Primatlar: İnsanın Yaşayan En Yakın Akrabaları

148 B görüntülenme11.03.2017
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun Yazısıİnsanın Yaşayan En Yakın Akrabaları: Primat Nedir?
Derinlemesine

Özet

Bu video, insanın yaşayan en yakın akrabaları olan primatları tanıtarak, evrimsel süreçteki yerlerini açıklamaktadır. Primatların taksonomisi ve insanın evrimsel akrabaları hakkında detaylı bilgiler sunulmaktadır.

Terimler

  • Primatlar

    Bu devasa grup içerisinde, biz insanlar da dahil olmak üzere toplamda 350 civarında yaşayan tür bulunuyor.

  • Evrim

    İnsanın evrimi söz konusu olduğunda hep sözü edilen canlılar şempanzeler ve gorillerdir.

  • Şempanze

    Bilimsel olarak Pan cins ismiyle bilinen şempanzeler ve bonobolar, akrabalık bakımından bize olduklarından çok, birbirlerine yakındırlar.

  • Bonobo

    Bilimsel olarak Pan cins ismiyle bilinen şempanzeler ve bonobolar, akrabalık bakımından bize olduklarından çok, birbirlerine yakındırlar.

  • Goril

    İnsan, yani Homo sapiens türünün en yakın akrabaları şempanzeler ve bonobolardır. Bunlarla ortak atamız 6-7 milyon yıl öncesine dayanır.

  • Orangutan

    Onlardan sonra en yakın akrabalarımız sırasıyla goriller, orangutanlar, gibonlar ve Siyamang maymunlarıdır.

  • Gibon

    Onlardan sonra en yakın akrabalarımız sırasıyla goriller, orangutanlar, gibonlar ve Siyamang maymunlarıdır.

  • Siyamang

    Onlardan sonra en yakın akrabalarımız sırasıyla goriller, orangutanlar, gibonlar ve Siyamang maymunlarıdır.

  • Süperaile

    İşte bizimle birlikte tüm bu yakın kuzenlerimizi içine alan süperaileye 'Kuyruksuz Maymunlar' denir.

  • Kuyruksuz Maymunlar

    İşte bizimle birlikte tüm bu yakın kuzenlerimizi içine alan süperaileye 'Kuyruksuz Maymunlar' denir. Bunun bilimsel adı Hominoidea'dır.

  • Hominoidea

    Bunun bilimsel adı Hominoidea'dır. İngilizcede 'ape' olarak bilinen grup, budur.

  • Evrim Ağacı

    Gelip, bu videoda hep birlikte insanın Evrim Ağacı üzerindeki en yakın dallarını, yani evrimsel olarak en yakın akrabalarımızı tanıyalım.

  • Taksonomi

    Taksonomi, biyolojik türlerin sınıflandırılması bilimidir.

  • Taksonomik analiz

    Bu sınıflandırmanın ilkelerine bir başka videoda değiniriz; ancak şimdilik bilmemiz gereken, taksonomik bir analiz yapacaksak öncelikle ne kadar detaylı bir inceleme istediğimizi belirtmektir.

  • Homo sapiens

    İnsan, yani Homo sapiens türünün en yakın akrabaları şempanzeler ve bonobolardır.

  • Kardeş türler

    Yani onları kardeş türler, bizi ise onların kuzeni olarak düşünebilirsiniz.

  • Ortak ata

    Bunlarla ortak atamız 6-7 milyon yıl öncesine dayanır.

  • Catarrhini

    Kuyruksuz Maymunlar ve Eski Dünya Maymunları'nı bir arada toplayan gruba Catarrhini deniyor.

  • Eski Dünya Maymunları

    Biz Kuyruksuz Maymunlar'ın en yakın akrabası, Cercopithecoidea adı verilen ve Asya ile Afrika'da yaşayan Eski Dünya Maymunları'dır.

  • Cercopithecoidea

    Biz Kuyruksuz Maymunlar, bu Eski Dünya Maymunları'ndan ayrılarak evrimleşmiş bir canlı grubuyuz.

  • Parvtakım

    Eski Dünya Maymunları sadece ismen değil, aynı zamanda evrimsel süreç bakımından da daha eski olan bir parvtakım.

  • Yeni Dünya Maymunları

    Genel olarak Orta ve Güney Amerika'da yaşayan Yeni Dünya Maymunları... Bunlara bilimsel olarak Platyrrhini deniyor.

  • Platyrrhini

    Bunlara bilimsel olarak Platyrrhini deniyor, çünkü bu kelimenin anlamı 'düz burunlu' demek.

