- girus ve sulkuslar
o meşhur girinti çıkıntılar, yani girus ve sulkuslar
- lisensefali
bir lisensefali, yani düz beyin hastasının beyni... Bu nadir genetik hastalıkla doğan çocuklar, çoğu zaman 10 yaşını göremeden ölüyorlar. Hayatta kalabilenler, yaklaşık 4 aylık bir çocuğun zekasıyla yaşamak zorunda kalıyorlar.
- ökaryotik
ökaryotik, yani zarlı organellere sahip en küçük canlılardan bitkilere, hayvanlara, mantarlara kadar tüm karmaşık türlerin yaklaşık %90'ında, en azından bir sinir sistemi, büyük ihtimalle de bir beyin bulunuyor.
- çok hücrelilik
tek hücrelilikten çok hücreliliğin evrimleşmesiyle, işler bir anda değişmeye başladı.
- hücreler arası işbölümü
Bir koloninin en dış katmanındaki hücreler, doğal olarak çevredeki kimyasallarla daha fazla etkileştikleri için, bu etkileşimler üzerinden seçilmeye başladılar. Daha ara katmanlardakiler, bu dış katmanlardan gelen maddeleri daha iç kısımlara taşıma konusunda özelleştiler. Daha iç kısımdakilerse, organizma genelinden gelen molekülleri parçalayıp işleme ve ürüne dönüştürme konusunda özelleşmeye başladılar. Bu, çok hücreli organizmalarda gördüğümüz hücreler arası işbölümünün başlangıcıydı ve bugün ... embriyolojik gelişimi incelediğimizde de bu iş bölümünün izlerini ve sırasını halen görebiliyoruz!
- koanoflajellalılar
koanoflajellalılar dediğimiz hayvansı protistalar var; bunlar tek hücreli olmalarına rağmen koloniler halinde yaşıyorlar ve rozet dediğimiz gruplar halinde bir araya geliyorlar ve böylece sillerini ortaklaşa kullanarak birim zamanda daha fazla besini bünyelerine alabiliyorlar.
- rozet
rozet dediğimiz gruplar halinde bir araya geliyorlar ve böylece sillerini ortaklaşa kullanarak birim zamanda daha fazla besini bünyelerine alabiliyorlar.
- koanosit
bu kolonilerin yapı ve prensipleri, günümüzdeki süngerlerin koanosit dediğimiz hücrelerine çok benziyorlar
- süngerler
süngerler, sanılanın aksine bitki veya mantar değiller; hayvanlar aleminin en basit yapılı ve en antik organizması.
- sinir hücresi
Dolayısıyla gelecekte, bugün bizim 'sinir hücresi' olarak adlandıracağımız yapıya dönüşecek olan hücreler, iç ve dış dünyadan gelen sinyallere göre hücre yapısını değiştirme ve diğer hücreleri uyarma ve hatta onların ne yapacaklarını belirleyen kimyasalları salgılayabilme konusunda giderek iyileştiler.
- sinir ağı
Örneğin hidralar gibi sölenterlerde sinir ağı dediğimiz bir şey var. Vücudun dört bir yanına rastgele dağılmış kaotik bir sinir ağı bu.
- sölenterler
Örneğin hidralar gibi sölenterlerde sinir ağı dediğimiz bir şey var.
- gangliyon (sinir düğümü)
yengeçler gibi eklembacaklılarda, bu az önce sözünü ettiğim sinir düğümleri, ya da bilimsel adıyla gangliyonlar, vücut genelinde belli bölgelere dağılmış halde bulunuyor. Bunlar, bir nevi röle istasyonu gibi düşünülebilir.
- nöron
500 milyon nörona, yani bizimkinden 172 kat daha az sayıda nörona sahip olan ahtapotların bu hücrelerinin %67'si kollarında bulunuyor. Bizim nöronlarımızınsa neredeyse hepsi beynimizde bulunuyor.
- çift yanlı simetri (bilateral)
bilateral, yani çift yanlı simetri, hayvanların radyal simetride olduğu gibi yuvarlak veya küresel değil de, daha ince ve uzun gövdelere sahip olmalarıyla sonuçlandı.
- sefalizasyon
bu da evrim tarihinde 'sefalizasyon', yani 'kafa oluşumu' dediğimiz şeyi tetikledi. Yani bugün bir kafaya ve o kafa üzerinde öbeklenmiş duyu organlarıyla, o kafa içinde oturan işlem merkezine sahip olmamızı bu küçük, çift yanlı simetrik, antik atalarımıza borçluyuz.
- beyin kökü
beyin dediğimiz organın parçalarından biri, beyin kökü dediğimiz çok antik bir yapı. Bu yapı şu anda sizin solunumunuzu, kalp atışlarınızı, kan basıcınızı ve yutma refleksinizi kontrol ediyor.
- vestibüler organ
normalde hayvanlarda dengeyi sağlayan yapıların başında gelen vestibüler organı
- lumbosakral organ
kuşlar, pelvik bölgede bulunan lumbosakral organ sayesinde de dengelerini koruyup yürüyebiliyorlar.
- refleks
refleks dediğimiz otomatik davranışları beyne ihtiyaç duymadan gerçekleştirebiliyorlar. Mesela... sıcak bir sobaya dokunduğunuzda beyniniz 'Aaa bu sıcakmış, şimdi elimizi çekelim.' demiyor. Ellerinizden gelen sinyal daha beyninize ulaşmadan, omurilikten geçerken tepkiye dönüşüyor ve elinizi çekiyorsunuz.
- omurilik
ereksiyonun fiziksel olarak yaşanması ve sürdürülmesi için beyne gerek yok, neredeyse tamamen omurilik tarafından kontrol ediliyor. Ellerinizden gelen sinyal daha beyninize ulaşmadan, omurilikten geçerken tepkiye dönüşüyor.
- beyin-omurilik sıvısı
beyinlerinin %95'inin yerini beyin-omurilik sıvısı almış olan kişilerin bile (beyin sapları normal olduğu sürece) normal hayatlar sürebildikleri gösterildi.
- beyin lobları (frontal, parietal, temporal, oksipital lop)
Frontal lop, parietal lop, temporal lop, oksipital lop, hem sol hem sağ tarafta küçülmüştü. Bunlar az buz değil, hareketi, mantığı, dili, görüşü, işitmeyi, duyguları, bilişsel fonksiyonları kontrol eden alanlar.
- nöroplastisite
nöroplastisite dediğimiz, beynin bir bölgesinin bir başka bölgenin görevlerini üstlenebilme becerisi;