Tarihin En Kötü İcatları: İyi Niyetle Başlayıp Hüsranla Biten 10 Tasarım

Evimizin etrafına baktığımızda hayatımızı kolaylaştıran sayısız harika icat görebiliriz; hatta şu an bu yazıyı muhtemelen onlardan biri üzerinde okuyorsunuz. Ancak her icat o kadar da iyi düşünülmüş ve faydalı değildir. Bazıları amacına uygun değildir, bazıları ise yünden yapılmış bir denizaltı kadar işlevseldir. Kimi icatlar iyi niyetle doğarken, kimileri de sadece biraz para kazanma umuduyla aslında var olmayan bir boşluğu doldurmak için yaratılmıştır.

Paraşüt Palto

Asıl mesleği terzilik olan Franz Reichelt, motorlu insanlı uçuşun ilk günlerinde pilotlar tarafından paraşüt olarak kullanılabilecek bir elbise tasarlamak için ilham almıştı. Cansız mankenler kullanarak yaptığı ilk testlerin ardından tasarımının işe yarayacağından o kadar emindi ki 1912 yılında Fransa'nın başkenti Paris'teki Eyfel Kulesi'nin alt katından atlayarak bunu test etmeye karar verdi.

Franz için ne yazık ki tasarımı işe yaramadı ve saniyeler içinde yere çakılarak hayatını kaybetti. Ancak bu tür öncü ruhlar sayesinde bugün sabit nokta atlayışı (İng: "base jumping") için kullanılan kanatlı tulumların (İng: "wingsuit") yanı sıra pilotlar için paraşütlere ve fırlatma koltuklarına sahibiz.

Kahve Kapsülleri

Kahve kapsülleri, çizim masasında harika bir fikir gibi görünmüş olması gereken ama uygulamada inanılmaz derecede israf yaratan icatlardan biridir. Bu kapsüllerin mucidi John Sylvan bile, kahve makinesi üreticisi Keurig Green Mountain için çalıştığı dönemde bunları icat ettiğine pişman olmuştur.

Araştırmalar, kahve kapsüllerinin ürettiği yıllık küresel karbon ayak izinin yarım milyon tonun çok üzerinde olduğunu gösteriyor. Bazı uzman şirketler kapsülleri sizin için geri dönüştürebilir ancak bunları evde geri dönüştürmeniz mümkün değildir. Çöplüklere atıldıklarında ise doğada çözünmeleri 500 yıl sürmektedir.

Sinclair C5 Elektrikli Üç Tekerlekli Bisiklet

Sinclair C5, zamanının çok ötesinde olan icatlardan biridir. Piyasaya sürülmesinden önce Sir Clive Sinclair, başarılı bir mucit ve ev bilgisayarlarının babası olarak büyük bir üne sahipti; 1982'de ZX Spectrum'un piyasaya sürülmesi ev bilgisayarlarında devrim yaratmıştı. Ancak Sinclair C5 elektrikli üç tekerlekli bisikleti 1985'te piyasaya sürüldüğünde tüm bu başarılar bir anda unutuldu.

Şaşırtıcı bir şekilde, C5 Birleşik Krallık'ta yasal olarak yollarda sürülebiliyordu. Ancak yaklaşık 80 santimetre yüksekliğiyle diğer tüm araçların onun üzerinde yükselmesi, aracı son derece güvensiz kılıyordu. Dahası, pil ömrü düşüktü (sadece 32 kilometre menzile sahipti) ve C5 yalnızca saatte 24 kilometre hıza ulaşabiliyordu. İncelemeler korkunçtu, satışlar zayıftı ve Sinclair'in itibarı yerle bir olmuştu. Günümüzde batarya teknolojisinin oldukça geliştiğini düşünürsek, Sinclair C5 bugün piyasaya sürülmüş olsaydı çok daha başarılı olma ihtimali yüksekti.

Açılır Pencere Reklamları

Açılır pencere (İng: "pop-up") reklamları, kötü internet tarayıcısı deneyimleriyle eşanlamlıdır. Ancak bu pencereler başlangıçta internet kullanıcılarını engellemek için değil, onlara yardımcı olmak için tasarlanmıştı. Bu reklamlar, bir web sayfasının içeriği ile reklam arasında doğrudan bir ilişki kurmadan web sayfalarında reklam yapmanın bir yolu olarak açılır kutular geliştiren Ethan Zuckerman tarafından icat edilmiştir.

