Uzay Ne Renk?

67,4 B görüntülenme06.08.2020
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun YazısıKozmik Latte: Evrenin Rengi ve Renklerin Fiziği
Derinlemesine

Özet

Video, uzayın neden siyah göründüğünü ve Evren'in gerçek ortalama renginin nasıl hesaplandığını açıklıyor; renk algısının dalga boylarına, ışık kaynaklarının özelliklerine, yansımaya, pigmentasyona ve kırılma indisine bağlı olduğunu anlatıyor. Johns Hopkins araştırmacılarının galaksi spektrumları analizinden çıkan 'kozmik latte' (Evren'in ortalama rengi) sonucuna ve bunun ilk hesaplamadaki beyaz ayarı hatası nedeniyle önce yanlış renk okunmasına değiniyor.

Terimler

  • Olbers paradoksu

    Orada, Evren'de trilyonlarca yıldız olmasına rağmen neden bu kadar karanlık olduğunu öğrendik.

  • renk

    Bildiğiniz gibi renk, gözümüze gelen ışığın dalga boyları ile belirlenmektedir. Işığın içindeki dalga boylarının karışımı (veya tekil olarak hangi dalga boyunun geldiği), hangi rengi gördüğümüzü belirliyor.

  • dalga boyu

    Işığın içindeki dalga boylarının karışımı (veya tekil olarak hangi dalga boyunun geldiği), hangi rengi gördüğümüzü belirliyor. Örneğin eğer ışık kaynağı sadece mavi dalga boyunda ışık saçıyorsa ve ışık doğrudan gözümüze ulaşabiliyorsa, biz de onu mavi olarak görürüz. Eğer gözle görülemeyen bir dalga boyunda ışık saçıyorsa, o zaman siyah olarak deneyimleriz.

  • gözle görülebilir dalga boyu aralığı

    Evren'de Büyük Patlama'dan bu yana saçılan ışık, Olbers Paradoksu videosunda anlattığım gibi aşırı düzeyde kızıla kaydığı için, artık gözle görülebilir dalga boyu aralığında değildir ve bu nedenle uzay-zaman dokusunu (ya da "uzayı") siyah olarak algılarız.

  • ışık kaynağının nitelikleri

    İlk olarak, eğer ışık gözümüze direkt olarak bir ışık kaynağından geliyorsa, o ışık kaynağının nitelikleri (örneğin yapısı gereği hangi dalga boyunda/boylarında ışık saçtığı), gördüğümüz rengi belirlemektedir.

  • pigment

    Bir nesnenin emdiği ve saçtığı dalga boylarını belirleyen unsura genellikle pigment adını veriyoruz; ancak pigment olmadan da ışığın rengini belirleyebilen yüzeyler mevcut.

  • kırılma indisi

    Bu dalga boylarını da etkileyen 3 ana unsur vardır: ışığın kaynağının özellikleri, ışığın yansıdığı yüzeyin pigmentasyonu, ışığın geçtiği ortamın kırılma indisi. Son olarak, eğer ışık gözümüze bir ara ortamdan geçerek (kırılarak ve/veya yansıyarak) gelirse, o ortamın hangi dalga boyunu ne kadar kırdığı rengi belirler.

  • Snell Yasası

    Lise fizik derslerinden Snell Yasası'nı hatırlıyor olabilirsiniz; işte o, tam da bu konuyla ilgili.

  • uzay-zaman dokusu

    Evren'de Büyük Patlama'dan bu yana saçılan ışık, Olbers Paradoksu videosunda anlattığım gibi aşırı düzeyde kızıla kaydığı için, artık gözle görülebilir dalga boyu aralığında değildir ve bu nedenle uzay-zaman dokusunu (ya da "uzayı") siyah olarak algılarız. Uzayın kendisinde bir "ortam" bulunmadığı için, daha doğrusu uzayın kendisi zaten Evren'deki ışığın yayıldığı ortamın ta kendisi olduğu için, herhangi bir kırılma indisi de bulunmuyor.

