- Göbekli Tepe
Medeniyetimizin başlangıcını tek bir noktaya indirgeyecek olsak, kuşkusuz o nokta Göbekli Tepe olurdu; çünkü Göbekli Tepe, o dönemki avcı-toplayıcı atalarımızın göçebe hayattan yerleşik hayata geçmek üzere attıkları ilk adımları temsil ediyor. 11.600 yıl önce inşa edilmeye başlanmış olan Göbekli Tepe'ye videoda "zamanın sıfır noktası" deniyor.
- Karahan Tepe
Göbekli Tepe'ye çok yakın (yaklaşık 45 kilometre uzaklıkta) bulunan arkeolojik alan; 1997'de yüzeydeki T-biçimli dikilitaşların fark edilmesiyle keşfedildi ve 2019'da kazılara başlandı. Göbekli Tepe ile birçok benzerlik göstermekle birlikte, bol miktarda insan heykeli ve yıl boyu (veya aylarca) süren yerleşime işaret eden buluntularla ayrışıyor; radyokarbon analizleri Milattan Önce 9500-8700 yılları arasında inşa edildiğini gösteriyor.
- T-biçimli dikilitaş (T-sütun)
Göbekli Tepe'de ve Karahan Tepe'de görülen, üst çizgisi insan kafasını, alt çizgisi insan vücudunu temsil eden T harfi şeklindeki dik olarak yerleştirilmiş taş sütunlar; üzerlerinde kıyafet ve örtü çizimleri ile el ve kol motifleri bulunuyor.
- höyük
Videoda geçen tanımıyla: aslen bir 'höyük' olan, yani antik bir şehrin üzerinin taş ve kumla örtülmesiyle oluşan tepe.
- Taş Tepeler Projesi
Göbekli Tepe, Karahan Tepe ve bunlarla ilişkili diğer antik yerleşimlerin oluşturduğu daha büyük arkeolojik yapbozun tamamına verilen ad; bu ilişkilendirilen bir dizi tepeden oluşan projenin ismi.
- kireçtaşı (kireçtaşı ana kaya)
Karahan Tepe ve Göbekli Tepe'nin inşa edildiği, son derece kolay kesilip işlenebilen ana kaya türü; atalarımız bu yapıları kireçtaşı ana kayayı yontarak inşa etmişler ve arazinin her yerinde bu yontma işleminde kullanılan keski ve balta kalıntıları bulunuyor. Ayrıca uzun yıllar açık kalan kısımlar yağmura, rüzgara ve suya maruz kalarak aşınıp beyazlaşıyor.
- yeraltı radarı
Yapının ne kadarının açığa çıkarıldığını belirlemekte kullanılan aletlerden biri olarak bahsedilen, yerin altını incelemeye yarayan cihaz; videoda yeraltı radarıyla yapılan incelemelerin Karahan Tepe'nin sadece %5-6'sının açığa çıkarıldığını gösterdiği belirtiliyor.
- manyetometre
Yerin altındaki arkeolojik yapıları tespit etmek için kullanılan bir diğer jeofizik alet; videoda yeraltı radarı ile birlikte yapılan manyetometre incelemelerinden bahsediliyor ve bu aletlerle yapılan çalışmanın kazıların henüz küçük bir kısmını ortaya çıkardığını gösterdiği ifade ediliyor.
- radyokarbon analizleri
Karahan Tepe'de yapılan tarihlendirme çalışmaları için kullanılan yöntem; bu analizler Karahan Tepe'nin Milattan Önce 9500-8700 yılları arasında inşa edildiğini, yani Göbekli Tepe'nin 2. tabakasıyla aynı döneme denk geldiğini gösteriyor.
- anıtsal yapılar
Toplumsal ve ritüelistik amaçlarla kullanıldığı anlaşılan, genellikle dairesel veya dörtgen planlı, kısmen yeraltına inşa edilmiş ve belirli bir plana göre T-sütunlarla desteklenmiş büyük ölçekli yapılar; bu yapılar topluluğun bir araya geldiği özel mekanlar olarak tasarlanmış.
- antropomorfik devrim
Karahan Tepe'de Göbekli Tepe'ye kıyasla gözlemlenen bir değişim olarak tanımlanan; Göbekli Tepe'de daha çok vahşi hayvan motifi varken, Karahan Tepe'de insanın merkeze alındığı, insan heykellerinin ve antropomorfik betimlemelerin öne çıktığı dönüşüm.
- fallus
Videoda açıkça belirtildiği üzere 'fallus, yani insan penisi' — Karahan Tepe'de bazı odaların ortasına dikilmiş ve doğrudan anakaya yontulmuş çok sayıda fallus biçimli dikitler bulunduğu anlatılıyor.
- hac merkezi (benzetmesi)
Videoda Göbekli Tepe için ileri sürülen yaygın görüşün ifadesi: Göbekli Tepe'nin kalıcı bir yerleşimden ziyade, göçebe avcı-toplayıcı grupların belirli dönemlerde toplanıp ritüeller düzenlediği, bir nevi 'hac merkezi' gibi inşa edilmiş veya ağırlıklı olarak bu amaçla kullanılmış olabileceği düşüncesi.
- su kanalları ve havuzlar
Karahan Tepe'deki kayalarda açılmış çok sayıda su kanalının olduğu ve suyun bu kanallar boyunca havuzlara taşındığının gözlemlendiği durum; bu açıkça suyla ilişkili ritüelleri gerçekleştirmek için inşa edilmiş olabileceği öne sürülüyor.
- Dehşet Yönetim Kuramı
Videoda atıf yapılan ve insan davranışlarını açıklamada kullanılan bir kuram olarak anlatılıyor: Kurama göre modern ve antik kültürel uygulamalarımız, ölümün dehşeti ve seks gibi hayvani dürtülerimizden uzaklaşma çabalarımızla ilişkilendirilebiliyor; yani inşa ettiğimiz mitolojilerimiz ve anlatılarımız, biyolojik kökenlerimize ve ölüm korkusuna yönelik karmaşık tepkiler olarak görülebilir.