinin ailevi geçmişini, sosyal yaşantısını ve günlük sorunlarını psikolojik tedaviye dahil etmeye başlaması önemli katkıları olarak gösteriliyor.

  • Nörotransmiterler (serotonin, dopamin, oksitosin)

    Beyindeki kimyasal maddeler; metinde akıl hastalıklarının bir bölümünün beynin bu kimyasal maddelerindeki dengesizliklerden kaynaklanabileceği ve bu eksikliği gidermeye yönelik ilaçların etkili olduğu vurgulanıyor.

  • Klorpromazin

    Metinde örnek olarak adı geçen ilaç; şizofreni tedavisinde işe yarayan ilk ilaçlardan biri olarak anılıyor.

  • Lityum karbonat

    Bipolar bozukluk tedavisinde ilk defa işe yarar çözümler sağlayan ilaç örneği olarak metinde geçen madde.

  • Derin beyin stimülasyonu

    Sinir cerrahisinde kullanılan bir tedavi yöntemi; metinde bazı Parkinson hastalarının bu tedavi sayesinde titremelerden kurtulabildiği örneğiyle anlatılıyor.

  • Elektroşok tedavisi

    Elektrik şokunun psikiyatrik tedavi amacıyla kullanılması; metinde tarihsel olarak hem uygulandığı hem de kötüye kullanılarak 'tedavi adı altında işkence' şeklinde kullanıldığı ifade ediliyor.

  • Biyopsikososyal model

    Biyoloji, fizyoloji, fizik ve kimyanın işbirliğiyle psikoloji ve psikiyatride gelişen modern yaklaşım; hastalıkları sadece bedensel nedenlerle değil, aynı zamanda psikolojik ve sosyal etkenlerle de ilişkilendiren model.

  • Ampirizm (deneycilik)

    Bilimsel yöntemin merkezinde yer alan, gözlem ve deneylere dayanan yaklaşım; metinde akıl hastalıklarının demonolojiden ampirizme doğru evrildiği ve yanlışlanabilir hipotezlerle ilerlemenin önemine vurgu yapılıyor.

  • Rosenhan Deneyi

    Metinde bahsedilen ve psikiyatri uygulamalarını sorgulayan deneysel çalışmalardan biri olarak anılıyor; bu ve benzeri deneylerin akıl hastanelerine bakışı değiştirerek evde bakım, sosyal rehabilitasyon merkezleri ve kliniklerin doğmasına katkı sağladığı belirtiliyor.

  • İnsan genomunun dizilenmesi

    21. yüzyılda gerçekleşen bilimsel adım; metinde akıl hastalıklarının genetik kökenlerini araştırma ve bazı bozuklukların yüksek oranda genetikle izah edilebildiğinin ortaya konmasıyla ilişkilendiriliyor.

  • Etik kurullar

    Bilimsel araştırmaların insanlara zarar vermesini engellemek amacıyla oluşturulan düzenleyici yapılar; metinde insanların üzerinde keyfi deneyler yapılamaması için bu kurulların ortaya çıktığı belirtiliyor.

  • Jiratörler

    Metinde hastaların bağlanıp bir o yana bir bu yana döndürüldüğü cihazlar olarak anılan uygulama; tarihsel psikiyatri uygulamaları sırasında kullanılan döndürme amaçlı cihazlara atıfta bulunuluyor.

  • Holistik (bütüncül) tıp

    İslam coğrafyasında gelişen ve hastalıkların tekil sebeplerden ziyade yaşam biçimi, çevre ve diyet gibi etmenlerle bağlantılı olduğunu savunan yaklaşım; hastalığın tüm yönlerini dikkate alarak tedavi etmeye çalışır.

  • Anti-psikiyatri

    Metinde sorgulanan ve bazı psikiyatristlerin de dahil olduğu eleştirel akımlar; psikiyatriyi ve uygulamalarını eleştiren hareketler olarak anılıyor ve izahı ileriki videolara bırakılıyor.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Tuhaf davranışlar ve zihinsel hastalıklar doğrudan şeytanların veya kötü ruhların etkisindendir.

    Bu tür davranışların büyük kısmı biyolojik, psikolojik veya sosyal etkenlerle açıklanabilir; demonolojik açıklamalar bilimsel kanıt sağlamaz.