  • kızıla kayma

    Ancak "çok fazla kızıla kaymış" olmak, hiçbir dalga boyuna sahip olmamak demek değildir ve bu, uzayın rengiyle ilgili ilk ipucumuz olacak. Ancak dikkat edin: Bu tür bir kızıla kayma, Olbers Paradoksu'nda karşımıza çıkan kırmızıya kaymadan farklıdır. Yukarıdaki paragrafta sözü edilen kırmızıya kayma, gerçek anlamıyla ışık kaynaklarının saçtığı dalga boylarının zaman içinde değişmesinden kaynaklanmaktadır. Evren'de yol kat eden ışığın zamanla kızıla kayması, uzay-zaman dokusunun durmaksızın genişleyerek esnemesinden/sünmesinden kaynaklanmaktadır.

  • ışık spektrumu

    Araştırmacılar, analiz ettikleri 200.000 civarında galaksiden gelen ışık spektrumu verilerini analiz ettiklerinde, öncelikle uzayda saçılan ışığın gerçek ortalama renginin şu anda ekranda gördüğünüz gibi turkuazımsı bir yeşil olduğu sonucuna vardılar.

  • beyaz renk

    Örneğin tüm dalga boylarında ışık saçan Güneş, aslında gerçekte beyaz renktedir.

  • atmosferin etkisi / saçılma

    Ancak Dünya atmosferinin altında onu sarı, turuncu, kırmızı olarak görüyoruz, çünkü atmosferin kırılma indisi, bu renklere karşılık gelen dalga boylarının geçmesine izin veriyor, diğerlerinin saçılmasına neden oluyor.

  • uzay

    Uzay siyahtır, çünkü uzayın kendisi bir ışık kaynağı değildir ve bünyesinde ışığı yansıtıp emecek pigmentler veya kıracak ara ortamlar barındırmaz. Dolayısıyla uzayın kendisinden gözümüze herhangi bir ışık gelmiyor ve beynimiz de bu bilgiyi "siyah" olarak algılıyor.

  • kozmik latte

    Araştırmacılar ... öncelikle uzayda saçılan ışığın gerçek ortalama renginin şu anda ekranda gördüğünüz gibi turkuazımsı bir yeşil olduğu sonucuna vardılar. Sonrasında, bilgisayarın standart beyaz renk ayarlarında bir hata olduğunu fark ettiler. Bu hatayı düzelttiklerinde, karşımıza uzayın gerçek ortalama rengi çıktı: Son derece sıkıcı bir bej... Bu renk, beyaza öylesine yakın ki, görebileceğiniz gibi farkı söylemek çok zor. En çok oyu cappucino cosmico ismi almış olsa da, araştırmacılar kozmik latte ismini tercih ettiler; çünkü Galileo'nun ana dili olan İtalyancada "latteo" sözcüğü "sütlü" anlamına gelmektedir.

  • yıldızların yaşlanması / renk değişimi

    Ayrıca daha genç ve mavimsi renkte olan yıldızlar, yaşlanarak sarıya ve nihayetinde kırmızıya döndükleri için, Evren'in ortalama rengi de mavimsi bir renkten kırmızımsı bir renge doğru zaman içinde değişmekteydi.

  • ara ortam (optik ortam)

    Son olarak, eğer ışık gözümüze bir ara ortamdan geçerek (kırılarak ve/veya yansıyarak) gelirse, o ortamın hangi dalga boyunu ne kadar kırdığı rengi belirler.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Uzay siyah çünkü içinde hiç ışık yoktur (yani hiç dalga boyu yoktur).

    Uzay karanlıktır çünkü boşluk kendisi görünür ışık üretmez ve uzak kaynaklardan gelen ışık kozmolojik kızıla kayma nedeniyle çoğunlukla görünür aralığın dışına çıkmıştır; kızıla kayma ışığın yok olması demek değildir, sadece dalga boyunun değişmesidir.

  • Güneş aslında sarı bir yıldızdır.

    Güneş geniş spektrumda ışık yayar ve gerçekte beyazdır; Dünya atmosferi nedeniyle Güneş bize sarı/portakal/kırmızımsı görünür.

