Kanibalizm (Yamyamlık): İnsan Etinin Tadı...

1,8 Mn görüntülenme13.06.2021
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun YazısıYamyamlık (Kanibalizm) Nedir? Bir Tür Neden Kendi Türünü Yer? Kanibalizmin Avantajlı Olduğu Durumlar Var mı?
Derinlemesine

Özet

Video kanibalizm (insan eti yeme) olgusunu antropolojik, tarihsel, evrimsel ve pratik açılardan ele alıyor; tabu olmasının nedenleri, tarihsel örnekleri, tıbbi ve kültürel formları ile evrimsel maliyetleri ve hayatta kalma bağlamındaki termodinamik sınırlamaları tartışıyor. Ayrıca doğada kanibalizmin çeşitleri, insanı tehdit eden hastalık riskleri (ör. kuru) ve modern vakalar (seri katiller, hayatta kalma olayları) örneklendiriliyor.

Terimler

  • Kanibalizm

    Bir türün, kendiyle aynı türden olan canlıları yemesi. İnsanların yaptığında 'insan kanibalizmi' olarak adlandırılır.

  • Kanibal (etimoloji)

    Kanibalizm sözcüğünün kökeni, Amerika kıtasını işgal eden Avrupalılar tarafından kullanılan 'Caribe' (Kalinago kabilesi) adından gelir; Kolomb'un yerlileri insan eti yemekle suçlayıp dışlamasıyla 'caribe' → 'canibe' → 'cannibal' şeklinde evrimleşmiştir. Ayrıca gerçek Kalinago kabilesinin düzenli insan eti tükettiği de metinde belirtilmiştir.

  • Tıbbi kanibalizm

    İnsan etinin tıbbi amaçlarla, ilaç veya tedavi niyetiyle kullanılması. Örneğin ortaçağ ve sonraki dönemlerde 'mumiya' adı verilen mumyalanmış insan etlerinden üretilen karışımların çeşitli hastalıklara iyi geldiğine inanılması; Antik Çin'de çocukların iyileşmeyen ebeveynlerine kendi etlerinden parça vermesi örnekleri metinde aktarılmıştır. Bu gelenek 20. yüzyıla kadar bazı toplumlarda devam etmiştir.

  • Mumiya (mumya karışımı)

    Metinde bahsedilen anlamıyla, mumyalanmış insan etlerinin karıştırılmasıyla üretilen ve çeşitli hastalıklara iyi geldiğine inanılan tıbbi karışım. 15. yüzyılda Avrupa'da yaygın olan ve Mısır'dan getirildiği iddia edilen mumya parçalarının tıbbi amaçlarla kullanılması örneği verilmiştir.

  • Endokanibalizm

    Bir topluluğun, kendi kabilesinden veya grubundan olan kişileri yemesi; iç kaniballik. Metinde Wari halkının kendi kabilesinden insanları yediği örneği verilmiştir.

  • Otokanibalizm

    Kişinin kendi vücudunu yemesi, yani kendi kendini yeme. Metinde adada hayatta kalma kapsamında bir uzvu kesip yemeye dair tartışma ve tırnak, parmak derisi gibi kendi beden parçalarını stres altında yeme örnekleriyle açıklanmıştır.

  • Dehşet Yönetim Teorisi

    Metinde kısaca bahsedildiği şekliyle, insan cinselliğinin tabulaştırılması gibi tabuların, insanın kendine yönelik değer algısı ve ölüm korkusunun bir yansıması olduğunu söyleyen teori (videoda daha sonra detaylandırılacağı belirtilmiştir).

  • Patojen

    Hastalık yapıcı mikrop; metinde kanibalizmin evrimsel olarak kısıtlanmasının bir nedeni olarak patojen yayılımı riskinin vurgulanmasında kullanılmıştır.

  • Kuru (hastalığı)

    Metinde 'kuru' olarak anılan, hatalı protein katlanmasından kaynaklanan ve beyin yiyen kişilerde görülen bir hastalık; insan beyni yiyen kabilelerde yaygın olduğu ve beyni tahrip ettiği belirtilmiştir (yani hatalı protein katlanması temelli bir nörodejeneratif hastalık örneği olarak açıklanmıştır).

