- Alfa ışıması
Alfa ışıması, radyoaktif bir izotopun çekirdeğinden 2 proton ve 2 nötrondan oluşan bir Helyum-4 çekirdeğinin kopması olayına verdiğimiz isim. Mesela atom numarası 92 olan bir uranyum atomu alfa ışıması yaptığında 2 proton yitirdiği için atom numarası 90'a düşer. Atom numarası 90 olan element ne? Toryum. İşte size gerçek simya! Uranyum, toryuma dönüştü.
- Beta ışıması
Beta ışıması ise, radyoaktif elementlerin etraflarına yüksek enerjili bir elektron ve elektron antinötrino saçması demek. Mesela vücudumuzdaki karbonun radyoaktif bir izotopu olan karbon-14, bir beta ışıması yaptığında, saçtığı antinötrino nedeniyle proton sayısı 1 artar ve azot-14'e dönüşür.
- Helyum-4 çekirdeği
Alfa ışıması sırasında çekirdekten kopan, 2 proton ve 2 nötrondan oluşan çekirdek türü; metinde alfa parçacığı olarak tanımlanan yapı Helyum-4 çekirdeğidir.
- Elektron antinötrino
Beta ışıması sırasında radyoaktif elementlerin etraflarına saçtıkları, beta ışımasına eşlik eden parçacıklardan biri; metinde karbon-14'ün beta ışıması sırasında saçtığı antinötrino nedeniyle proton sayısının 1 arttığı örneğinde bahsedilmiştir.
- X-ışınları
Moseley'nin 1913'te incelediği, elementlerin saçtığı ışınlar; metinde bu X ışınlarının dalgaboyları/frekansları ile elementlerin atom numaraları arasında bir ilişki bulunduğu açıklanmaktadır.
- X-ışını spektroskopisi
Moseley'nin çalışmalarının, fizik ve kimyada devrim yaratacak olan X-ışını spektroskopisi sahasının da ilk adımları olduğu belirtiliyor; yani elementlerin saçtığı X ışınlarını inceleyen bir alan.
- Moseley Yasası
Sonradan Moseley Yasası olarak bilinecek bu yasa: 'Elementin saçtığı X-ışınlarının frekansının karekökü, atomun proton sayısıyla doğru orantılıdır.' Metinde bu yasa, elementlerin X-ışını frekansı ile atom numarası (proton sayısı) arasında matematiksel bir ilişki kurduğu için periyodik cetvele objektif anlam kazandırdığı şekilde açıklanıyor.
- Atom numarası
Metinde 'O sayı nereden geliyor? Lisede öğrenmişsinizdir, elementin çekirdeğinde bulunan proton sayısından' şeklinde tanımlanan, bir elementi tanımlayan ve çekirdekteki proton sayısına karşılık gelen sayı.
- Periyodik cetvel
Metinde 'Periyodik cetvelde atomların atom numarası denen bir sayıya göre dizildiğini bilirsiniz' şeklinde geçen, elementlerin belirli bir sıraya göre (günümüzde atom numarasına göre) dizildiği tablo. Mendeleev'in eski tablosunda bu sıralama çoğunlukla atom ağırlığına göre yapılmaktaydı.
- Atom ağırlığı
Metne göre atomun ağırlığını üreten ana faktörler proton ve nötronlardır ve genelde proton ve nötron sayısı da eşit olduğu için eski cetvellerde atomların sıralaması atom ağırlığına göre yapılmış, bu nedenle o cetveller bugünkü sıraya oldukça yakın olmuştur.
- Atom pili
Metinde Moseley'in radyum kullanarak elektrik potansiyeli farkı yaratabileceğini görmesiyle tarihin ilk atom pili ortaya çıktığı belirtiliyor. 'İlk etapta kusursuz çalışmıyordu elbette, ama Moseley neler yapabileceğini genç yaşında ispatlamış oldu. Günümüzde onun açtığı yolda üretilen modern atom pilleri, ömür boyunca değiştirilmeye gerek duyulmayan kalp pillerini mümkün kıldı.' şeklinde açıklanmıştır.
- Radyoaktif izotop
Metinde örnek olarak 'vücudumuzdaki karbonun radyoaktif bir izotopu olan karbon-14' ifadesiyle geçen, kararlı olmayan ve radyoaktif bozunma gerçekleştiren bir izotop türü.
- Lantanidler
Metinde 'periyodik cetvelin Lantanidler kısmını bilirsiniz. Lantan'dan lutesyum'a kadar olan elementler bunlar.' denilerek tanımlanan, periyodik cetvelde Lantan'dan Lutesyum'a kadar uzanan element serisi; Moseley'in yöntemiyle bunların tam olarak 15 elementten oluştuğu öngörülmüştür.
- Proton ve nötron (nükleonlar)
Metinde atom ağırlığını üreten ana faktörler olarak belirtilen parçacıklar. Protonlar atom numarasını belirlerken, proton ve nötronların toplamı atomun kütlesine/atom ağırlığına katkıda bulunur; alfa parçacığı ise 2 proton ve 2 nötrondan oluştuğu şekilde örneklendirilmiştir.