  • Simiyenler

    İşte bu üçünü bir arada toplayan gruba Simiiformes deniyor. Bunu Türkçeye 'Simiyenler' olarak çevirmek mümkün.

  • Prosimiyen

    Simiyen olmayan primatlara, 'prosimiyen' adı veriliyor. Bu da Türkçeye 'ön maymun' olarak çevriliyor.

  • Tarsiiformes

    Simiyenlerin, ya da maymunların en yakın akrabası ise tarsiyerler olarak bilinen Tarsiiformes grubu.

  • Haplorhini

    Ancak bu infratakımın bizim için şu anda önemi, diğer tüm simiyenlerle birleşerek Evrim Ağacı üzerinde Haplorhini adı verilen bir grubu oluşturması.

  • Kuru burunlu maymunlar

    Bu grubun popüler bilimdeki adı 'kuru burunlu maymunlar'.

  • Strepsirrhini

    Kuru burunlu maymunların en yakın akrabası olan Strepsirrhini grubunun. Yani ıslak burunlu maymunların.

  • Islak burunlu maymunlar

    Bu grup içerisinde Madagaskar Adası'ndaki lemurlar ve galagolar, Afrika'da yaşayan pottolar ve Güneydoğu Asya'da yaşayan lorisler bulunuyor.

  • Memeli

    Tıpkı memeli ya da omurgalı bir hayvan olduğumuzu kolaylıkla test edebileceğimiz gibi, aşağı burunlu bir maymun türü olduğumuzu da kolaylıkla test etmemiz mümkün!

  • Omurgalı

    Tıpkı memeli ya da omurgalı bir hayvan olduğumuzu kolaylıkla test edebileceğimiz gibi, aşağı burunlu bir maymun türü olduğumuzu da kolaylıkla test etmemiz mümkün!

  • Evrimsel biyoloji

    Ancak evrimle ilgili tartışmalarda tarafların evrimsel biyolojiyle ilgili teknik donanımı oldukça eksik olduğundan bundan pek öteye geçilemez.

  • Molecular Biology & Evolution

    2003'te Molecular Biology & Evolution dergisinde yayınlanan bir araştırmaya göre bu ayrım, günümüzden 35 milyon yıl kadar önce başlamıştır.

  • Atlas Okyanusu

    Aynı araştırmaya göre bu ayrımın en temel sebebi, Afrika'daki maymunların bazılarının Atlas Okyanusu'nu aşarak Güney Amerika'ya ulaşmasıdır.

  • Evrimsel yol ayrımı

    Bu evrimsel yol ayrımının günümüzden 25 milyon yıl kadar önce başladığı düşünülmektedir.

  • Tür

    Ancak bu, dediğim gibi bir sonraki videonun konusu... Şimdi, Evrim Ağacı üzerinde civarımızda ama giderek daha uzaklarda bulunan kuzenlerimizi tanımaya devam edelim.

  • Soyu tükenmiş türler

    Çünkü soyu tükenmiş ve fosilleşmiş akrabalarımız, ayrı bir videoyu hak edecek kadar geniş bir konu.

  • Fosilleşmiş akrabalar

    Çünkü soyu tükenmiş ve fosilleşmiş akrabalarımız, ayrı bir videoyu hak edecek kadar geniş bir konu.

  • Biyolojik türler

    Taksonomi, biyolojik türlerin sınıflandırılması bilimidir.

  • Evrimsel geçmiş

    Dolayısıyla bu taksonomi içerisindeki her bir canlının kendine özgü bir evrimsel geçmişi, biyolojisi ve davranışsal özellikleri bulunuyor.

  • Davranışsal özellikler

    Dolayısıyla bu taksonomi içerisindeki her bir canlının kendine özgü bir evrimsel geçmişi, biyolojisi ve davranışsal özellikleri bulunuyor.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Kuyruksuz maymunlar aslında maymun değildir, ancak kuyruksuz maymunlar da birer maymun türüdür.
  • İnsanlar sadece şempanzelerle akrabadır, aslında insanın en yakın akrabaları şempanzeler ve bonobolardır.
  • Kuyruksuz maymunlar ve eski dünya maymunları arasında belirgin bir ayrım yoktur, oysa bu iki grup evrimsel olarak farklıdır.
  • Primatlar sadece insanları içerir, aslında primatlar içerisinde 350 civarında yaşayan tür bulunmaktadır.
  • Yeni Dünya maymunları, eski dünya maymunlarından daha yakın akrabalardır, oysa eski dünya maymunları daha eski bir gruptur.
  • Kuyruksuz maymunlar ve simiyenler arasında bir ayrım yoktur, ancak simiyenler iki gruba ayrılmaktadır.
  • Kuru burunlu maymunlar ve ıslak burunlu maymunlar arasında evrimsel bir ilişki yoktur, aslında bu gruplar birbirleriyle yakından ilişkilidir.
  • Tarsiyerler ön maymunlardır, ancak güncel araştırmalar tarsiyerlerin maymunlara daha yakın olduğunu göstermektedir.
  • Kuyruksuz maymunlar sadece zeka bakımından diğer maymunlardan farklıdır, aslında fiziksel özellikleri de farklıdır.
  • Primatların evrimsel geçmişi basit bir konudur, oysa her bir primatın kendine özgü bir evrimsel geçmişi bulunmaktadır.

