Sokrates Demokrasiden Neden Nefret Etti?

1,5 Mn görüntülenme20.04.2023
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun YazısıSokrates Demokrasiden Neden Nefret Etti?
Derinlemesine

Özet

Video, Sokrates ve Antik Yunan bağlamından yola çıkarak demokrasinin temel problemlerini (oy hakkı, seçmen cehaleti, demagoji ve temsil sorunları) tartışıyor ve oy kullanmanın bir hak mı yoksa yetenek mi olduğu, demokratik sistemlerin neden demagogları güçlendirdiği gibi soruları irdeliyor. Ayrıca demokrasinin kusurlarını tespit edip iyileştirme gerekliliğini savunuyor ve ilerleyen videolarda bu konuların daha derinlemesine inceleneceği sinyalini veriyor.

Terimler

  • Demokrasi

    Demokrasi, devlet yöneticilerinin, toplumun çoğunluğu tarafından seçildiği bir yönetim biçimi.

  • Çoğunluğun diktatörlüğü

    Demokrasiye şüpheyle yaklaşanlara sorarsanız, demokrasi "çoğunluğun diktatörlüğü"nden ibaret.

  • Timokrasi

    Platon'a göre demokrasinin "şerefi yücelten timokrasi"den sonra gelen en kötü sistemlerden biri olarak anıldığı ifade ediliyor; yani timokrasi şerefi yücelten bir yönetim biçimi olarak tarif ediliyor.

  • Oligarşi

    Platon'un eleştirisinde yer aldığı biçimiyle oligarşi, "zenginliği yücelten oligarşi" olarak tanımlanıyor; yani serveti/yokluğu öne çıkartan bir yönetim biçimi.

  • Aristokrasi

    Platon'a göre sadece aristokrasi, yani aslında insanları yönetmek istemeyen "filozof-krallar", yani bilgeler tarafından sürdürülecek bir yönetim adil olabilirdi.

  • Filozof-krallar

    Platon'un idealinde aristokrasiyi sürdürecek olanlar; "aslında insanları yönetmek istemeyen 'filozof-krallar', yani bilgeler" olarak tanımlanıyor.

  • Oy kullanma yeteneği (oy verme yeteneği)

    Sokrates'e göre seçimlerde oy kullanmak, bir "yetenek" olmalı, doğuştan gelen bir "hak" değil. Her yetenek gibi, oy kullanma yeteneği de sonradan, dikkatle ve sistematik bir şekilde öğretilmeli.

  • Entelektüel eylem / entelektüel doygunluk

    Sokrates, demokrasiyi entelektüel bir sistem olarak görüyordu. Yani ona göre oy verme, "entelektüel bir eylem" olarak görülmeliydi ve sadece entelektüel doygunluğa ulaşmış kişiler tarafından kullanılabilecek bir yetki olmalıydı.

  • Rasyonel irrasyonalite

    İşte buna, sosyal bilimlerde "rasyonel irrasyonalite" diyoruz. İnsanların büyük bir kısmı, cahil kalmak istedikleri için veya düşük zekalı oldukları için cahil kalmıyorlar. Cahil kalmak ortalamada daha düşük masraflı bir tercih olduğu için cahil kalıyorlar. Yani gerek insan doğası, gerekse de içinde yaşadığımız sistem, cehaleti daha masrafsız kıldığı için ortalama oyverenin vasat olması kaçınılmaz oluyor.

  • Demagogluk (halk avcılığı)

    Demagogluk, ya da daha Türkçe tabiriyle "halk avcılığı", demokrasiler içerisindeki bazı liderlerin halk arasındaki önyargıları ve cehaleti manipüle ederek popülerlik ve liderlik kazanmasına verdiğimiz bir isim. Demagoglar, kitlelerin tutkularını coşturarak ve duygusal taraflarına oynayarak onların mantıklı bir biçimde kararlar alma yetisini körelten kişiler. Demagoglar, toplumsal sorunlara "ani bir şekilde" ve "vahşi bir biçimde" tepki gösterecekleri vaadinde bulunmaya meyilliler. Yani halka pazarladıkları şey, kendi öfke ve tepkilerinin, toplumsal sorunların tek çözümü olduğu fikri. Bu kişiler, genellikle veri odaklı, düşünüp taşınarak kararlar alma taraftarı olan rakiplerini "zayıflık" ve "hainlik" ile suçluyorlar.