  • Elde veya vücutta görülen kahverengimsi-sarı lekeler cinlerin kına yakmasından kaynaklanır.

    Bu lekeler genellikle 'Hortaea werneckii' gibi mantarların neden olduğu fayohipomikoz (melanize mantar enfeksiyonu) gibi tıbbi etkenlerle ilgilidir.

  • Kadınlardaki zihinsel sorunlar rahmin vücutta serbestçe dolaşması sonucu oluşur (wandering womb).

    Bu antik inanış bilimsel değildir; kadınlarda görülen zihinsel sorunların nedenleri biyolojik, psikolojik ve sosyal faktörlerin etkileşimine dayanır.

  • Humoral teori (dört sıvı) modern tıbbın yerini alabilir ve tüm hastalıkları açıklar.

    Humoral teori tarihsel olarak etkiliydi ama modern tıp hastalıkları moleküler, hücresel, nörolojik ve çevresel etkenlerle açıklar; humoral açıklama tek başına yetersizdir.

  • Akıl hastaları 'hayvanlaşmış' ve hayvanlara benzer şekilde eğitilmeli, dövülmeli veya korkutulmalıdır.

    Akıl hastaları insan onuruna ve haklarına sahip bireylerdir; şiddet ve korkutma hem etik dışıdır hem de etkili tedavi sağlamaz.

  • Mesmer'in 'evrensel manyetik sıvı' teorisi akıl hastalıklarının gerçek sebebidir.

    Bu teori bilimsel temele dayanmaz; mesmenin çalışmaları hipnoz gibi bazı psikoterapötik fikirlerin tarihine etki etse de manyetik sıvı hipotezi doğru değildir.

  • Elektroşok, lobotomi gibi uygulamalar her zaman bilimsel ve faydalıdır; onları uygulamak tedaviye dahildir.

    Geçmişte bu yöntemler sıklıkla kötü uygulanmış ve zarar verici olmuşlardır; bugün etik standartlar, kontrollü endikasyonlar ve onam gereklidir; lobotomi çoğunlukla terk edilmiştir.

  • Eşcinsellik bir zihinsel hastalıktır ve dönüşümsel tedaviler veya elektroşokla düzeltilebilir.

    Eşcinsellik bir hastalık değildir; dönüşüm terapileri ve benzeri uygulamalar zararlı ve etik dışıdır, bilimsel destekleri yoktur.

  • Psikiyatri ve psikoloji, diğer tıp dallarından daha az güvenilir veya bilimsel yöntemlere sahiptir.

    Psikiyatri de ampirik yöntemlere, deneylere ve kanıta dayalı uygulamalara dayanmaktadır; alan tarih boyunca hatalar yapmış olsa da günümüzde güçlü bilimsel altyapılar vardır.

  • Akıl hastaneleri hep hasta bakımına adanmış şefkatli kurumlar olmuştur.

    Tarih boyunca birçok tımarhane hem bakım amaçlı hem de sosyal kontrol, depolama ve sergileme işlevi görmüş, kötü uygulamalara sahne olmuştur; reformlar ve etik kurallarla bu kısmen düzeltilmiştir.

Sorular

  • Tarih boyunca 'delilik' nasıl açıklanıyordu?

    Çoğunlukla demonolojik/ruhsal etkenlere (şeytan, cin, kötü ruhlar) bağlanıyordu; daha sonra humoral denge, beyin kaynaklı biyolojik sebepler ve psikolojik etmenler gibi farklı açıklamalar geliştirildi.

  • Trepanasyon nedir ve tarihi ne kadar eskidir?

    Trepanasyon kafatasında kasıtlı delik açma işlemidir; mağara buluntuları ve kafataslarında M.Ö. binlerce yıla (ör. M.Ö. 6500 dolayları) giden örnekler vardır.

  • Humoral teori (dört sıvı) neyi iddia ediyordu?

    Hastalıkların kan, kara safra, sarı safra ve balgamın dengesizliğinden kaynaklandığını savunuyordu ve buna göre kan alma, hacamat gibi dengelenmeye yönelik tedaviler uygulandı.