Zuckerman o zamandan beri bu inanılmaz derecede sinir bozucu icat için defalarca özür dilemiş ve niyetinin "iyi olduğunu" belirtmiştir.

Hidrojenli Zeplinler

Jet uçaklarıyla yapılan transatlantik uçuşlardan önceki dönemlerde uzun mesafeler katetmek isterseniz deniz yolculuğuyla sınırlı kalırdınız. Ancak 20. yüzyılın ilk on yıllarında motorlu uçuşun ortaya çıkmasıyla birlikte dünya çapında seyahat etmek hızla heyecan verici bir olasılık gibi görünmeye başladı. Hava balonu teknolojisi de çarpıcı bir şekilde gelişmiş ve bir ulaşım aracı olarak yaygınlaşmaya başlamıştı.

Birçok şirket hava gemisi üretiyordu ancak popülaritelerinde devasa bir büyüme görülmesi Zeppelin şirketinin ortaya çıkmasıyla gerçekleşti. Zeppelin'in harika bir fikri vardı; bir hava gemisini lüks bir kabinle donatmak ve insanları Atlantik Okyanusu üzerinden hızlı ve konforlu bir şekilde uçurmak. 1920'lerin sonları ve 1930'ların başlarında bu durum, Avrupa'dan Amerika Birleşik Devletleri'ne gitmenin popüler bir yolu haline geldi.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Neden Desteğe İhtiyacımız Var?

Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.

Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.

Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.

Destek Ol

Daha az iyi olan fikir ise bu balonları oldukça patlayıcı hidrojen gazıyla doldurmaktı. Kazalar oldukça yaygındı ancak 1937'deki Hindenburg felaketinin (hava gemisinin inerken patlaması sonucu 36 kişinin hayatını kaybettiği olay) gözler önüne serilmesi, hava gemisi çağını bir anda sona erdirdi.

Felaketin yaşandığı dönemde uçak tasarımı zaten arayı kapatıyordu ve uzun mesafe seyahat aracı olarak hava gemileri aniden çok yavaş ve inanılmaz derecede tehlikeli görünmeye başladı. Buna rağmen hava gemileri yakında şaşırtıcı bir geri dönüş yapabilir. Euro Airship ve Flying Whales gibi şirketler, uçaklardan tahmini olarak ? daha az yakıt kullanarak dünyayı dolaşabilen yeni, çevre dostu hava gemilerini piyasaya sürmeyi planlıyor. Sormadan söyleyelim; hayır, bunlar hidrojenle değil, yanıcı olmayan helyumla doldurulacak.

SEGA Dreamcast

Belli bir yaşta olanlarımız için SEGA ismi, uyumadan önce Sonic the Hedgehog'u bitirmeye çalıştığımız o geç saatleri akla getirebilir. Ancak 1999 yılında Dreamcast piyasaya sürüldüğünde SEGA, eski halinin gölgesi gibi görünmeye başlamıştı.

SEGA'nın önceki nesil konsolu SEGA Saturn, Sony şirketinin Playstation ile oyun kurallarını tamamen değiştirmesi ve 1995'te piyasaya sürüldüğünde Saturn'ün fiyatını kırması nedeniyle bir felaket olmuştu. Yenilikçi bir kontrolcüye ve çevrimiçi oynanışa sahip olan Dreamcast, kağıt üzerinde iyi görünüyordu. Ancak üçüncü parti oyunların eksikliği ve Sony'nin her şeyi kasıp kavuran Playstation 2'yi piyasaya sürmesi, 2001 yılında bir konsol üreticisi olarak SEGA'nın ölüm çanlarını çaldı.

Bilgisayar konsolu türündeki diğer dikkate değer başarısızlıklar arasında 1996'daki Apple Pippin de yer alıyor. Evet, Apple bir oyun konsolu yaptı ve bu konsol pek çok kişi tarafından gerçekten korkunç olarak değerlendirildi. Fiyatı 599 dolar olan bu makine, günümüzdeki modern bir Apple bilgisayarından yaklaşık 7.000 kat daha zayıf olan 66 megahertz bir işlemciyle geliyordu.

