Bu soruyu ben de bir dönem merak edip araştırmıştım; okuduklarım beni epey şaşırttı 🙂 Uzman değilim ama toparlamaya çalışayım. Kısa cevap: Bu kısmen bir algı meselesi, kısmen de gerçek bir evrimsel durum.
Genetik olarak aslında oldukça "tekdüze" bir türüz
2013'te Nature'da yayımlanan ve altı büyük maymun türünden 79 bireyin genomunu inceleyen çalışmada (Prado-Martinez ve arkadaşları), insan genomlarının büyük maymunların çoğuna kıyasla çok daha düşük genetik çeşitlilik gösterdiği bulundu. Araştırmacılar bunu insan nüfusunun geçmişte yaşadığı sert bir "darboğaz", yani bir dönem çok azalması ile açıklıyor. Yani göründüğünün aksine, genetik açıdan şempanzeler bizden daha "çeşitli".
Gözümüz insan yüzlerine özel olarak ayarlı
İnsanlar yüz tanımada olağanüstü iyi; beynimizde bu işe özelleşmiş bir bölge var ve bu uzmanlık insan yüzlerine yönelik. Başka bir türün bireylerini aynı incelikte ayırt edemediğimiz için bize "hepsi aynı" görünüyorlar. Ayrıca pek çok hayvan birbirini yüzden çok koku ya da sesle tanıyor; özellikle gece aktif hayvanlar için yüz farklılığının pek önemi yok.
Ama insan yüzü gerçekten de "farklı olmak" üzere evrimleşmiş olabilir
Berkeley'den Michael Sheehan ve Michael Nachman 2014'te Nature Communications'ta ilginç bir sonuç yayımladı: İnsanlarda yüz özellikleri (gözler arası mesafe, burun genişliği gibi) el uzunluğu gibi diğer vücut özelliklerinden çok daha değişken ve birbirleriyle daha zayıf ilişkili. Yüzle ilişkili gen bölgelerinde de beklenenden yüksek genetik çeşitlilik var. Yazarlara göre bunun nedeni "negatif frekansa bağlı seçilim": Kalabalık sosyal gruplarda kolayca tanınabilir olmak avantaj sağladığı için sıradan olmayan yüzler kayırılmış. Üstelik bazı gen bölgelerindeki bu seçilimin, Neandertaller ve Denisovalılardan ayrılmamızdan bile önceye uzandığı görülüyor.
Özetle
Hayvanların birbirine benzer görünmesi büyük ölçüde bizim algımızdan kaynaklanıyor. İnsanlarda ise genetik olarak az çeşitli olmamıza rağmen yüzlerimiz, sosyal yaşamın baskısıyla tanınabilir olmak için çeşitlenmiş görünüyor. Güzel bir paradoks, değil mi? 🧬
Kaynaklar
-
Javier Prado-Martinez, et al. (2013). Great Ape Genetic Diversity And Population History. Nature, sf: 471-475. doi: 10.1038/nature12228. | Arşiv Bağlantısı
-
Michael J. Sheehan, et al. (2014). Morphological And Population Genomic Evidence That Human Faces Have Evolved To Signal Individual Identity. Nature Communications, sf: 4800. doi: 10.1038/ncomms5800. | Arşiv Bağlantısı
-
Robert Sanders. Human Faces Are So Variable Because We Evolved To Look Unique. (16 Eylül 2014). Alındığı Yer: Berkeley News
| Arşiv Bağlantısı