  • Orta Çağ'da akıl hastalıklarına yaklaşım nasıldı?

    Bilimin gerilemesiyle demonoloji yeniden güçlendi, dini ritüellerle tedavi arandı ve farklı görünen kişiler cadı veya büyücü ilan edilip zulüm gördü.

  • İslam dünyası akıl hastalıklarının anlaşılmasına nasıl katkı sağladı?

    Antik Yunan metinlerini Arapçaya çevirip geliştirdiler; İbn-i Sina gibi isimler sinir sistemi ve bulaşıcı etkenlere ilişkin ileri görüşler ortaya koydu ve bütüncül tıp yaklaşımlarını geliştirdiler.

  • Modern 'etik tedavi' (moral treatment) neyi değiştirdi?

    Hastaların zincirlerinin kaldırılması, temiz hava, hijyen, iletişim teşviki ve hasta sayısının sınırlandırılması gibi insani bakım uygulamalarıyla tedavi yöntemlerinde iyileşme sağladı.

  • Tımarhanelerde hangi kötü uygulamalar yapıldı?

    Sergileme, kötü koşullar, fiziksel zorlamalar, sülükle kan alma, jiratörler, lobotomi ve uygunsuz elektroşok uygulamaları gibi zarar verici ve bazen işkence niteliğinde uygulamalar yapıldı.

  • Mesmer'in fikirleri neydi ve bunun sonucu ne oldu?

    Mesmer akıl hastalıklarının 'evrensel manyetik sıvı' dengesizliğinden kaynaklandığını savundu; bu fikirlerden hipnoz ve 'mesmerize' terimi türedi ama manyetik sıvı fikri bilimsel değildir.

  • Günümüzde akıl hastalıklarının tedavisinde hangi model hâkim?

    Biyopsikososyal model hâkimdir; biyolojik (nörotransmiterler, genetik), psikolojik ve sosyal etkenlerin birleşik rolü kabul edilir.

  • Geçmişte yapılan yanlışlardan nasıl ders çıkarıldı?

    Deneysel yöntemlerin, etik kurulların, toplum temelli bakımın ve kanıta dayalı ilaç/tedavi geliştirme süreçlerinin öneminin anlaşılmasıyla hatalar yavaşça düzeltildi.

Ön Bilgiler

  • Temel biyoloji bilgisi (hücre, organ, beyin yapısı)
  • Temel nöroloji ve nörotransmiter kavramları
  • Temel genetik kavramları (kalıtım, ikiz çalışmaları, genom dizileme)
  • Tıp tarihi ve Orta Çağ/Antik dönem tarihine genel aşinalık faydalıdır
  • Temel psikoloji ve psikiyatri terim bilgisi
  • Bilimsel yöntemin (hipotez, deney, yanlışlanabilirlik) temel kavramları
  • Sosyoloji ve tıp etiği hakkında temel farkındalık

Tarihsel Bağlam

  • Trefinasyon / trepanasyon uygulamaları ve kafatası buluntuları (M.Ö. 6500'e giden kanıtlar)
  • Animizm ve demonoloji inançlarının yükselişi (binlerce yıllık dönem)
  • Mezopotamya ve Antik Mısır papirüslerinde zihinsel hastalıkların rahimle ilişkilendirilmesi (M.Ö. 1900'lü yıllar)
  • Hipokrat'ın zihinsel bozuklukları biyolojik sebeplere dayandırması (Antik Yunan dönemi)
  • Galen'in zihinsel hastalıkların stres vb. psikolojik etmenlerle ilişkisini vurgulaması (2. yüzyıl, Bergama)
  • Malleus Maleficarum'un yazılması (1486, Heinrich Kramer)
  • Cadı avları ve kitlesel infazlar (Malleus Maleficarum sonrası çıkan dalgalar; yüzbinlerce kişinin öldürülmesi)
  • Kilisenin güçlenmesi ve bilimin Avrupa'da gerilemesi (Orta Çağ)
  • Huneyn bin İshak başta olmak üzere Antik Yunan tıp metinlerinin Arapçaya çevrilmesi (İslam coğrafyasında tercümeler)
  • Emeviler döneminde tıbbi/zehirleme uygulamalarına dair referanslar (Emeviler dönemi, 1. Muaviye ve İbn Atal belirtilmesi)
  • İbn-i Sina'nın tıbbi gözlemleri ve enfeksiyon/çevresel etkenlere dair bulguları (10. yüzyıl)
  • İslam alimlerinin biriktirdiği bilginin Avrupa'ya aktarılması ve Avrupa'da bilimin yeniden canlanmasına katkısı
  • St. Mary Manastırı ile modern akıl hastanelerinin ilk örnekleri (1403)
  • Bethlehem (Bedlam) hastanesinin akıl hastalarını sergileyip turistik merkez haline gelmesi
  • Viyana'da Lunatics Tower inşası ve izlenebilen hasta odaları (1784)
  • Benjamin Rush ve kan alma uygulamalarının yaygınlığı (18.-19. yüzyıllarda uygulanan kan verme uygulamaları)
  • Sülük ve hacamat gibi kanı azaltma uygulamalarının uzun tarihçesi
  • Tımarhanelerde jiratör, bağlama ve fiziksel cezalandırma gibi uygulamaların kullanılması
  • Philippe Pinel'in La Bicetre'de yaptığı reformlar; hastalar için daha insancıl koşulların başlatılması
  • Etik tedavi hareketinin başlaması: zincirlerin kaldırılması, hastalara okuma ve iletişim imkanı sağlanması
  • Nellie Bly'nin 'Deli Evinde 10 Gün' deneyimi ve yayımlanması (1887) ile kötü muamelenin açığa çıkması
  • Franz Anton Mesmer'in manyetizma/mesmerizm fikirleri ve hipnozun erken kullanımı
  • Elektroşok terapisi (elektriğin tıpta kullanımı) ve tarihsel kötüye kullanımları
  • Lobotomi uygulamalarının gelişmesi ve yaygın kullanımı (20. yüzyılın başları ve ortaları)
  • Psikoanaliz ve katartik yöntemlerin gelişimi (Josef Breuer, Sigmund Freud; 19.-20. yüzyıl)
  • Anti-psychiatry akımlarının varlığı ve psikiyatri eleştirileri (20. yüzyıl ve sonrası)
  • Rosenhan Deneyi ve psikiyatri hastanelerine yönelik eleştiriler (Rosenhan Deneyi, 1973)
  • Biyokimyasal nörotransmitter dengesizliklerine dayalı ilaç tedavilerinin gelişmesi (20. yüzyıl)
  • Lityum, klorpromazin gibi psikiyatrik ilaçların tedavide kullanılmaya başlanması (20. yüzyıl)
  • Derin beyin stimülasyonu gibi modern nörostimülasyon tedavilerinin gelişmesi (20.-21. yüzyıl)
  • İnsan genomunun dizilenmesi ile akıl hastalıklarının genetik kökenlerine yönelik çalışmaların yoğunlaşması (21. yüzyıl, insan genom dizileme çalışmaları)
  • Biyopsikososyal modelin ortaya çıkması ve psikiyatri/psikolojide ampirik kanıta dayalı yöntemlerin benimsenmesi
  • Araştırma etiği ve etik kurullarının oluşması (20. yüzyıl ve sonrası)
  • Milattan Önce 35740'lı yıllar
  • M.Ö. 6500
  • M.Ö. 1900'lü yıllar
  • Antik Yunan dönemi
  • 2. yüzyıl
  • Orta Çağ
  • Cadı avı dönemi (yaklaşık 3 asır)
  • Emeviler dönemi
  • İslam'ın Altın Çağı
  • 10. yüzyıl
  • 15. yüzyıl
  • 18. yüzyıl
  • 19. yüzyıl
  • 20. yüzyıl
  • 21. yüzyıl

Kişiler

  • Ek'ko

    Videonun girişindeki kurgusal hikâyede akıl hastalığı belirtileri gösteren karakter.

  • Hipokrat

    Davranış bozukluklarını biyolojik sebeplere ve özellikle beyne bağlayan erken dönem düşünürlerden biri olarak anıldı.

  • Galen

    2. yüzyılda (Bergama civarında anılan) zihinsel hastalıkların psikolojik etmenlerden kaynaklanabileceğini düşünen hekim olarak bahsedildi.

