Sorulara Dön
0
Fizik & Kuantum

Neden yay çekildikten sonra eski haline döner?

2
Teşekkür
Hatırla
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
2 Cevap

Katılara kuvvet uygulandığında şekil değiştirme oluşur. Bu şekil değiştirmenin niteliği/niceliği (türü, miktarı, vs.) kuvvetin uygulanma biçimine (çekme/basma/kesme), kuvvetin uygulandığı cismin geometrik özelliklerine (boyu, kalınlığı, en-kesit özellikleri) ve yapıldığı malzemeye (çelik, ahşap, kauçuk, beton vs.) bağlı olarak değişir. Bu şekil değiştirme geçici (bir yaya bastırıp bırakınca eski haline dönmesinde olduğu gibi) ya da kalıcı (oyun hamuruna bastırmayı bıraktığımızda yeni biçimini koruması gibi) olabilir. Peki neden bazı katılar kuvvet uygulanıp serbest bırakıldığında eski haline döner? Burada yukarıda Genç Mühendis'in de paylaşmış olduğu, bir malzeme için verilen gerilim/gerinim eğrisi (stress-strain curve) karşımıza çıkıyor. Bu eğri, o malzemeden yapılmış bir cisimde oluşan şekil değiştirmeye karşılık hangi gerilmelerin oluşacağını anlatıyor kabaca. Yani bir cisme uygulanan kuvvete karşılık cismin içinde oluşan gerilmeler o eğri üzerindeki bir noktaya denk geliyor. Örneğin yay çelikten yapılmışsa ve kuvvet bırakılınca eski şekline dönüyorsa, uyguladığımız kuvvetten dolayı oluşan şekil değiştirme gerilim/gerinim eğrisinin elastik kısmında bir yerdedir demek (elastik sınırdan daha küçük bir şekil değiştirme). Eğer elastik sınırın ötesine geçseydik kuvvet uygulamayı bırakınca cisim yine bir miktar eski haline dönecekti, ama elastik sınırı ne kadar geçtiğimize bağlı olarak bir miktar geri döndürülemez şekil değiştirme hâlâ var olacaktı. Yine çelik için konuşursak, bu geri dönebilme yeteneğinin kaynağı kısaca şudur: Atomik kafes yapısının sisteme verilen enerjiden (kuvvet uygulanması) ötürü şekil ve büyüklük değiştirirken bütünlüğünü koruması ve kuvvet uygulanması bırakılınca atomik kafesin eski düşük enerji seviyesine geri dönmesi (atomlar arasındaki bağlar geçici olarak uzuyor ama kopmuyor). Kaynağa esneklik (elasticity) ile ilgili Britannica makalesini bırakıyorum.

Kabul Edilen Cevap
2
Teşekkür (2)
Paylaş
2
Bu cevap, soruyu soran kullanıcı tarafından kabul edilen cevap seçilmiştir ve bu nedenle önde gösterilmektedir. Bir cevabın soruyu soran tarafından kabul edilmiş olması, cevabın doğru olduğunu garanti etmez.

Kaynaklar

merhabalar Kerem Altun

üniversitemde 2. Sınıfta malzeme bilimi dersi almıştım, onda anlatılanları aynen tekrarlayacağım:

malzemeleri 2 gruba ayıralım= gevrek ve sünek malzemeler.

gevrek malzemeler herhangi bir baskı altında esneyemeyen, sünek malzemeler ise belli bir esneme yapabilen maddelerdir. örneğin gevrek maddeye örnek camdır, camı çekersen yada ezersen esneyemez, direk çıt kırılır, kristalimsi küçük parçalara ayrılır. ama esnek maddeler mesela plastik yada demir, belli bir esneklik gösterdikten sonra kırılır. yani cam gibi direk kırılmazlar.

şimdi bu esnemeyi de kendi içinde 2 ye ayıralım= elastik ve plastik esneme.

bir demiri kopana kadar çektiğini hayal et, önce elastik(geri döndürülebilir) bir uzama yapar, sonra plastik yani geri döndürülemez bir uzama yapar ve daha da zorlanırsa kopar. bu bütün sünek malzemeler için geçerli. elastik uzama belli bir kuvvete kadar gerçekleşir ve eski haline geri döndürülebilir, yay örneği de belli bir yere kadar elastik uzama yapar, eski haline geri dönebilir, daha fazla kuvvet uygularsan plastik uzamaya döner bu ve yay bozulur işlevsiz olur.

bu olay tamamen malzemelerin mekanik özellikleriyle alakalıdır. bu özellikler deneylerle bulunur.

çekme deneyi örneği.
çekme deneyi örneği.

σ= çekme kuvveti ε= uzama

bu grafik sağ yukardaki metali 2 tarafından çektiğini düşün, kopana kadar oluşan grafiktir. elastik sınır elastik uzamayı gösteri lineerdir, buraya kadarki uzama geri döndurulebilir. akma noktası ise artık plastik uzamaya girmiş kısımdır bu uzama geri döndürülemez. boyun verme ise max kuvvet uygulanan yer ve buradan sonra kuvvet azalır çünkü genişlik azaldığından max kuvvetin aşşağısında bir kuvvet yeterli olur.

125 görüntülenme
3
Teşekkür (3)
Paylaş
3

Kaynaklar

Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın