Sinir hücreleri kanserleşebilir mi?

KOZMİK ZİHİN

Evrim Ağacı okurlarına kocaman bir selam! Kozmik Zihin ekibi olarak, biyoloji ve tıp dünyasında ilk duyulduğunda insanı gerçekten ters köşe yapan, üzerine düşünmesi çok keyifli bir soruyla karşınızdayız: Sinir hücreleri kanserleşebilir mi?

​Kısa ve net bir cevapla başlayalım: Hayır, olgunlaşmış sinir hücreleri (nöronlar) neredeyse hiçbir zaman kanserleşmez. Peki ama nasıl oluyor da her yıl binlerce insan beyin tümörü teşhisi alıyor? Madem nöronlar kanser olmuyor, o zaman bu beyin kanserleri nereden çıkıyor? Gelin işin arkasındaki harika biyolojik mantığa birlikte bakalım.

​Nöronlar Neden Kanser Olamaz?

​Kanser dediğimiz hastalık, en basit tanımıyla hücrelerin çıldırmış gibi, kontrolsüzce bölünmesi ve çoğalmasıdır. Bir hücrenin kanserleşmesi için öncelikle bölünebilme yeteneğine sahip olması gerekir.

​İşte nöronların sırrı burada yatıyor. Biz doğduktan kısa bir süre sonra, beynimizdeki olgun sinir hücreleri bölünme yeteneklerini tamamen kaybederler (biyolojide buna G_0 evresinde kalıcı olarak takılmak diyoruz). Nöronlar o kadar özelleşmiş, o kadar karmaşık elektriksel ağlar kurmuşlardır ki, bölünmeye çalışmak bu ağları mahvetmek anlamına gelir. Bölünmeyen bir hücre de teknik olarak kontrolsüzce çoğalamayacağı için kanserleşemez.

​Peki Beyin Tümörleri Nereden Çıkıyor?

​Eğer suçlu nöronlar değilse, beyin kanserlerine ne sebep oluyor? Cevap, nöronların hemen yanında yaşayan fedakar komşularında gizli: Glial (Glia) Hücreleri.

​Beynimizde sadece nöronlar yok; onlara besin taşıyan, temizliklerini yapan ve destek olan glia hücreleri var. Nöronların aksine bu hücreler hayatımız boyunca bölünmeye ve yenilenmeye devam ederler. İşte beynin kendi içinden çıkan tümörlerin (yani gliomaların) neredeyse tamamı, bu glia hücrelerinin kontrolünü kaybetmesinden kaynaklanır. Yani aslında "beyin kanseri" dediğimiz şey, sinir hücrelerinin değil, destek hücrelerinin kanseridir.

​Çok Nadir Bir İstisna: Çocukluk Çağı Tümörleri

​"Ama çocuklarda nöroblastoma diye bir kanser duyumuştum" diyebilirsiniz. Çok haklısınız. Nöroblastoma gibi nadir kanserler, henüz tam olarak olgunlaşmamış, yani nöron olma yolunda ilerleyen ama bölünme yeteneğini henüz kaybetmemiş bebeklik/embriyo dönemi hücrelerinden (nöroblastlardan) köken alır. Yani yine tam gelişmiş, yetişkin bir nörondan bahsetmiyoruz.

​Özetle;

​Yetişkin bir nöron, vücudun en sadık ve asil hücrelerinden biridir; işine o kadar odaklanmıştır ki kanser olacak vakti (ve mekanizması) yoktur. Beyindeki tehlike, onun etrafındaki döngüye devam eden diğer hücrelerden gelir.

​Kozmik Zihin ekibi olarak umuyoruz ki bu ufak beyin fırtınası hoşunuza gitmiştir.

​Merakınızı asla kaybetmeyin, bilimle kalın!