  • 1. Muaviye

    Emeviler döneminde İbn Atal'ın ilaçları sayesinde düşmanlarını zehirlemeyi öğrendiği bağlamında geçti.

  • İbn Atal

    1. Muaviye bağlamında, ilaçları sayesinde düşmanları zehirlemeyi öğrenme ile ilişkilendirildi.

  • Huneyn bin İshak

    Antik Yunan tıbbına ait metinlerin Arapçaya çevrilmesinde rol oynayan kişi olarak anıldı.

  • İbn-i Sina

    10. yüzyılda hastalıkların bulaşabileceği, sinir sistemi ayırımı gibi kavramları ortaya koyan İslam âlimi olarak anıldı.

  • Heinrich Kramer

    "Malleus Maleficarum" adlı eseri yazan, cadılıkla ilgili yaklaşımlarıyla anılan rahip olarak bahsedildi.

  • Johannes Kepler

    Cadı avları döneminin yarattığı zulümlere örnek olarak Kepler ve annesinin yaşadıkları anıldı.

  • Benjamin Rush

    Ruhsal bozuklukların beyindeki fazla kandan kaynaklandığına inanıp kan alma gibi uygulamaları öneren tarihsel figür.

  • Philippe Pinel

    La Bicêtre Hastanesi'nde akıl hastalarına yönelik ilk insancıl reformları başlatan hekim olarak anıldı.

  • Nellie Bly

    1887'de sahte semptomlarla bir tımarhaneye girerek kötü muameleyi belgeleyen ve "Deli Evinde 10 Gün" kitabını yayımlayan gazeteci.

  • Franz Anton Mesmer

    Histeri ve benzeri durumların 'evrensel manyetik sıvı' dengesizliğinden kaynaklandığını öne süren tarihsel figür.

  • James Braid

    Mesmer ile birlikte bazı ruhsal durumların hipnozla tedavi edilebileceğini öne süren erken dönem uzmanlarından biri.

  • Josef Breuer

    Katartik metot ve psikoanalize giden süreçte adı geçen erken dönem klinik uygulayıcılardan biri olarak anıldı.

  • Sigmund Freud

    Breuer ile başlayan katartik yaklaşımdan gelişen psikoanalizin kurucularından biri olarak bahsedildi.

  • David L. Rosenhan

    Rosenhan Deneyi'nin (psikiyatri kurumları üzerine etkili deneyin) isim babası olarak anıldı.

Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

Bu yaklaşımların (ör. katartik metot, psikoanaliz, hipnoz vb.) bilimsel altyapısının ayrıntılı incelenmesi; ayrı videolar veya bir video serisi şeklinde ele alınması

Bu fikirler, sonradan Josef Breuer ve Sigmund Freud gibi kişilerin önce "katartik metodu", sonrasında "psikoanaliz yöntemlerini" geliştirmesiyle sonuçlandı. Bunların bilimsel altyapısı olup olmadığını apayrı videoları, hatta video serilerini hak eden konular, o nedenle burada şimdi girmeyeceğim. Ama bu yaklaşımların en önemli katkısı belki de kişinin ailevi geçmişini, sosyal yaşantısını, iş yükünü, günlük yaşamındaki sorunları da psikolojik tedaviye dahil etmeye başlaması oldu.

Batıl inançlar yüzünden insanlara yapılan işkenceler

Mesela Hristiyanlıkta karşılaştığımız "egzorsizm" denen şeytan çıkarma ayinleri veya İslam'da karşımıza çıkan "cin çıkarma" gibi ritüeller, bu antik ve hatalı inançların bir uzantısı. Size bir ara bu batıl inançlar yüzünden insanlara ne tür işkenceler yapıldığını da anlatacağım; mesela bu kötü ruhları kovmak için insanlar haftalarca aç bırakılıyordu, tadı berbat olan karışımlar içmeye zorlanıyorlardı ve hatta acıya sebep olarak şeytanı kaçırmak için alenen kırbaçlanıyorlardı. Maalesef günümüzde de bu tür batıl inanışları devam ettiren, bundan bile beterlerini yapan bir hacı hoca tayfası var, biliyorsunuz.

fayohipomikoz (melanize mantar enfeksiyonu) enfeksiyonunun detayları

Halbuki bu lekelerin "Hortaea werneckii" gibi mantarlardan kaynaklı bir enfeksiyon olduğunu biliyoruz. Buna, "fayohipomikoz" yani "melanize mantar enfeksiyonu" diyoruz; ama bunun detayları bir başka videonun konusu. Burada önemli olan şu: Henüz bilimi üretemeyen atalarımız, bunların hiçbirini bilmiyorlardı; dolayısıyla doğaüstüne başvurarak açıklamaya çalıştılar.