  • Sistemin demagojiye açıklığı

    Tüm sayılan şartlar altında, demokratik seçimleri kazanma ihtimali en yüksek olan taraf en bilge taraf olamaz; en yüksek demagoji yeteneklerine sahip olan taraf olacaktır. Yani demokrasi, demagojinin kazanmaya daha yatkın olduğu bir yapıya açıklık gösterebilir.

  • Oyveren cehaleti

    Videoda bahsedildiği üzere 'oyveren cehaleti' sosyal bilimlerde tartışılan bir sorun; vatandaşların adayların geçmişini, partilerin programlarını ve toplumun bilimsel nüanslarını öğrenip objektif değerlendirecek yeterlilikte olmamaları ve çoğunluğun bilgi eksikliği veya cehaletinin demokratik çıktılar üzerinde etkili olması anlamına geliyor.

  • Kura ile seçme (rastgele seçme)

    Sokrates'in yargılanmasında örneklenen uygulama: "Rastgele bir şekilde kurayla seçilen, 30 yaş üstü, özgür erkeklerden oluşan jüri heyeti" şeklinde tarif ediliyor; yani görevli kişilerin rastgele kura yoluyla belirlenmesi uygulaması.

  • Kararsız kitle (swing voters)

    Metinde geçen tanımıyla: "Bir de daha ufak bir 'kararsız kitle' var. Siyasi partilerin yapmaya çalıştığı tek şey, bu azınlık kitleye olabildiğince hitap etmek, onları harekete geçirmek ve seçimi kendilerinden yana döndürmek." Yani seçimlerde sabit görüşlü olmayan ve partiler tarafından kazanılmaya çalışılan seçmen grubu.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Demokrasiyi eleştirmek, otomatik olarak faşizmi veya diktatörlüğü arzulamak demektir.

    Demokrasinin eksiklerini tespit etmek ve düzeltmeye çalışmak baskıcı rejimler arzulamak anlamına gelmez; bilimsel eleştiri sistemleri iyileştirmek için gereklidir.

  • Oy kullanma herkes için doğuştan kazanılmış ve tartışılmaz bir haktır; bundan bahsetmek tabu olmalıdır.

    Videoda belirtildiği gibi pek çok toplum zaten yaş veya akıl sağlığı gibi kriterlerle oy kullanmayı sınırlandırıyor; oy hakkının kapsamı tartışılabilir ve değerlendirilebilir.

  • Halkın cehaleti halkın aptallığı yüzündendir.

    Rasyonel irrasyonaliteye göre insanlar genellikle bilgi edinmemenin daha düşük maliyetli olduğunu gördükleri için bilgisizlik tercih ederler; bu onların 'aptal' olduğu anlamına gelmez.

  • Demokrasiler demagoglara karşı bağışıktır ve demagogların ortaya çıkması nadirdir.

    Tarih ve teori demokrasilerin demagojiye açıkladığını gösterir; demagoglar duygusal manipülasyonla toplumları etkileme konusunda genellikle başarılı olurlar.

  • Demokrasinin şu anki hali tartışılmaz şekilde en iyi sistemdir ve daha iyisi geliştirilemez.

    Video buna karşı çıkarak demokrasinin daha iyi hale getirilebileceğini ve matematiksel olarak da bazı iddiaların çürütülebileceğini öne sürüyor.

  • Siyasi partiler seçmenleri ilkeler ve derin fikirlerle ikna etmeye çalışır.

    Gerçekte partiler sıklıkla kararsız azınlıkları hedefleyerek oy toplamaya çalışır; kutuplaşmış çekirdek seçmenler genellikle sabittir.