  • Uzayın kendisi bir yüzey gibi pigmente sahip olduğu için rengini belirler.

    Uzay-zaman dokusunun pigmenti yoktur; ışık burada serbestçe yayılır, bu yüzden yüzeyden gelen yansıma kaynaklı renkler oluşmaz.

  • Uzayda bir ara ortam (atmosfer gibi) bulunduğu ve bu yüzden renkler ortama göre kırılır/saçılır.

    Boşluk vakumdur ve atmosfer gibi bir kırılma indisine sahip değildir; ara ortam etkisi Dünya atmosferinde görülür ama evrensel boşlukta yoktur.

  • Tüm yıldızların ortalaması otomatik olarak beyaz olacaktır.

    Galaksilerin ve yıldız popülasyonlarının ortalama spektrumu beyaz olmak zorunda değildir; hesaplamalar evrenin ortalama renginin belirli bir bej tonu olduğunu gösterdi (daha önceki hesaplama hatası düzeltilince).

  • Kozmik latte demek uzayın gözle görülen renginin kesin ve doğrudan siyahın alternatifi olduğudur.

    Kozmik latte, gözümüze doğrudan görünen boşluğun rengi değil, galaksilerden gelen ortalama ışığın renk dönüşümünün sonuçtaki renk tanımıdır ve hesaplamaya bağlı olarak elde edilmiştir.

  • Yıldız popülasyonlarının zaman içindeki kırmızıya kayması ile kozmolojik kızıla kayma aynı şeydir.

    Hayır; yıldızların uzun vadeli renk değişimi (genç yıldızlar mavi, yaşlandıkça kırmızılaşma) yıldız evrimiyle ilgilidir, kozmolojik kızıla kayma ise ışığın yol boyunca uzayan uzay-zaman tarafından dalga boyunun büyütülmesidir.

Sorular

  • Uzay neden siyah gözüküyor?

    Uzay kendisi görünür ışık üreten bir kaynak değildir, içinde yansıtacak pigmentler yoktur ve kozmolojik kırmızıya kayma nedeniyle uzak kaynaklardan gelen ışığın çoğu görünür aralığın dışına çıkmıştır; bu yüzden boşluk siyah algılanır.

  • Uzayın rengi pembe ya da mavi değil de siyah olmasının sebebi nedir?

    Renk kaynak/surface/ortam üçlüsünden kaynaklanır; uzayda bu unsurların eksik olması ve uzak ışığın kızıla kayması boşluğun siyah görünmesine yol açar.

  • Kozmik latte nedir? Does it mean space is that color?

    Kozmik latte, araştırmacıların galaksilerden gelen ortalama ışığın hesaplanmış, düzeltildikten sonraki renginin bej tonu için verdikleri isimdir; bu, boşluğun doğrudan görsel rengi değil, galaksilerden gelen ortalama spektrumun dönüştürülmüş rengidir.

  • Güneş neden sarı gözükür ama aslında beyazdır?

    Güneş geniş spektrumda ışık yayar (gerçekte beyazdır); Dünya atmosferi mavi ışığı daha fazla saçarak geriye kalanları (sarı/portakal/kırmızı) göreceli olarak öne çıkarır.

  • Uzayda bir kırılma indisi veya ortam olmadığı doğru mu?

    Evet; boşluk bir atmosfer gibi dalga boylarını seçici olarak kıran bir kırılma indisine sahip değildir, bu yüzden ortam etkisi uzayın rengi üzerinde yoktur.

  • Evrenin ortalama rengi zaman içinde değişir mi?

    Evet; yıldız oluşumu ve yıldızların yaşlanması nedeniyle Evrenin ortalama rengi genç evrende daha mavimsiyken zamanla daha kırmızımsıya kaymaktadır.

  • Olbers Paradoksu ile uzayın rengi arasında nasıl bir ilişki var?

