Tam şu anda bütün evreni dondurup bir fotoğrafını çektiğimizi hayal edelim. İşte bu 3 boyutlu fotoğraf bulunduğumuz anı temsil ediyor. Einstein’ın genel görellilik teorisinin ardından bizim evreni anlayış biçimimiz de işte bu 3 boyutlu fotoğrafların her birini baz alarak değişti. Büyük patlamanın ardından bu sonsuz sayıda fotoğrafların hiç durmadan arka arkaya tek yönde eklenmesine zaman diyoruz. Zaman bu bakış açısına göre evrenin 4. boyutu. (3 boyutlu olan bir küpün 2 boyutlu sonsuz sayıda karelerden oluşur olması gibi) Bizler gündelik işlerimizi kolaylaştırmak ve bir düzen yaratabilmek için zamanı birimlere bölüyoruz. Ancak unutmamak lazım ki zaman evrendeki diğer bütün fizksel kavramlar görellidir. Dünya içinde bulunduğu yıldız sisteminin kaotik olmaması yani üzerindeki yerçekimsel kuvvetlerin zaman genişlemesi yaratacak kadar değişken olmaması sebebiyle günlük hayatımızda bu 4. boyutun nasıl davranabileceğini deneyimlemiyorduk ve matematiksel olarak formüle edemiyorduk. Görellilik teorisinden sonra bu durum değişti. Einstein’ın yaptığı düşünsel deneylerin ve teorisinin dehası da aslında bu konu üzerinden fazlasıyla ortaya çıkıyor diyebiliriz.

Zaman, göreceli olsada tanımı basittir. Mekan ve hız ile ilişkilidir. Hepimiz orta okul veya lisede x=V.t formülünü öğrenmişizdir. Evrenin yaratılması ile zamanda var olmuştur. Misal, konum değişikliği veya mesafe sabit olsa, hız artarsa, zaman kısalır. Aslında astronomik bazda düşünürsek evimizde veya dünyada herhangi bir mekanda oturduğumuz yerden milim dahi kıpırdamasak dahi saniyeler içinde evrendeki konumumuzda muazzam değişimler olmaktadır. Bu açıdan zaman, kütle veya enerji ile alakalıdır ve bu evrendeki 4. boyut olarakta ele alınır. Kütlesiz olan fotonların hızı da bu evrendeki maksimum hızdır ve ışık hızıdır. Kütleli olan bedenimiz ile ışık hızına çıkamayız, bu evrende her an zamana tabiyiz.

Zamana tabi olduğumuzdan dolayı, vücudumuz yaşlandığında organlarımız görevlerini yerine getirememeye başlar ve ölüm dediğimiz hadise gerçekleşince de vücut çürümeye başlar. Çürüyen vücut aslında potansiyel enerji barındırdığı için bu enerji dönüşür; ister gömülerek kimyasal reaksiyonlarla dönüşsün, ister yakılarak ısı enerjisine dönüşsün, insan sadece enerjiden ibaret olmadığı için ölür. Ölüm zaten canlılık halinin yitirilmesidir. Organik formdan, inorganik forma geçen insan bedenide cansız hale geçtiği için ölür. Bunun aksi, inorganik maddeleri canlı kabul etmemizi gerektiri ki bu bilimsel değildir.

Zaman varlığından bir haber yaşadığımız, sözde belirli bir yöne doğru aktığını düşündüğümüz bir kuvvet bence. İnsan olma haliyle zamanı belli periyotlara bölerek hükmetmeye çalışıyoruz ya da sadece biz algılıyoruz. Kurduğumuz düzeni sürdürmek, kavramları algılamak kullandığımız süje ya da bizzat ruh diye algıladığımız bir bütün belki de. Sonuçta eskiden her şeyi doğaya göre planlardık, şimdiyse ona belli şekillerde söz geçirmeye çalışıyoruz.

Ölüm özne için bir sessizlik hali, ama onu algılayan yakınları için bir yoksunluk yokluk durumu. Eskiden insanlar vefat ettiğinde değerli eşyalarıyla gömülürdü. Ölüye saygıda kusur edilmez ve sevenleri tarafından yaşatılırdı. Bu inanç hemen her dinde var gibi. Ağıt yakma, yakarış, mumyalama vs...

Ne zaman ölürüz diye sorarsak eğer, benim kendi adıma vereceğim cevap söylenecek bir şey kalmadığı an olur. Düşünme, anlama, duyumsama yetilerini kaybettiğimizde ölürüz ama belki de ağaçlar gibi toprağın altında birbirimize çeşitli mesajlar göndermeye devam ederiz. Kemiklerimiz fosilleşip toprağa karışır ve insanoğlu olarak bilgi birikimimizle bu fosillerden yakıt elde ederiz.

Yanlış hatırlamıyorsam Faraday hiçbir açığa çıkan hiçbir enerjinin kaybolmadığını kanıtlamıştır. İnsan hem madde hem ruh ya da zihin dediğimiz bir bütünse şayet bence ölmez. Zihinlerimiz körelir sadece. Beş duyuya ilave altıncı his dediğimiz şeyler vs.. 90'lar sineması harikadır. İzleyin derim. Hele bugün geldiğimiz noktadan bakınca zamanı nasıl dönüştürdüğümüz üzerine baya güzel örneklerle dolu.

Konu felsefe olduğu için biraz uçuk kaçık bir yazı oldu. Sürç-i lisan ettiysem affola...