  • Termodinamik yasaları

    Metinde, bir insanın kendi vücudunu yiyerek sonsuz enerji elde edemeyeceğimizi açıklamak için kullanılmıştır: Bir uzvu kesmenin verdiği travmanın yarattığı enerji kaybı, o uzvundan alınabilecek enerjiden daha fazladır; dolayısıyla termodinamik yasaları bize böyle bir 'sürekli enerji kaynağı' yaratamayacağımızı söyler.

  • Detrivor

    Metinde geçen biçimiyle, ölü organik maddelerle beslenen hayvanlar. Kanibalizmin sadece etçil türlerde değil detritivor (detrivor) gibi farklı beslenme tiplerinde de görülebildiği vurgulanmıştır.

  • Adelfofaji

    Kardeşin kardeşi öldürerek ve onu yiyerek evrimsel avantaj sağlaması süreci. Metinde bunun anne rahminde başlıyan köpekbalığı türlerinde (yavru embriyoların birbirini yemesi) ve kurbağa yavrularının birbirini yiyerek büyümesi gibi örneklerle açıklandığı belirtilmiştir.

  • Cinsel kanibalizm

    Çiftleşme sonrası dişinin erkeği yiyebildiği davranış biçimi; metinde kırmızı sırtlı örümcekler, karadullar, peygamber devesi (mantis) ve bazı akrepler örnek verilerek, erkeğin çiftleşme görevini tamamladıktan sonra besin kaynağı olarak kullanılmasının evrimsel bir sonucu olduğu açıklanmıştır.

  • Neandertaller

    Metinde, bizimle aynı dönemde Dünya'da bulunmuş diğer insan türü olarak anılan Neandertaller'de de kanibalizme işaret eden bulgular keşfedildiği ve bunun insan kanibalizminin tarihini yüz bin yıl kadar eskiye götürebileceği belirtilmiştir.

  • Çedar Adamı (Cheddar Adam)

    Metinde adı geçen, milattan önce 7150 yılına tarihlenen fosil; Homo sapiens türüne ait olduğu söylenen ve en eski kanibalizm izlerini taşıdığı ileri sürülen örneklerden biri olarak belirtilmiş, ancak kesin olmadığı vurgulanmıştır.

  • Hanibal (etimoloji)

    Metinde Hanibal'in Kanibal ile benzer görünmesine rağmen etimolojik ilişkisinin olmadığı; Hanibal'in Kartacalılar arasında yaygın bir erkek ismi olduğu ve Yunancadaki anlamıyla 'Baal Merhametlidir' demek olduğu açıklanmıştır.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Kanibalizm yalnızca insan etini yemek demektir.

    Kanibalizm, bir türün kendi türünden bireyleri yemesidir; insanda bu insan etini yemeyi kapsar ama terim genel bir biyolojik kavramdır.

  • Kolomb'un söylediği tüm yerliler aslında kanibaldı.

    Kolomb ve işgalciler, direnç gösteren yerlileri de "Caribe" diye damgalayıp kanibalizmle suçlayarak dehümanize ettiler; bazı topluluklar gerçekten kanibal iken birçoğu bu tür iftiralara maruz kaldı.

  • Tüm kanibalizm vakaları kıtlık veya zorunluluk yüzündendir.

    Kıtlık sık görülen bir neden olsa da bazı toplumlarda kanibalizm ritüel, kültürel veya normal yaşam tarzının parçası olarak da görülür; ayrıca bazı hayvan türlerinde kanibalizm doğal davranış biçimidir.

  • Kanibalizm sadece etçil türlerde görülür.

    Otçullar ve detrivorlar dahil pek çok farklı grupta kanibalizm rapor edilmiştir; davranış yalnızca etçil türlere özgü değildir.

  • Kendi uzvunu kesip yiyerek adada hayatta kalmak mantıklıdır.

    Bu genellikle ters etki yapar çünkü kesme/travma vücudun enerji dengesini bozar ve kaybedilen enerji, yenilen dokudan elde edilenden fazladır; bu yüzden önerilmez.

  • Orta Çağ'da mumya/mumiya tüketimi gerçekten hastalıkları iyileştiriyordu.