    Olbers Paradoksu, sonsuz, durağan bir evrende gökyüzünün parlak olması beklentisini ortaya koyar; Evrenin genişlemesi ve ışığın kızıla kayması bu paradoksu çözer ve uzayın karanlık görünmesinin bir nedeni olur.

  • Araştırmacıların 'turkuaz' sonucunu nasıl 'beje' dönüştürdüler?

    İlk hesaplamada bilgisayarın standart beyaz dengesi (white point) hatalı kullanılmış; hata fark edilip düzeltildikten sonra ortalama renk bej ('cosmic latte') olarak elde edildi.

  • Gezegenlerin neden belirgin renklere sahip olduğu açıklanıyor mu?

    Evet; gezegenlerin yüzey ve atmosfer pigmentleri hangi dalga boylarının yansıtıldığı/soğurulduğunu belirler, bu yüzden Mars kırmızı, Dünya mavi gibi görünür.

  • Kızıla kayma ışığın tamamen yok olması anlamına mı gelir?

    Hayır; kızıla kayma ışığın dalga boyunun artması demektir, yani ışık tamamen yok olmaz ama görünür aralığın dışına kayarsa insan gözü için görünmez hale gelir.

Ön Bilgiler

  • Işığın dalga yapısı ve dalga boyu kavramı
  • Görünür ışık spektrumu hakkında temel bilgi
  • Kırılma indisi ve Snell Yasası hakkında lise düzeyinde bilgi
  • Olbers Paradoksu hakkında temel bir fikir
  • Kozmolojik genişleme ve kırmızıya kayma kavramları hakkında temel anlayış
  • Spektral analiz/galaksi spektrumu nedir bilgisi (temel düzey yeterli)

Tarihsel Bağlam

  • Büyük Patlama, Evrenin başlangıcı olarak kabul edilen kozmolojik olay, yaklaşık 13,8 milyar yıl önce
  • Olbers Paradoksu, 19. yüzyılda gündeme getirilen kozmolojik soru
  • Johns Hopkins Üniversitesi araştırması, 2001-2002 yıllarında yıldız oluşumunu araştırdı ve galaksilerin büyük kısmının yaklaşık 5 milyar yıl önce var olduğunu tespit etti
  • Yaklaşık 200.000 galaksinin spektrum verilerinin analizi ile Evrenin ortalama renginin hesaplanması; ilk hesaplama turkuazımsı yeşil sonuç verdi, daha sonra düzeltme ile beje yakın bir ton bulundu ve bu ortalama renge 'kozmik latte' adı verildi
  • Uzayda yol kat eden ışığın zamanla kırmızıya kayması olgusu, uzay-zamanın genişlemesine bağlı sürekli süreç olarak açıklandı
  • Galileo referansı, 'latte' isminin İtalyanca olması ve Galileo'nun ana dilinin İtalyanca oluşunun adlandırma tercihinde anılması
  • Büyük Patlama, yaklaşık 13,8 milyar yıl önce
  • Yaklaşık 5 milyar yıl önce
  • 2001-2002 yılları
  • 19. yüzyıl

Kişiler

  • Heinrich Wilhelm Olbers

    Metinde 'Olbers Paradoksu'na atıf yapılıyor; daha önceki videoda Olbers paradoksunun incelendiği belirtiliyor.

  • Galileo Galilei

    Kozmik latte ismiyle ilgili açıklamada Galileo'nun ana dili olan İtalyanca'ya atıf yapılırken adı geçiyor.

  • Willebrord Snellius (Snell)

    Işığın kırılması konusuyla ilgili 'Snell Yasası'na (Snell's Law) atıf yapılması nedeniyle adı anılıyor.

Bu Videodaki Sözler

Bu videoyla tutulanlar

Uzay-zaman dokusunun neden siyah olduğu (neden yeşil/pembe/mor değil)

Yani neden yeşil veya pembe ya da mor değil de siyah? Buna da bir başka videoda bakalım. Eğer kaçırmak istemiyorsanız ve içeriklerimizi faydalı buluyorsanız, kanala abone olmayı, zil tuşuna basmayı ve sosyal medya hesaplarınızda paylaşmayı unutmayın.