  • Eğer herkes oy kullanırsa sonuçlar daha akıllıca ve ideal olur.

    Herkesin oy kullanması bilgi eksikliği ve rasyonel irrasyonalite nedeniyle kötü veya kısa vadeli kararların artmasına yol açabilir; bilginin yaygınlığı ve kalitesi belirleyicidir.

Sorular

  • Geminin kaptanını halk mı seçmeli yoksa uzmanlar mı?

    Sokrates'in tartışması bu ikilem üzerinedir; o, kaptan gibi hayati kararlarda uzman ve deneyimli kişilerin tercih edilmesi gerektiğini savunur.

  • Demokrasi nedir?

    Demokrasi, yöneticilerin toplumun çoğunluğu tarafından seçildiği yönetim biçimidir.

  • Sokrates neden demokrasiden şüphe duyuyordu?

    Sokrates, oy vermenin bir yetenek olduğunu, halkın çoğunun yeterli bilgi ve eğitime sahip olmadığı için yanlış kararlar alabileceğini düşündü.

  • Oy kullanma herkese doğuştan bir hak mıdır yoksa öğrenilmesi gereken bir yetenek midir?

    Videoya göre Sokrates ve bazı modern düşünürler oy kullanmayı öğrenilmesi gereken bir yetenek olarak görürler; dolayısıyla yeterli eğitimi olmayanların oy kullanması sakıncalıdır.

  • Demokrasinin eleştirilmesi faşizm veya diktatörlük arzusu mu demektir?

    Hayır; video bu yaklaşımı yanlış bulur ve demokrasinin kusurlarını bilimsel olarak tespit edip düzeltmenin baskıcı rejimler arzulamak anlamına gelmediğini vurgular.

  • Neden insanlar demagoglara oy verirler?

    Rasyonel irrasyonalite, duygusal cazibe, basit çözümlere eğilim ve bilgi edinme maliyetleri nedeniyle demagogların vaatleri cazip gelir ve manipülasyon etkili olur.

  • Antik Yunan demagoglara karşı bağışık mıydı?

    Hayır; Alcibiades gibi demagoglar Antik Yunanı da yanıltmış ve örneğin Sicilya seferinde felaketlere yol açmıştır.

  • Sokrates neden mahkûm edildi ve idam edildi?

    MÖ 399'da Sokrates 'Atina'nın tanıdığı tanrıları tanımamak', 'yeni tanrılar türetmek' ve 'Atina gençliğini yozlaştırmak' suçlamalarıyla yargılanıp jüri tarafından suçlu bulunarak baldıranotu zehriyle idam edildi.

  • Demokrasiyi daha iyi hale getirmek mümkün mü?

    Video, demokrasinin kusurlarının tespit edilip bilimsel yaklaşımlarla düzeltilebileceğini savunuyor ve ilerleyen videolarda bu konunun inceleneceğini belirtiyor.

  • Herkesin tam anlamıyla bilgili olması neden pratik değil?

    Tüm vatandaşların adayların geçmişini ve politika nüanslarını eksiksiz öğrenmesi hem çok yüksek zaman/enerji maliyeti gerektirir hem de toplumsal kaynaklar açısından verimsizdir.

Ön Bilgiler

  • Temel demokrasi ve oy verme mekanizmaları bilgisi
  • Antik Yunan tarihi ve Sokrates/Platon/Aristoteles hakkında temel bilgi
  • Sosyoloji ve siyaset bilimi temel kavramlarına aşinalık (temsil, partiler, ideoloji)
  • Bilişsel önyargılar ve temel psikoloji bilgisi (duygusal manipülasyon, grup davranışı)
  • Rasyonel seçim teorisi ve rasyonel irrasyonalite kavramına giriş düzeyi bilgi