    Mumya tüketimine tıbbi fayda atfediliyordu ama bu bilimsel olarak yanlış bir inançtı ve etkinliği yoktu.

  • Hannibal (Hanibal) ile cannibal (kanibal) kelimeleri etimolojik olarak aynıdır.

    Hayır; Hannibal Kartacalı bir erkek ismidir ve anlamı 'Baal merhametlidir', cannibal ise Kolomb kaynaklı bir etiketle bağlantılıdır ve farklı kökenlere sahiptir.

  • Mongollar kesinlikle kanibal uyguluyordu.

    Mongolların bazen düşmanlarına korku salmak için veya zorunluluktan kanibalizme başvurduğu iddiaları vardır ancak bu iddialar muhtemelen doğru değildir veya abartılmıştır.

  • Tüm erken seyahat ve suç hikâyeleri güvenilir tanıklıklardır.

    Birçok erken hesap seri katillerin veya duygusal olarak anormal kişilerin ifadelerine dayanır ve güvenilirliği tartışmalıdır; kaynakların koşulları ve önyargıları önemlidir.

  • İnsan kanibalizmi tamamen modern bir sapkınlık veya yalnızca seri katillerde görülür.

    Kanibalizm tarih boyunca çeşitli kültürel, ritüel ve zorunlu bağlamlarda ortaya çıkmış olup sadece suç ya da sapkınlıkla sınırlı değildir; antropolojik ve tarihsel bağlamları vardır.

Sorular

  • Kanibalizm nedir?

    Kanibalizm, bir türün kendi türünden bireyleri yemesidir; insanlarda buna insan kanibalizmi denir.

  • İnsan eti nasıl bir tada sahiptir?

    Gezgin William Buehler'a göre çiğ insan eti bifteğe benzer, yağ soluk sarı, pişince kuzu veya buzağı rostosuna benzeyen gri bir renge döner ve pişmiş biftek gibi kokar; ancak bu tür tanımların güvenilirliği kaynağa göre değişir.

  • Kanibalizm neden tabu sayılır?

    Temel neden insanın insana biçtiği kutsal değer, ölüm korkusu ve toplumsal normlardır; ayrıca patojen yayılımı gibi biyolojik riskler de etkili olur.

  • "Cannibal" kelimesi nereden gelir?

    Kelime, Kolomb'un etiketlediği Karayip yerlileri (Kalinago/Caribe) suçlamalarından türemiş olup İspanyolcadan İngilizceye geçmiştir.

  • Kanibalizm sadece kıtlık zamanlarında mı görülür?

    Hayır; kıtlıklar sıkça kanibalizme yol açsa da bazı türlerde kanibalizm normal bir yaşam biçimi veya rekabet-stratejisi olarak da görülür.

  • Kendi uzvunu kesip yemek hayatta kalmayı sağlar mı?

    Genellikle hayır; kesim ve travma sonucu enerji kaybı, uzvundan elde edilecek kaloriden fazladır, bu yüzden önerilmez.

  • Sadece etçil hayvanlar kanibal olur mu?

    Hayır; otçullar ve detrivorlar da dahil olmak üzere pek çok farklı beslenme türündeki hayvanlarda kanibalizm rapor edilmiştir.

  • Kanibalizmin evrimsel sakıncaları nelerdir?

    Patojen ve parazitlerin yayılımı, akraba tüketimi yoluyla soyun uyum başarısının azalması ve prion hastalıkları gibi ciddi biyolojik riskler evrimsel sakıncalardır.

  • Tarihte tıbbi kanibalizm gerçekten uygulandı mı ve işe yaradı mı?

    Evet, Avrupa'da "mumiya" gibi uygulamalar yaygındı ancak bunların tıbbi etkinliği yoktu; bu uygulamalar bilimsel temele dayanmıyordu.

  • Neandertallerde kanibalizm kanıtı var mı?

    Evet, Neandertallerde kanibalizme işaret eden arkeolojik izler bulunmuştur, bu da insan kanibalizminin çok eskiye dayanabileceğini gösterir.

