Periyodik özelliklerin değişiminde karşılaştırma yaparken genellikle şu yönde artar azalır ifadeleri kullanıyoruz ayrıntılarda öncelik neresidir?

Öncelik genel yöndedir: aynı periyotta veya aynı grupta olan elementleri karşılaştırırken önce genel kural uygulanır, sonra bilinen istisnalar kontrol edilir. Bu değişimler "genellikle" sözcüğüyle anlatılır, çünkü bazı elementler genel yönden düzenli olarak sapar.^[1]

Genel kurala göre aynı periyotta soldan sağa gidildikçe atom yarıçapı azalır, iyonlaşma enerjisi ve elektronegatiflik artar. Bir grupta aşağı inildikçe ise atom yarıçapı artar, iyonlaşma enerjisi ve elektronegatiflik azalır.^[1][2]

İstisna en çok birinci iyonlaşma enerjisinde karşımıza çıkar. Berilyumun değeri 900, borunki 801 kJ/mol'dür. Azotun değeri 1.402, oksijeninki 1.314 kJ/mol'dür.^[3] Yani 2. ve 15. gruplardaki elementler, kendilerinden sonra gelen gruptakileri geçer. Bordan koparılan elektron bir p elektronudur ve aynı katmandaki bir s elektronundan daha kolay kopar.^[1] Oksijende ise aynı 2p orbitalindeki iki elektron birbirini iter ve bu elektronlardan birini koparmak bu itmeyi ortadan kaldırır.^[1] Aynı kırılma sonraki periyotta da görülür: magnezyumun değeri 738, alüminyumunki 578, fosforunki 1.012, kükürdünki 1.000 kJ/mol'dür.^[3]

Elektron ilgisinde de soy gazlar genel eğilimi bozar, çünkü yeni elektron daha yüksek bir enerji seviyesine girmek zorundadır.^[1] Bütün eğilimleri ve istisnaları Periyodik Özellikler yazımızda bir araya getirdik.