Akıl hastalıklarıyla ilgili şu soruların serinin ilerleyen videolarında ele alınması: psikoloji/psikiyatriye güven eksikliği, bu bilimlerin metotlarının diğer tıp dallarından farklı olup olmadığı, anti-psikiyatri akımlarının ve iddialarının geçerliliği.

Tüm bu sorulara da burada girmek isterdim; ama bu videoyu daha fazla uzatmak istemiyorum. Bunlar, serinin ilerleyen videoları olacaklar, dolayısıyla eğer bu konular ilginizi çekiyorsa, kanal bildirimlerini mutlaka açmanızı öneririm. Ayrıca buraya kadar izlemeyi başaran bilimseverler olarak sizi, çalışmalarımıza katkı sağlamak isterseniz, sabit yorumlardaki bağlantıları kullanarak Patreon, Kreosus veya YouTube destekçilerimiz arasına katılmaya davet ediyorum.

Sülükle kan aldırma ve kupayla hacamat gibi uygulamaların 2400 yıllık mitlerle kökeni

Haaa, şimdi sülükle kan aldırma veya kupayla hacamat etme gibi uygulamaların nereden geldiğini anladınız mı? 2400 yıllık mitlere dayanıyor bunlar; ama bunlar da bir başka videonun konusu, gelecek, hepsi gelecek. Bu süreçte her şey az çok iyi güzel gidiyordu, her gelen, kendinden öncekilerin üzerine bir şeyler koyarak, akıl hastalıklarının sebeplerini giderek netleştirmeye başlamıştı.

Bu videoyla tutulanlar

Zihinsel hastalıkların tarihte cadılık, canilik ve canavarlık gibi görülmesi ve bu kişilere uygulanan kötü muamelelerin detaylı şekilde ele alınması

Tabii burada kantarın topuzunu kaçırmamak gerekiyor. Asırlardır zihinsel hastalıklar cadılık, canilik, canavarlık gibi görüldü; bunları ilerleyen videolarda daha detaylıca konuşacağız. Bu insanlar berbat muameleler gördüler, toplumdan dışlandılar, rızaları olmadan elektrik şokuna maruz bırakıldılar, vücutlarındaki kan boşaltıldı, hatta asılarak veya yakılarak öldürüldüler.

Akıl hastalıklarına yaklaşımımızın cadılarla ve şeytanlarla bezeli tarihinin anlatılması (yakında)

Bu veri çeşitliliği, her ne kadar biraz önce sözünü ettiğim DSM-5 veya ICD-11 gibi kataloglarla hastalıkların standardizasyonunu daha da zorlaştırsa da, bireysel olarak hastalara yardım edebilme başarımızı katlayarak artırdı. Dediğim gibi; akıl hastalıklarına yaklaşımımızın cadılarla ve şeytanlarla bezeli tarihini yakında size anlatacağım. Yani evet, psikolojide tanı koymanın zorlukları bilinen bir gerçek.

Modern tıbbın bilimsel gelişimini ve bilimin tıpta sağladığı katkıları anlatmak

Modern tıp, gücünü akademik çalışmalardan, vaka raporlarından, kontrollü deneylerden alıyor. Size ilerleyen videolarda anlatacağım; eğer bugün hastaneye gittiğinizde kanınızı sülüklerle emerek veya içinize kaçtığına inanılan şeytanları dumanla kovmaya çalışarak tedavi etmiyorlarsa, bunu bilimin zorlu ama kararlı adımlarına borçluyuz. Evet, daha gidilecek yol çok, tıpta halen ayrımcılık, veri eksikliği, sosyoekonomik eşitsizlik gibi çok sorun var; ama çok da yol geldik.