Evrim Ağacı Logo Evrim AğacıSoru & Cevap
Evrim Ağacı Soru & Cevap
Reklamı Kapat
Puan Ver
3
Puan Ver

Nesneleri algılayan bizler var olmasak, nesneler var olur muydu?

Eğer öyleyse, şimdiye kadar onları algılayan herhangi bir insan evrimleşmeden önce de onları algılayan olmadığı için varolmamış olacaktı ve biz de şu anki pozisyonumuza gelememiştik diyebilir miyiz?

7
255 görüntülenme
Teşekkür (1)
Hatırla (1)
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
7 Cevap

    Nesnelerin var olmalarının şu ya da bu şekilde algılanmalarına bağlı olduğunu iddia eden görüşlere idealizm deniyor. Bu görüşün en bilindik versiyonlarından birini meşhur İngiliz ampirist filozof George Berkeley savunmaktaydı. Berkeley'in görüşü sloganlaştırılırsa "Var olmak algılanmaktır" şeklinde özetlenebilir. Bir şeyin var olması için algılanması gerekiyor Berkeley'in savunduğu idealizm için. Bu iddiayı nasıl savunduğuna girmek konuyu çok uzattığından bahsetmeyeceğim. Sadece görüşün özünün bu olduğunu söylemek şimdilik yeterli.

Sizin sorduğunuz soruya Berkeley'in vereceği cevabın "Hayır!" olacağını düşünebilirsiniz ama bu doğru değil. Berkeley algılayan insanların olmaması durumunda evrenin yok oluvereceğini düşünmüyordu çünkü Tanrı'nın her şeyi anbean algılamakta olduğunu düşünüyordu. Yani idealizmi savunmasına rağmen o bile nesneleri algılayan bizler olmadan da nesnelerin var olacağını kabul ederdi. Ancak nesneleri hiç kimse algılamasaydı onların var olmayacağı şeklindeki iddia Berkeley tarafından yine de savunulurdu. 

İdealizme verilen ana cevap bu tür görüşlerin sağduyuya aykırı olmaları nedeniyle reddedilmesi gerektiğidir. Bizlere zihinden bağımsız var olan şeyler varmış gibi görünüyor. O zaman bu görünüşün doğru olmadığını gösteren gerekçelerimiz olmadığı sürece bunun böyle olduğuna inanmamız makuldür. O halde eldeki en makul seçenek nesneleri algılayan bizler olmasak bile nesnelerin var olmayı sürdürecekleri gibi görünüyor. Bu tür bir çürütme tatmin etmemiş olabilir, idealizm türü görüşleri "ikna edici" bir şekilde çürütmenin pek kolay olmadığı genel olarak kabul gören bir şey zaten. Tıpkı şu anda rüya görmediğinizi kanıtlamanızın zor olması gibi. Ama bu aksini kanıtlayamama durumu idealizm ve şu anda rüya görüyor olduğunuzu iddia eden görüşleri haklı çıkarmaya yetmez.

Bir an için soruda söylenen şeyi doğru kabul ederek akıl yürütelim. Diyelim ki algılayan insanlar olmadığı zaman nesneler de var olamıyor. Bu durumda ilk insanın evrimleşmesi diye bir şeyden bahsetmemiz mümkün olamaz. Çünkü ilk insandan önce var olan şeyler olmadığı için evrimsel süreç de var olmamalı. Dolayısıyla var olmak insanların o şeyleri algılamasını gerektiriyorsa evrim diye bir şey söz konusu olamaz. Öte yandan Berkeley'in Tanrı'ya başvuran idealizm versiyonu doğruysa insanlar var olmadan önce de evrimsel süreci algılayacak bir varlık yani Tanrı olacağı için evrimin gerçekleşmesi ve idealizm arasındaki çelişki ortadan kalkar. 

180 görüntülenme
Öne Çıkarılan Cevap
Puan Ver
6
Puan Ver
Teşekkür (1)
Paylaş
6

Bu bir idealizm. En iyi savunucu kabul edilen George Berkeley. Ünlü sloganı ise "Esse est percipi" yani "Var olmak,algılanmaktır." Nesnelerin bizim algılarımızla var olması demek bizim algılarımıza muhtaç olması farklı biçimde dersek bizim algılarımız ve nesneler arasında bir bağlantımız olması gerektiğidir. Neden nesneler var olmak için bize bağlı olsun ? Bizim algılarımız gerçekliği gösterip,göstermeyeceğinden bile emin değilken; algılarımız bir nesneyi algıladıkça var olduğuna nereden emin olabilir. Bize bir idealist bunun karşısında şüpheci yaklaşırdı ve şunu derdi : "Yere bir kaya koyalım ve oradan uzaklaşalım. Kendimizi bir mağaraya kapatalım. Onun orada olduğundan emin misin ? Sen baktıkça var olması daha büyük ihtimal değil midir ?" 