Sakız

Sakız binlerce yıldır var olsa da, ilk ticari sakızın satışa sunulduğu 1848 yılından bu yana modern versiyonu bizimledir. Cazibesini artırmak için 1860'larda kısa sürede tatlandırıcılar eklendi ancak asıl patlama dönemi 20. yüzyılda yaşandı. Okul sıralarının altından birçok futbol menajerinin ağzına kadar her yerde bulunabiliyordu.

Modern sakızın ana bileşenlerinden biri, ayakkabılar ve kaldırımlar gibi şeylere temas ettiğinde çıkarılması çok zor olan bir tür plastik olan polivinil asetattır. Bu durum sakızın temizlenmesini de çok zaman alıcı ve pahalı hale getirmektedir.

Neyse ki plastik içermeyen yeni nesil sakızlar ortaya çıkmaya başladı; bu da sakız çiğnerken artık kendinizi o kadar suçlu hissetmenize gerek olmadığı anlamına geliyor.

Betamax Video Sistemi

Çoğu kötü icat yanlış düşünüldüğü için başarısız olur. Ancak ev video sistemleri dünyasında Sony'nin Betamax sistemi, rakibi Video Ev Sistemi'ne (İng: "Video Home System" veya kısaca VHS) kıyasla görüntü kalitesi açısından aslında fersah fersah daha iyiydi. Yine de, yetişkin film endüstrisinin VHS'yi benimsemesi ve sistemin daha yüksek maliyetli olması nedeniyle rakibine göre çok daha az sattı.

Sony, 1975'te piyasaya sürülmesine rağmen Betamax kasetleri üretmeyi ancak 2016'da durdurdu. Bu da Betamax sistemini, nispeten başarısız ancak çok uzun ömürlü bir ürünün oldukça ilginç bir örneği haline getiriyor.

Plastik Taşıma Torbaları

İsveçli mühendis Sten Gustaf Thulin tarafından 1965 yılında icat edilen plastik torbanın, sürekli olarak yeniden kullanılabilecek bir eşya olduğuna inanılıyordu. Oysa bugün, milyonlarca tek kullanımlık plastik torbanın hala kullanıldığı dünyamızın muazzam bir plastik kirliliği sorunu olduğunu fark etmemek için büyük çaba sarf etmek gerekir.

Bazı araştırmalar, 2050 yılına kadar denizlerde ağırlık olarak balıktan çok plastik olacağını öngörüyor. Tek kullanımlık plastik torbalar deniz yaşamını öldürmekte ve çöplüklere gömüldüklerinde doğada biyolojik olarak parçalanmaları yüzyıllar almaktadır. Neyse ki Birleşik Krallık'ta verilen yeni tek kullanımlık taşıma torbalarının sayısı, kullanılan her torba için bir ücret uygulamasına geçilmesi sayesinde son birkaç yıldır düşüş gösteriyor. Üstelik dünya genelinde giderek daha fazla perakendeci, çevresel etkilerini azaltmaya yardımcı olmak için biyolojik olarak parçalanabilen torbalara yöneliyor.

Apple Newton

Kağıt ve kalem klasik bir ikilidir. Ancak 1990'ların başında Apple, dünyanın ihtiyacı olan şeyin bu ikiliye modern bir yaklaşım olduğuna karar verdi. Sorun şu ki, ortaya çıkan Apple Newton tableti pahalı ve çoğunlukla umutsuz bir vakaydı. El yazısı tanıma özelliği o kadar zayıftı ki cihaz, aşırı iddialı ve anlamsız teknolojiyle eşanlamlı hale geldi.

Bunlar Apple için iPod ve iPhone döneminden önceki verimsiz yıllardı. Steve Jobs 1985 yılında şirketten uzaklaştırılmış ancak 1997 yılında yeniden şirkete dahil edilmişti. Döndüğünde yaptığı neredeyse ilk iş, Newton ürün yelpazesini baltalamak oldu.