Ulusal İklim Değerlendirmesi Neden İşlevini Yitirdi?

2026 yılının temmuz ayı başlarında Trump yönetimi, ABD Küresel Değişim Araştırma Programı (USGCRP) liderliğine sessizce Matthew Wielicki'yi getirdi. Bu adım; iklim değişikliği tehditlerini hafife almasıyla tanınan ve daha da önemlisi iklim değişikliği veya etkileri konusundaki araştırmalarda kayda değer bir geçmişi bulunmayan bir podcast yayıncısını, ülkenin federal yasayla zorunlu kılınmış en kritik bilimsel girişimlerinden birinin başına taşıyor.

Yasa gereği USGCRP; en az dört yılda bir başkana ve kongreye bir Ulusal İklim Değerlendirmesi hazırlayıp sunmakla yükümlüdür. Bu raporun temel amacı; ülkedeki işletmelerin, yerel toplulukların ve her düzeydeki yönetim birimlerinin, iklim değişikliğinin beraberinde getirdiği artan risklere nasıl yanıt verecekleri konusunda daha isabetli kararlar almalarına yardımcı olmaktır.

İlk raporun yayımlandığı 2000 yılından bu yana Ulusal İklim Değerlendirmeleri iki şeyi son derece başarılı şekilde yerine getirdi: İklim değişikliğinin Amerika Birleşik Devletleri için yarattığı risklere dair sarsıcı gerçekleri ortaya koydu ve önlem alınmadığı takdirde bu risklerin çok daha yıkıcı boyutlara ulaşacağını açıkça gösterdi.

Ancak en iyi niyetlere ve sağlam bilimsel temellere rağmen bu değerlendirmeler, yasal görevlerinin kritik bir boyutunu yerine getirmekte büyük ölçüde yetersiz kaldı: Karar alıcılara, iklim risklerine uyum sağlama veya bu riskleri azaltma konusunda ulusal ve yerel düzeydeki seçeneklerin net bir dökümünü sunamadı. Raporlar, hangi uyum veya azaltım stratejilerinin farklı coğrafyalarda ve farklı iklim senaryoları altında en uygun seçenek olduğunu açıklama konusunda da büyük ölçüde sessiz kaldı. Ayrıca iklim değişikliğinin yarattığı riskler ve kaçınılmaz belirsizlikler karşısında nasıl karar verileceği hususunda neredeyse hiçbir somut yol göstermedi.

İşte bu nedenle araştırmacılar, Ulusal İklim Değerlendirmesi'nin ve benzeri iklim raporlarının işlevini yitirdiğini ve acil bir onarıma ihtiyaç duyduğunu savunuyor. Disiplinlerarası bir iklim ve karar bilimci olan makalenin yazarı Joe Árvai, bu sonuca 2017 yılından itibaren Dördüncü Ulusal İklim Değerlendirmesi'ni inceleyen ekibin bir üyesi olarak ve iklim raporlarının iş dünyası ile hükümetteki karar alıcılara nasıl daha iyi destek sağlayabileceğini araştıran Ulusal Bilimler Akademisi çalışma grubunun başkanlığını yürüttüğü dönemdeki deneyimlerine dayanarak ulaşıyor.

İşlevini yitirmiş bir Ulusal İklim Değerlendirmesi'ni düzeltmek, USGCRP'nin başındaki kişinin sorumluluğundadır. Fakat ihtiyaç duyulan düzeltme, iklim değişikliği hiç yaşanmıyormuş gibi davranmak değildir; zira aşırı yağışlar, ölümcül sıcak hava dalgaları ve şiddetli kuraklıklar bu gerçeği her yerde gözler önüne sermektedir. Asıl onarım, raporun odağını yalnızca iklim risklerinin nedenlerini ve sonuçlarını bildirmekle sınırlı tutmayıp bu risklerin nasıl yönetileceğine dair nitelikli tavsiyeler sunacak biçimde genişletmektir.

Çözüm Yollarını Paylaşmak Neden Önem Taşır?

Haklarını teslim etmek gerekirse bu tür değerlendirmeleri hazırlayan bilim insanları kanıtlara odaklanır; belirli eylem planları önermekten kaçınma eğilimi gösterir çünkü böylesi bir adım, bilimsel verilerin ötesine geçen açık değer yargılarında bulunmayı gerektirir. Bu durum, pek çok kişinin bilim camiasından beklediği türden bir temkinlilik düzeyidir.

Ancak iklim değişikliğinin yarattığı riskler daha da şiddetlendikçe bu eksiklik, Ulusal İklim Değerlendirmesi'nden yararlanmak isteyen ya da buna mecbur olan iş dünyası ve hükümet liderleri için raporun işlevselliğini sınırlandırmıştır.

Doktorunuzdan ciddi bir hastalığa yakalandığınızı öğrendiğinizi ancak tedavi seçeneklerinizi veya benzer koşullardaki diğer hastaların ne yapıp nasıl sonuçlar aldığını dinleme fırsatı bulamadan muayenehaneden çıkarıldığınızı düşünün. İşte Ulusal İklim Değerlendirmesi'nin durumu büyük ölçüde buna benziyor. Rapor, riskleri sıralama konusunda harika bir iş çıkarıyor ancak insanların bu riskleri nasıl ve kimi durumlarda yönetip yönetmeyeceklerine karar vermelerine yardımcı olma konusunda son derece yetersiz kalıyor.