Ben ise ne kadar olduğundan emin değilsem aynı derece de olmadığından da emin değilim. Ya da Samuel Johnson gibi şunu da yapardım: " Bir taşa vurursam canım yanar ve onu böyle çürütürüm." Algılamadığımız bir şey canımızı yakması bize bir kanıt gözükebilir ama Berkeley onu bu şekilde yanıtlar : " Sen algılamasan da Tanrı her şeyi algılamaya devam eder ve nesnelerin biz algılamadan da varlığını sürdürmesi böylelikle gerçekleşir." Derdi. Ama bu çok sarsılmaz bir cevap değil, Tanrı'ya inanmayanı hiçte tatmin etmez. Bir başka gelecek eleştiri şudur : Solipsizme yol açar. Kendi zihnimizden ve algımızdan eminiz ama öteki zihinlerden veya diğer insanların algılarından da emin değiliz. Ama bu belli olduğu üzere güvenilir veya uygulanabilir bir argüman değildir. Eğer böyle bir idealist ve solipsist olsaydı ne birinden korkar ne de birinden utanırdı. Çünkü hiç birinin kendi dışında var olduğuna inanamazdı. Ama bunu uygulayabilen çokta birini göremedik. Görüldü gibi bu ne sağlam ne de güvenilir bir argumandır.

"Eğer bir filozof saygımızı kazanmak istiyorsa önce dediklerini kendisi yapabilmeli." -Nietzsche

Puan Ver
5
Puan Ver
Teşekkür
Paylaş
5

Felsefik olarak verilen cevaplara ek olarak; sizin sorduğunuz sorunun bir kaynağı da kuantum mekaniğine dayanıyor sanırım. Ölçüm yapılan parçacıkların davranışlarının değişmesi (dalga fonksiyonunun çökmesi) bizim maddeyi algılayarak onu değiştirdiğimiz algısını yarattı ama bu tam olarak doğru değil. Her şeyden önce şunu bilmek gerekir ki; doğada madde kendi kendine ölçüm yapabiliyor. Moleküler ve atomik seviyede bu ölçüm işlemi gerçekleşiyor. Çünkü ölçüm bilinç gerektirmiyor. Yani felsefik görüşlere ek olarak bunu da ekleyip diyebiliriz ki evren biz algılamasak da vardır 

Puan Ver
1
Puan Ver
Teşekkür
Paylaş
1

beni çok etkiliyen bir şey de vardı kusura bakmayın çok hatırlamıyorum bazı yanlışlarım ola bilir çoklu evren teorisinde de buna dayanak gösteriyorlardı insan dünyaya adapte oldugu için insanların renk aralıgı kısıtlı oldugu için ve diyer renk aralıklarını göremedigimiz için çoklu evrenleri vs. şeyleri göremiyoruz diyorlardı umarım açıklaya bilmişimdir yani şunu söylüyorum evrende çok fazla şey ola bilir ve biz göremiyoruzdur bizim için yoktur ama aslında ordadır yani ordadır.

Puan Ver
1
Puan Ver
Teşekkür
Paylaş
1

Bu soru bizi 'evrende her şey insanlar için yaratılmıştır' gibi sakat bir görüşe yönlendirebilir.Oysa  doğa-evren-şeyler,insan için orada değildir.İnsan umurunda da değildir.Hükmünü okur.İnsandan önce olanlar,dünya ve insan yok olduktan sonra da devam edecektir.Onların gerçekliği insanın varlığından ve insanın algılamasından bağımlı değildir.İnsan ve dünyası evren karşısında bir hiçtir.Algısıda,algılamaması da.

Puan Ver
1
Puan Ver
Teşekkür
Paylaş
1

Şahsi fikrime göre: evrende herhangi bir yerde varlığını bilmediğimiz bir kutu düşünelim. Bir şekilde biz onun farkına varana kadar aslında yok olduğunu, biz farkına vardığımızda ise var olduğunu iddia edebilir miyiz? Bu durumda olmayan bir şeyi nasıl algılarız? 

Eski insanları düşünelim: şuan bilimsel yollarla algıladığımız uzak evrene dair varlıkları bir zamanlar algılayamıyorduk. Bu durumda, o nesnenin veya varlığın olmadığı anlamına ulaşırız. Olmayan bir nesne nasıl beşeri algılarımızla fark edilebilir? 

Ben nesnenin, algılanmasın veya algılansın, evren içinde mevcutsa yani algılanma ihtimali varsa, var olduğunu fakat algılanmıyor ise bu var olma durumunun herhangi bir anlam ifade etmediğini düşünüyorum.

Puan Ver
1
Puan Ver
Teşekkür
Paylaş
1

var olmak ve varlığını kabullenmek arasındaki dehlizlere düşüyoruz. var olmak algılanmanın ötesindedir. varlığını kabullenmek için ise algılamak şarttır.  bugün bir protonun varlığını kabul ediyoruz çünkü onu algıladık. ama biz onu algılamadan önce de o varlığını sürdürmekteydi. newtoncuğum yer çekimini kanıtlmasaydı uçacak mıydım? 

Puan Ver
0
Puan Ver
Teşekkür
Paylaş
0
Cevap Ver
Bu soruya cevap vermek için lütfen
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Reklamı Kapat
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Eğer okuduğunuz her şeye inanıyorsanız, okumamalısınız.”
Japon Atasözü
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol