- DSCOVR uydusu
Gerçi bu fotoğraflar bizden 400.000 kilometre uzaktaki Ay'dan değil, 1.5 milyon kilometre uzaktaki, yani Ay'dan 3.5 kat uzaktaki DSCOVR uydusu tarafından çekildi; ama Ay'dan da Dünya az çok böyle görünüyor.
- Sağ el kuralı
Sağ el kuralından kastım da şu: Dünya gibi bir nesneyi alın, sağ elinizin başmağını coğrafi kuzeyi gösterecek şekilde yerleştirin, diğer 4 parmağınızın gösterdiği yön, o cismin dönüş yönü Güneş sistemindeki çoğu gök cisminin dönüş yönü olacak.
- Rotasyonel Periyod (kendi etrafındaki dönüş)
Rotation (yani Dönme) kısmında, Rotasyonel Periyodunun, yani kendi etrafındaki 1 tam dönüşünün 27.3 gün olduğunu, bunu yapabilmek için ekvatorda saniyede 4.6 metre hızla döndüğünü görebilirsiniz.
- Eylemsiz referans
eylemsiz bir referanstan, yani uzay boşluğundan Ay'ı izleyecek olursanız (ve tabii simülasyonu biraz hızlandıracak olursanız), gerçekte Ay'ın da kendi etrafında döndüğünü görebilirsiniz.
- Semi-Majör Eksen
yörünge mesafesinin bir ölçüsü olan Semi-Majör Eksenin 2 kez yarılıyorum.
- Ay'ın Karanlık Yüzü ("dark side of the Moon")
Ay'ın karanlık yüzü diye bir şey yok. Biz Ay'ın hep aynı yüzünü gördüğümüz için, göremediğimiz yüzüne "Ay'ın Karanlık Yüzü" lakabı takıldı; ama buradaki "karanlık"tan kasıt, "ışık almayan" demek değil. Bilim insanları bu terimi tıpkı "karanlık madde" veya "karanlık enerji" veya "karanlık bir kişilik" laflarında olduğu gibi, "bilinmeyen", "gizemli" anlamında kullanıyor. Çünkü neredeyse 1960'lara kadar, Ay'ın bizden uzak olan yüzünde ne olduğunu hiç kimse görmemişti.
- Luna 3
Bu durum, 7 Kasım 1959 günü, Sovyetler Birliği'nin Ay yörüngesine gönderdiği Luna 3 modülünün çektiği fotoğraflar sayesinde değişti. Bu aşırı düşük çözünürlüklü fotoğraflar, Ay'ın öteki yüzünü ilk kez "aydınlattı".
- Ay Gözlemi Yörünge Aracı (LRO)
Buysa, Ay Gözlemi Yörünge Aracı (LRO'nun) Kasım 2009'dan Şubat 2011'e kadar olan sürede çektiği 15.000 kadar fotoğrafın birleştirilmesiyle oluşturulmuş bir mozaik.
- Krater
arka tarafa düşen meteoritler, çarptıkları anda bir krater oluşturabiliyorlardı.
- Plagioklas
Daha ziyade olan, şu: Dünya ve Ay oluşurken, Ay'ın Dünya'ya bakan tarafı Dünya'nın başlangıçtaki sıcaklığı nedeniyle daha sıcaktı, uzak tarafıysa daha soğuktu. Bu soğuk tarafta alüminyum ve kalsiyum gibi elementler daha hızlı çökelerek, Ay toprağındaki silikatlarla birleşti ve plagioklas dediğimiz mineralleri oluşturdu - ki bunları bugün de Ay toprağında buluyoruz.
- Maria
O lekelere "maria" diyoruz ve maria, "deniz" demek. Tabii ki bu bağlamda sudan oluşan denizden bahsetmiyoruz, bunlar, eski lav denizlerinden arta kalan lekeler.
- Enlemsel librasyon
Ay'ı yeterince uzun dönem fotoğraflarsanız, hafif hafif sağa sola yalpaladığını göreceksiniz. Bunun sebebi, Ay'ın ekseninin, Dünya etrafında döndüğü düzleme göre hafif kaymış olması. Bu nedenle Ay Dünya etrafında dönerken, kuzey ve güney kutbu Dünya'ya doğru hafif hafif yaklaşım uzaklaşıyor, bu da "enlemsel librasyon" dediğimiz, sanki "Evet" anlamında kafa sallıyormuş gibi yalpalamasına neden oluyor.
- Boylamsal librasyon
Bir de yörüngesi boyunca ilerlerken Dünya'ya yaklaşıp uzaklaştığı için yörünge hızı da Kepler'in 2. Yasası dolayısıyla artıp azalıyor; bu da "boylamsal librasyon" dediğimiz, sanki "Hayır" anlamında kafa sallıyormuş gibi sağa sola yalpalamasına neden oluyor.
- Kepler'in 2. Yasası (bağlamda)
yörünge hızı da Kepler'in 2. Yasası dolayısıyla artıp azalıyor
- Kütleçekim kilidi
Evet, gelgitler doğadaki birçok muhteşem olaydan sorumlu. Ve bu durumda da Dünya'nın Ay üzerindeki gelgit kuvvetleri dolayısıyla Ay, yavaşladı, yavaşladı, yavaşladı... Ta ki, sadece bir yüzü Dünya'ya dönük olacak hızda döndüğü bir hıza ulaşana dek. İşte bu olaya, "kütleçekim kilidi" adını veriyoruz.
- Gelgit kuvvetleri
Dünya'nın Ay üzerinde yarattığı gelgit kuvvetleri, Ay'ın dönmesini yavaşlatmaya başlattı.
- Gelgit kabartıları
Bunun mümkün olmasının ana nedeni de, aslında gelgit videosunda konuştuğumuz "gelgit kabartıları" ve bunların yaklaşık 3 derece, veya 12 dakika doğuya kaymış olması. Gelgit kuvvetlerinin diferansiyel olmasından ötürü, hem Ay'a doğru hem de Ay'dan öteki tarafa doğru birer gelgit kabartısı oluşuyordu. Ve Dünya'nın kendi etrafındaki dönüşünün, Ay'ın yörünge hızından daha hızlı olmasından ötürü, gelgitler bir miktar doğuya kayıyordu.
- Dönme momenti (tork)
Bu merkezden sapmış kuvvet, Dünya'nın döndüğü yönün aksi yönde bir dönme momenti (veya tork) yaratıyor. Bu da Dünya'nın dönüşünü yavaaaş yavaşlatıyor.
- Gelgitsel ivmelenme
İşte bu nedenle Dünya üzerindeki günler her 100 yılda 1, 1.09 milisaniye kadar yavaşlıyor. Yani Ay, bizi durduruyor! Tabii Dünya da Ay'da gelgitler yarattığı için, aynı şekilde Dünya da Ay'ın dönüşünü yavaşlatıyor. İşte bu nedenle Ay'ın hep aynı yüzünü görüyoruz! Çünkü Dünya, Ay'ın kendi etrafındaki dönüşünü, Ay'ın Dünya etrafındaki dönüşüne eşitlenecek düzeyde yavaşlattı. Buna, "gelgitsel ivmelenme" diyoruz. Ki bu yavaşlamanın etkilerinden bir diğeri de, Ay'ın bizden giderek daha uzak bir yörüngeye yerleşmesi: Ay, bizden her yıl 3.8 santim uzaklaşıyor.