Trump Yönetimi Döneminde Ulusal İklim Değerlendirmesi

Eski bir jeokimya eğitmeni ve iklim bilimi eleştirmeni olan Wielicki'nin USGCRP'nin başına getirilmesi ve Ulusal İklim Değerlendirmesi'ni denetlemekle görevlendirilmesi, raporun eksikliklerini gidermeyecektir. Hatta araştırmacılar bu atamanın sorunları daha da kötüleştirmesini bekliyor.

Yönetimin geçmişi göz önüne alındığında Wielicki liderliğindeki bir USGCRP'nin iklim risklerini önemsizleştireceğini veya daha da kötüsü, Trump Beyaz Sarayı tarafından öne sürülen ve temelsizliği kanıtlanmış olan “iklim değişikliği bir aldatmacadır” anlatısını büyüteceğini tahmin etmek hiç de zor değil. Peki neden? Çünkü bu durum hâlihazırda yaşanıyor.

Hükûmet 2025 yılında USGCRP'yi fiilen dağıttı. Ardından iklim değişikliğinin kamu sağlığı ve refahını tehlikeye attığına dair onlarca yıllık federal tespiti yürürlükten kaldırma çabalarını desteklemek amacıyla bir grup iklim şüphecisini iklim risklerini yok sayan resmî bir rapor hazırlamakla görevlendirdi. Daha sonra bir mahkeme, bu raporun hukuka aykırı şekilde hazırlandığına hükmetti.

Bununla birlikte kayıtlara geçen en sıcak 10 yılın tamamı 2015'ten bu yana yaşandı; ülke genelinde insanlar iklim değişikliğini şiddetlenen fırtınalar, giderek tehlikeli hâle gelen seller ve yangınlar, aşırı sıcaklar ve kuraklıklarla bizzat tecrübe ediyor. Yöneticiler bu riskleri hafifletmenin yollarını arıyor; nitekim işletmelerinin uzun vadeli başarısı da bunu zorunlu kılıyor.

Ülke genelinde iş dünyasında ve yönetim kademelerinde yer alan karar alıcıların asıl ihtiyacı konuyu saptırmak veya inkâr etmek değildir. Karar vericiler, eyleme geçirebilecekleri farklı iklim riski yönetimi seçeneklerinin maliyetleri, faydaları ve beraberinde getirdiği belirsizlikler hakkında güvenilir bilgilere ihtiyaç duyuyor.

Ayrıca hemen harekete geçmenin, eylemi ertelemenin veya kimi durumlarda hiçbir şey yapmamayı seçmenin getireceği ödünleşimlerin daha net bir tablosunu görmek istiyorlar.

Zaman içinde geliştirilmiş bir Ulusal İklim Değerlendirmesi; iklim riski yönetimi kararlarına dair pratik, aranabilir ve somut bir vaka incelemeleri kütüphanesi oluşturabilir. Bu kütüphanede binlerce örnek arasından New York'un deniz seviyesindeki yükselmeye ve şiddetli fırtınalara hazırlanmak için senaryo planlamasını nasıl ve neden kullandığı yer alabilir. Flagstaff (Arizona) yönetiminin sel ve orman yangını riskleriyle mücadelede neden doğrudan halk oylamasına başvurduğu incelenebilir. Burlington'dan (Vermont) Georgetown'a (Teksas) kadar farklı yerleşimlerin elektrik şebekelerini tamamen yenilenebilir enerjiye geçirdikten sonra nasıl bir sonuç elde ettikleri aktarılabilir. Son olarak Güney Florida'daki yerel yönetimlerin, uzun vadeli risklere dair güçlenen siyasi ve bilimsel uzlaşıya rağmen yapılaşmayı sınırlayacak veya hassas bölgelerden kademeli olarak uzaklaşmayı sağlayacak yönetimli geri çekilme (İng: "managed retreat") politikalarından neden kaçınmayı sürdürdüğü açıklanabilir. İşte bu tür somut vakalar, çok daha etkili bir Ulusal İklim Değerlendirmesi'nin omurgasını oluşturacaktır.

Yol Gösterici ve Samimi Örnekler Sunmanın Önemi

Bu tür vaka çalışmalarını faydalı kılmanın birinci temel anahtarı; statükoyu korumak da dâhil olmak üzere, riski yönetmeye yönelik alternatif seçeneklerin güçlü ve zayıf yönleri konusunda açık ve dürüst olmaktır. İkinci anahtar ise her bir örnekten çıkarılan derslerin farklı coğrafyalara ve farklı risk türlerine nasıl uyarlanabileceği konusunda yol gösterici rehberlik sunmaktır. Üçüncü önemli anahtar da Ulusal İklim Değerlendirmesi kullanıcılarının başkalarının kararlarından ders çıkarabilmesi için bu vaka örneklerini zaman içinde sürekli güncel tutmaktır. Bilgili ve deneyimli bir liderlik altında çalıştığı takdirde bu üç hedefin tümü de USGCRP'nin kolaylıkla hayata geçirebileceği adımlardır.

Bu durum bizi yeniden hekim ve hasta benzetmesine getiriyor. Kimi hastalar tedavi olmayı seçerken kimileri konulan teşhisi görmezden gelmeyi tercih eder. Kurumların ve hükûmetlerin iklim değişikliğine yanıt verme ya da vermeme biçimleri de tam olarak aynı örüntüyü izler.

Gelecekteki iklim risklerini yönetmekle yükümlü olan karar vericiler; ancak iklim konusunda belirli kararların nasıl ve neden alındığını ve ardından nelerin yaşandığını daha iyi anlayarak karar alma sırası kendilerine geldiğinde bu süreci çok daha hazırlıklı şekilde göğüsleyebilir.