Ön Bilgiler

  • Temel insan tarihi/arkeoloji bilgisi (Neandertaller, fosiller)
  • Evrimsel biyoloji kavramlarına giriş (doğal seçilim, akrabalık seçilimi)
  • Biyoloji ve mikroorganizmalar/patogenler hakkında temel bilgi (prionlar dahil)
  • Temel termodinamik/enerji dengesi kavramı
  • Tarihsel süreçler ve kaynak eleştirisi (söylenti vs. kanıt ayrımı)
  • Temel antropoloji/sosyoloji terimleri (tabu, ritüel)
  • Temel etik ve davranış bilimi bilgisi

Tarihsel Bağlam

  • 1931 William Buehler Jungle Ways kitabını yayınladı ve insan etinin tadını tanımladı
  • Kristof Kolomb döneminde Karayip yerlileri hakkında insan eti yediği iddiaları Kraliçe Isabela'ya iletildi ve 'Caribe' etiketi ile dışsallaştırma başladı
  • Kalinago kabilesinin düzenli olarak insan eti rosto yapıp yediği belirtiliyor
  • 1098 Maret en-Numan kuşatması sırasında Haçlılar açlık nedeniyle ölülerin etlerini yedikleri yazıldı
  • 1315-1317 Avrupa Büyük Kıtlığı sırasında açlık nedeniyle kanibalizm vakaları bildirildi
  • 1200-1201 Nil Nehri civarında yaşanan kuraklık sırasında çok sayıda kanibalizm iddiası ortaya çıktı
  • M.Ö. 7150 Çedar Adamı fosilinin Homo sapiens türüne ait erken kanibalizm izleri taşıdığı ileri sürüldü
  • Yaklaşık 100000 yıl önce Neandertallerde kanibalizme işaret eden arkeolojik bulgular bulundu
  • 1820 Essex balina gemisinin batması sonrası kurtulanlar 90 gün süren açlıkta kanabalisme başvurdu
  • 1851 Herman Melville Moby Dick romanını yayımladı bu eser Essex olayından esinlenmiştir
  • 15. yüzyıldan başlayarak Avrupa'da mumiya adı verilen mumyalanmış insan etinin tıbbi amaçlarla kullanılması ve Mısır'dan mumya çalınması uygulamaları
  • Tıbbi kanibalizm uygulamaları 20. yüzyıla kadar sürdü ve Merck gibi kaynaklarda yer aldı
  • Antik Çin'de hastalığı iyileştirmek amacıyla bir çocuğun ebeveynine kendi etinden parça vermesi gibi uygulamalar bildirildi
  • 20. yüzyılın ortalarına kadar bazı Yeni Gine kabilelerinde ölü bedenin ölüm sonrası yenmesi vasiyetleri uygulandı
  • Teksas'ta tarihsel olarak Akokisa ve Atakapa kabilelerinin dini inançları gereği kanibalizm uyguladığı belirtiliyor
  • Wari halkının kendi kabilesinden kişileri yediği yani endokanibalizm örnekleri
  • Moğollar dönemine ilişkin kanibalizm iddiaları mevcut fakat bunlar tartışmalı
  • Tyrannosaurus rex gibi dinozorlar üzerinde kanibalizme dair tartışmalı izler ileri sürüldü
  • 1997-2007 yılları arasında üç kişiyi öldürdüğü belirtilen seri katil Özgür Dengiz faaliyet gösterdi
  • 14 Eylül 2007 tarihinde Özgür Dengiz Ankara'da yakalandı
  • Özgür Dengiz hakkında iki kez müebbet hapis cezası verildi ve akıl sağlığı gerekçesiyle ruh ve sinir hastalıkları hastanesine kapatıldı
  • Orta Çağ
  • 15. yüzyıl
  • 20. yüzyıl
  • 20. yüzyılın ortaları
  • Paleolitik yaklaşık 100000 yıl öncesi
  • M.Ö. 7150
  • 1098
  • 1315-1317
  • 1200-1201
  • 1820
  • 1851
  • 1997-2007
  • 14 Eylül 2007
  • Antik Kartaca
  • Antik Çin
  • Moğol dönemi
  • Mezozoik dönem dinozorlara ait iddialar

Kişiler

  • Özgür Dengiz

    Ankara'da 1997 sonrası 10 yılda 3 kişiyi öldüren, kurbanlarından Cafer Er'in etlerini yiyen ve 'Ankara Hanibali/Ankara Kanibali' olarak anılan kişi.