Sorular

  • İnsanın en yakın akrabaları kimlerdir?
  • Kuyruksuz maymunlar nedir?
  • Eski Dünya maymunları kimlerdir?
  • Yeni Dünya maymunları nedir?
  • Kuyruksuz maymunlar ve eski dünya maymunları arasındaki evrimsel ayrım nedir?
  • Simiyenler nedir?
  • Kuru burunlu maymunlar kimlerdir?
  • Islak burunlu maymunlar kimlerdir?
  • Primatlar nedir?
  • Kuyruksuz maymunlar neden diğer maymunlardan farklıdır?
  • Tarsiyerler hangi gruba aittir?
  • İnsanın evrimsel geçmişi nedir?
  • Kuyruksuz maymunların en yakın akrabası kimdir?
  • Kuyruksuz maymunlar ve simiyenler arasındaki ilişki nedir?
  • Evrim Ağacı üzerinde insanın konumu nedir?
  • Kuyruksuz maymunlar ve eski dünya maymunları arasındaki ortak atalar ne zaman yaşamıştır?
  • Yeni Dünya maymunlarının evrimsel geçmişi nasıldır?
  • Kuyruksuz maymunlar neden 'ape' olarak adlandırılır?
  • Kuyruksuz maymunlar ve eski dünya maymunları arasındaki ortak özellikler nelerdir?
  • Primatların sayısı nedir?
  • Soyu tükenmiş primatlar hakkında ne bilmeliyiz?
  • Evrimsel biyoloji çalışmaları neden önemlidir?
  • Kuyruksuz maymunların zeka ve fiziksel özellikleri nelerdir?
  • Kuyruksuz maymunlar ve simiyenler arasındaki dilbilimsel ayrım nedir?
  • Primatların davranışsal özellikleri nelerdir?
  • Kuyruksuz maymunların evrimsel süreçteki yeri nedir?
  • Kuyruksuz maymunlar neden 'maymun' olarak adlandırılır?

Ön Bilgiler

  • Taksonomi, biyolojik türlerin sınıflandırılması bilimidir.
  • Evrimsel biyolojiyle ilgili temel bir anlayışa sahip olmak önemlidir.
  • Soyu tükenmiş ve fosilleşmiş akrabalar hakkında bilgi sahibi olmak, konuyu daha iyi anlamak için faydalıdır.
  • Kuyruksuz maymunlar ve eski dünya maymunları arasındaki evrimsel ayrımı bilmek gereklidir.
  • Kuru burunlu ve ıslak burunlu maymunlar arasındaki farkları anlamak önemlidir.
  • Simiyenler ve prosimiyenler arasındaki taksonomik ayrımı bilmek faydalıdır.
  • Evrimsel geçmişin zaman çizelgesini anlamak, türler arasındaki ilişkileri kavramak için gereklidir.
  • İnsanın evrimsel tarihine dair temel bilgilere sahip olmak önemlidir.
  • Evrimsel biyoloji terimlerine aşina olmak, konuyu daha iyi kavramaya yardımcı olur.
  • Primatların genel özelliklerini bilmek, insanın evrimsel konumunu anlamak için gereklidir.

Tarihsel Bağlam

  • 2003: Molecular Biology & Evolution dergisinde, Eski Dünya maymunları ile Yeni Dünya maymunları arasındaki evrimsel ayrımın 35 milyon yıl önce başladığına dair bir araştırma yayınlandı.
  • 6-7 milyon yıl önce: İnsan ile şempanzelerin ve bonoboların ortak atası
  • 8 milyon yıl önce: İnsan ile gorillerin ortak atası
  • 15 milyon yıl önce: İnsan ile orangutanların ortak atası
  • 20 milyon yıl önce: İnsan ile gibonlar ve Siyamangların ortak atası
  • 25 milyon yıl önce: Kuyruksuz maymunlar ile Eski Dünya maymunlarının evrimsel ayrımı
  • 35 milyon yıl önce: Eski Dünya maymunları ile Yeni Dünya maymunlarının evrimsel ayrımı

Kişiler

  • Richard Dawkins

    Kitaplarının çevirmenlerinin tercihinden dolayı Türkçe popüler bilim dilinde 'İnsansı Maymun' ya da 'İnsaymun' olarak anılmasına değinilmiştir.