Tarihsel Bağlam

  • Demokrasinin gelişimi - Antik Yunan, yak. M.Ö. 5. yüzyıl
  • Platon'un Cumhuriyet eserinde Sokrates'in gemi metaforu - Platonik diyaloglar (Cumhuriyet Kitap 6)
  • Platon ve Aristoteles'in demokrasiyi eleştirmesi - Klasik Antik Çağ
  • Sicilya Seferi / Sicilya müdahalesi - Alcibiades'in etkisiyle gerçekleşen yıkıcı askeri harekat (yak. M.Ö. 415–413)
  • Sokrates'in yargılanması ve idamı - M.Ö. 399, 500 Atinalı jüri tarafından mahkûm edildi ve baldıran otu ile idam edildi
  • Yaklaşık 1000 yıl önce - yaklaşık 11. yüzyıl
  • Antik Yunan / Klasik Çağ - M.Ö. 5. yüzyıl civarı (yaklaşık 2500 yıl önce)
  • 19. ve 20. yüzyıllar - son 2 asır

Kişiler

  • Sokrates

    Demokrasi eleştirileri ve gemi kaptanı benzetmesiyle anıldı; Platon'un Cumhuriyet'inde Ademantus'a bu soruyu yönelttiği aktarıldı; M.Ö. 399'da Atina'da yargılanıp baldıranla idam edildiği anlatıldı.

  • Platon

    Demokrasiyi eleştiren görüşleriyle anıldı; Sokrates'in sözlerinin Platon'un Cumhuriyet adlı eserinde aktarıldığı ve yönetimin nitelikli kişilerden oluşması gerektiği fikrini savunduğu belirtildi.

  • Ademantus

    Sokrates'e geminin kaptanının deneyimli kişilerce belirlenmesi gerektiğini ileri sürdüğü cevap veren kişi olarak anıldı.

  • Aristo

    Platon'un öğrencisi olarak anıldı; demokrasiye tamamen karşı olmasa da fakirlere güç vermesi nedeniyle hoşnut olmadığı belirtildi.

  • Jason Brennan

    Çözüm önerisi olarak herkesin oy hakkı olması gerektiğini ancak oy kullanmanın derin araştırma gerektirdiğini, oy vermekten uzak durmanın erdemli olabileceğini savunan görüşüyle anıldı.

  • Alcibiades

    Karizmatik bir demagog örneği olarak verildi; Sicilya seferini teşvik ederek Yunanların yıkıcı askeri müdahalelerine öncülük ettiği ve bunun büyük kayıplara yol açtığı anlatıldı.

Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

Demokrasinin 'en iyi sistem' olduğu iddiasının ilerleyen videolarda matematiksel olarak çürütülmesinin gösterilmesi

Halbuki demokrasinin şu anki haliyle en iyi sistem olduğunu ve hiçbir şekilde bundan daha iyisinin geliştirilemeyeceğini düşünmek, insanlığın doğal gelişimine aykırı. Dahası, bu iddia ilerleyen videolarda göstereceğim gibi matematiksel olarak bile çürütülebilir bir iddia, eğer bunu kaçırmak istemezseniz kanal bildirimlerini açmayı unutmayın. Burada anlamamız gereken şu: Demokrasinin eksiklerini tespit edip giderme çabası, illâ ki baskıcı rejimler arzu etmek anlamına gelmiyor.

Demokrasinin diğer sorunlarına ilerleyen videolarda değinmek ve daha iyi bir sisteme rasyonel olarak ulaşıp ulaşamayacağımızı tartışmak

Halbuki demokrasinin daha birçok sorunu var: Politik dengesizlik yaratması, sadece kısa vadeli sorunlara odaklanması, manipülasyona açıklığı, aşırı bilgi yüklemesinin yarattığı sorunlar, bariz sorunlara tepki süresinin uzunluğu, prosedürel formalitelere fazla saplanması, çete yönetimine açıklığı, objektif olarak kötü veya bilimsel olarak çürütülebilir politikaların uygulanmasına göz yumması ve daha nicesi. Bunlara da ilerleyen videolarda gireceğiz ve daha iyi bir sisteme rasyonel olarak ulaşabilir miyiz, bunları konuşacağız. Eğer bu konular ilginizi çekiyorsa zil tuşuna basmayı unutmayın.