  • William Buehler

    1931'de yayımlanan Jungle Ways (Cangılın Yolları) kitabında insan etinin tadını tarif eden kişi.

  • Kristof Kolomb

    Amerika kıtasını işgal eden Avrupalılar arasında kanibalizm söylentilerini yaydığı ve yerlilere 'Caribe' adını verdiği anlatılıyor.

  • Kraliçe Isabela

    Kolomb'un raporları üzerine insan eti yiyenlerin yakalanıp köleleştirilebileceğini ilan eden kraliçe olarak anılıyor.

  • Radulph (Caen'li Radulph)

    1098'de Maret en-Numan kuşatması sırasında ölülerin etlerinin yenildiğini aktaran tarihsel kaynaklardan biri olarak anılıyor.

  • Fulcher (Chartres'lı Fulcher)

    Radulph ile birlikte 1098 olaylarını yazan kronikçilerden biri olarak anılıyor.

  • Cafer Er

    Özgür Dengiz'in öldürdüğü ve etlerinin bir kısmını yiyip sakladığı kurban.

  • Kaptan Pollard

    1820'de Essex'in batmasından bahsedilirken kaptan olarak anılıyor; gemi kazası sonrası hayatta kalanların kanibalizmi söz konusu.

  • Herman Melville

    Essex olayından esinlenerek 1851'de Moby Dick romanını yazan yazar.

  • Anthony Hopkins

    Hanibal (Hannibal Lecter) rolünü canlandırması nedeniyle 'Hanibal' ve 'Kanibal' sözcükleri arasında popüler kültürde ilişki kurulduğu anıladı.

  • Marie Curie

    Videoda alıntılanan 'Hayatta korkulacak hiçbir şey yoktur...' sözüne atıf yapılıyor.

  • Hanibal (Hannibal)

    Hanibal isminin Kartacalılar arasında yaygın olduğuna ve Yunancada anlamının açıklandığı etimolojik örnek olarak geçti.

Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

Stresliyken tırnak/parmak derisi yeme (otokanibalizm) nedenlerinin anlatılması

Stresli olduğumda parmaklarımın kenarlarındaki deriyi yediğim oluyor. Bunu niye yaptığımızı daha sonra anlatacağım. Şimdi onu bunu boşverin, adada kalırsa yiyecek miyiz kendimizi, asıl soru o.

Daha sonradan anlatılacak Dehşet Yönetim Teorisi, insan cinselliğinin tabulaştırılması ve bunların insanın kendine yönelik değer algısı ile ölüm korkusuna yansımasının detaylı anlatımı

Aslında bu insanın özdeğeri, insana dair birçok şeyi açıklamakta kullanılabilir. Örneğin daha sonradan anlatacağım Dehşet Yönetim Teorisi, insan cinselliği tabulaştırması gibi birçok diğer konunun da insanın kendine yönelik değer algısı ve ölüm korkusunun bir yansıması olduğunu söylüyor. Benzer şekilde, özellikle de Orta Çağ'da cerrahi tıp yöntemlerinin günah sayılması ve hatta hekimlerin değil de berberlerin cerrahlık yapması, insan bedeninin bütünlüğüne atfedilen kutsal bir değerin yansıması.

Orta Çağ'da cerrahi tıp yöntemlerinin günah sayılması ve hekimlerin yerine berberlerin cerrahlık yapmasının insan bedenine atfedilen kutsal değer bağlamında ilerideki videolarda ele alınacağı

Benzer şekilde, özellikle de Orta Çağ'da cerrahi tıp yöntemlerinin günah sayılması ve hatta hekimlerin değil de berberlerin cerrahlık yapması, insan bedeninin bütünlüğüne atfedilen kutsal bir değerin yansıması. Bunlar hep ileri videoların konusu, kaçırmak istemezseniz, yapmanız gerekeni biliyorsunuz. Bugün, sizi tabuların tabusuna, kanibalizme, yani insan eti yeme davranışına götüreceğim.