  • Erkan Turan

    Patreon üzerinden destek olan okurlardan biri olarak teşekkür edilmiştir.

  • Murat Aktaş

    Patreon üzerinden destek olan okurlardan biri olarak teşekkür edilmiştir.

Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

Tarsiyerlerin (Tarsiiformes) evrimsel konumu ve bu konuyla ilgili detayların bir videoda ele alınması

Uzun bir süre boyunca önmaymun mu, yoksa maymun mu oldukları tartışıldı ve güncel araştırmalar, tarsiyerlerin ön maymunlardan çok maymunlara yakın olduğunu gösteriyor. Bunun detaylarına da bir başka videoda gireriz. Ancak bu infratakımın bizim için şu anda önemi, diğer tüm simiyenlerle birleşerek Evrim Ağacı üzerinde Haplorhini adı verilen bir grubu oluşturması.

Eski Dünya Maymunları'nın taksonomik detayları

Taksonomik hiyerarşide infratakımın hemen altında yer alıyor. Bunların detaylarına ilerleyen bir videoda değiniriz. Ancak burada bilmemiz gereken, Eski Dünya Maymunları'nın ilk evrimleşen grup olduğu gerçeği.

Çeviri tercihleri ve "İnsansı Maymun/İnsaymun" kullanımının gerekçelerini bir sonraki videonun konusu olarak ele almak.

Biz Evrim Ağacı olarak Kuyruksuz Maymun kalıbını tercih ediyoruz, çünkü bize göre bu kullanım insanların maymunlarla olan ilişkisini daha net ve tarafsız bir şekilde ortaya koyuyor. Ancak bu, dediğim gibi bir sonraki videonun konusu... Şimdi, Evrim Ağacı üzerinde civarımızda ama giderek daha uzaklarda bulunan kuzenlerimizi tanımaya devam edelim.

Kuyruksuz maymunların zeka ve çeşitli fiziksel özellikleri konusunu bir sonraki videoda ele almak.

Evrimsel olarak kuyruksuz maymunlar, diğer maymun türlerinden zeka ve çeşitli fiziksel özellikler bakımından farklıdır. Bu konuya bir sonraki videomda değineceğim. Richard Dawkins'in kitaplarının çevirmenlerinin tercihinden ötürü Türkçe popüler bilim dilinde bunlara "İnsansı Maymun" ya da "İnsaymun" da denmektedir.

Taksonominin (biyolojik türlerin sınıflandırılması) ilkelerine bir başka videoda değinmek.

Taksonomi, biyolojik türlerin sınıflandırılması bilimidir. Bu sınıflandırmanın ilkelerine bir başka videoda değiniriz; ancak şimdilik bilmemiz gereken, taksonomik bir analiz yapacaksak öncelikle ne kadar detaylı bir inceleme istediğimizi belirtmektir. Ben bu videoda, sadece yaşayan akrabalarımızdan söz edeceğim; çünkü soyu tükenmiş ve fosilleşmiş akrabalarımız, ayrı bir videoyu hak edecek kadar geniş bir konu.

İnsan ve yakın akrabalarının maymun olarak sınıflandırılmasının detaylı incelemesi

Dolayısıyla kuyruklu ve kuyruksuz maymunların toplamına simiyen, ya da daha Türkçe bir isimle, kısaca "maymun" demekte bir sakınca yok. Bu durumda insan ve diğer yakın akrabaları sadece kuyruksuz maymun türleri değillerdir; aynı zamanda birer maymun türüdürler. Bunu bir sonraki videomuzda detaylıca ele

İnsan ve diğer yakın akrabalarının maymun (simiyen) sınıflandırmasının detaylı incelenmesi

Bu durumda insan ve diğer yakın akrabaları sadece kuyruksuz maymun türleri değillerdir; aynı zamanda birer maymun türüdürler. Bunu bir sonraki videomuzda detaylıca ele alacağım. Simiyenlerin, ya da maymunların en yakın akrabası ise tarsiyerler olarak bilinen Tarsiiformes grubu.